Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 7.3.3

Niruktavṛtti 7.3.3

Language
Sanskrit

7.3.3

athāpi tatraiva kevalamasya padapūraṇatvamucyeta, neha, tathāpi padapūraṇeṣu parisaṃkhyāyamāneṣu nāyamukta iti parisaṃkhyayā padapūraṇatvamasya vādhyeta | aniṣṭaṃ caitat, tasmādubhayatrāpyadhīyata iti || • āha--nanvevaṃ ' khalu-nūnam ' ityetayoḥ padapūraṇatvasya bādhaḥ prāpta iti ?, ucyate-'naivam |' kiṃ kāraṇam ?, ukāravattau hyubhāvapi | yathaiva hyukāro'rthavāṃścānarthakaśca, evaṃ tāvapi | tasmādukāragrahaṇenāpi tāvapyatra gṛhītau draṣṭavyau | na kevalamubhāveva | kiṃ tarhi ?, anye'pi tāvanta eva santi | tadyathā--"ā ghātā gacchānūttarā"-iti| atra cakāraḥ | te'pi cātrāvaruddhā draṣṭavyāḥ | udāharaṇamātrapradarśanāthai hyetāvanta evodāhṛtāḥ | ta ete sarva evārthāsambhave satyanarthakā eva, sambhave tvarthavanta iti | kiṃ kāraṇam ?, na hi kasmiṃścidarthalaye tāvat sambhavati anarthatvaṃkalpanā nyāyyā śabdasya,arthapradhāno hi śabdaḥ | saṃ nā kasmādabhidheyenārthena vinā vākye saṃhanyeta | tasmādyāvadrabhyameva tāvadarthaḥ kalpanīyaḥ | yat punaretaduktam-‘vākyapūraṇāḥ' iti, agatireṣā | tadetat sarvathāpyarthāsambhave mati agatī, satyāṃ bhavati | ta ete prāyovṛttyā iva-nacinvādayo'rthavantaḥ | prāyovṛttyā ca kamīmidvo'narthakā iti draṣṭavyam ||

Linked texts (1)