Yāska's Nirukta 85.9
Niruktavṛtti 85.9
- Language
- Sanskrit
85.9
“dyumnam (33 )”—ityanekārtham | “yaśo vā annaṃ vā”—ityabhidheyavacanam || “śataṃ te śipinnūtayaḥ sudāse sahasraṃ śaṃsā uta rātirastu | jahi vadha̍rva̱nuṣo̱ martya̍syāsme dyu̱mnamadhi̱ ratna̍ṃ ca dhehi || ( ṛ0 saṃ0 5, 3, 9, 3)”—iti || vasiṣṭhasyeyamārṣam | triṣṭubheva | mahāvrate mahadukthe dakṣiṇe pakṣe śasyate | he 'śiprin !' indra ! 'śataṃ' ‘te’ tava 'ūtayaḥ' āgamanāni santu | kva ? ‘sudāse’ sudāne kalyāṇadāne, etasmin yajamāne, tathainamanugṛhāṇa, yathā nityayojyevāya yajamānaḥ syādityabhiprāyaḥ | āgatasya ca sataḥ tava 'sahasraṃ śaṃsāḥ' bahūni stotrāṇi santu 'uta rātiḥ astu’ api ca havirdāturastvityetadevānuvarttate | evañca tvamāgata upasṛtaḥ san śṛṇu, yat kuruṣva | he ‘vadhaḥ’ vadhayitaḥ ! ‘vanuṣaḥ marttyasya’ yo'smān hantumicchati martyo manuṣyaḥ, tasya yad vīryyam, tat ‘jahi’ hatvā ca tasya vīryyam, nirudyamaṃ kṛtvā “asme” asmāsu “dyumnam” annaṃ yaśo vā ‘mahi’ mahat “ratnaṃ ca” “dhehi” vidhehi dehītyarthaḥ | 'ratnaṃ’ ca dhanam | evametasmin, mantre śatruvadhasambandhāt dyumnaśabdena yaśo vā annaṃ vā ucyata ityupapattiḥ, hate hi śatrau yaśo'nnaṃ ca bhavatīti || “dyumnaṃ dyotateḥ”—iti, annameva hi bhuñjānasya dīptirbhavatīti | dyumnam annaṃ dyotayitṛ ca yaśastu dīptaṃ prakāśasvabhāvatvāditi |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit