Yāska's Nirukta 14.13
Nirukta 14.13
- Language
- Sanskrit
14.13
``brahmā devānām padavīḥ kavīnām ṛṣir viprānām mahiso mṛgānām/
śyeno gṛdhrānām svadhitir vanānām somaḥ pavitram atyeti rebhan/''.
brahmā devānām iti/
esa hi brahmā bhavati devānām devana karmaṇām āditya raśmīnām/
padavīḥ kavīnām iti/
esa hi padam vetti kavīnām kavīyamānānām āditya raśmīnām/
ṛṣir viprānām iti/
eṣa hi ṛṣino bhavati viprānām vyāpana karmāṇām āditya raśmīnām/
mahiso mṛgānām iti/
eṣa hi mahān bhavati mṛgānām mārgana karmaṇām āditya rasmīnām/
śyeno gṛdhrānām iti/
śyena ādityo bhavati śyāyater gati karmaṇah/
gṛdhra ādityo bhavati gṛdhyateḥ sthāna karmaṇah/
yata etasmiṃs tiṣṭhati/
svadhitir vanānām iti/
esha hi svayam karmāṇy ādityo dhatte vanānām vanana karmaṇām āditya raśmīnām/
somaḥ pavitram atyeti rebhann iti/
esha hi pavitram raśmīnām atyeti stūyamānah/
esa eva etat sarvam akṣaram/
ity adhidaivatam/
atha adhyātmam/
brahmā devānām iti/
ayam api brahmā bhavati devānām devana karmaṇām indriyānām/
padavīḥ kavīnām iti/
ayam api padam vetti kavīnām kavīyamānānām indriyānām/
ṛṣir viprānām iti/
ayam apy ṛṣino bhavati viprānāma vyāpana karmaṇām indriyānām/
mahiso mṛgānām iti/
ayam api mahān bhavati mṛgānām mārgana karmaṇām indriyānām/
śyeno gṛdhrānām iti/
śyena ātmā bhavati śyāyater jñāna karmaṇah/
gṛdhrāni indriyāni,.gṛdhyater jñāna karmaṇo yata etasmiṃs tiṣṭhati/
svadhitir vanānām iti/
ayam api svayam karmāṇy ātmani dhatte vanānām vanana karmaṇām indriyānām/
somaḥ pavitram atyeti rebhann iti/
ayam api pavitram indriyāny atyeti/
stūyamānas ayam eva etat sarvam anubhavati/
ātma gatim ācaṣṭe/
Commentaries (4)
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (2)
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Ṛjvarthā — Durga or Durgācārya, Sanskrit