Yāska's Nirukta 4.19
Nirukta 4.19
- Language
- Sanskrit
4.19
``devā no yathā sadam it vṛdhe asanna prāyuvas rakṣitāro divedive/''.[405]
devā no yathā sadā vardhanāya syur aprāyuvo apramādyanto rakṣitāraś ca ahany ahani/[405]
cyavana ṛṣir bhavati cyāvayitā stomānāṃś cyavānam ity apy asya nigamā bhavanti/[405]
``yuvaṃś cyavānam sanayam yathā ratham punar yuvānaṃś carathāya takṣathur/''.[406]
yuvāṃś cyavanam sanayam purānam yathā ratham punar yuvānaṃś caranāya tatakṣathur yuvā prayauti karmāṇi/[406]
takṣatiḥ karoti karmā/[406]
rajas rajater jyotiṣ rajas ucyata udakam rajas ucyate lokā rajāṃsy ucyante asṛk ahanī rajasī ucyete/[406]
``rajāṃsi citrā vicaranti tanyavah/''.ity api nigamag bhavati/[406]
haro harater jyotiṣ hara ucyate/[406]
udakam hara ucyate/[406]
lokā harāṃsy ucyante/[406]
asṛk ahanī harasī ucyete/[406]
``praty agni8.harasā haraḥ śṛṇīhi/''.ity api nigamo bhavati/[406]
``juhure vicitayantah/''.juhvire vicetayamānāh/[406]
vyanta ity eṣo aneka karmā/[406]
``padam devasya namasā vyantah/''.iti paśyati karmā/[406]
``vīhi śūra puroḷāśam/
2.iti khādati karmā/[406]
``vītam pātam payasa usriyāyāh/''.[407]
aśnītam pibatam payasa usriyāyāh/[407]
usriyā iti go nāma utsrāvino asyām bhogā usrā iti ca/[407]
``tvām indra matibhiḥ sute sunīthāso vasūyavah/
gobhiḥ krānā anūsata/''
gobhiḥ kurvānā astosata/[407]
``ā tū siñca harimīm drorupasthe vāśībhis takṣata aśmanmayībhih/''.āsiñca harim dror upasthe drumamayasya/[407]
hariḥ somo harita varṇo ayam api itaro harir etasmād eva/[407]
vāśībhis takṣata aśmanmayībhih/[407]
vāśībhir asmamayībhir iti vā vāc bhir iti vā/[407]
``sa śardhadaryo visunasya jantor mā śiśna devā api gurṛtam nah/''..[407]
sa utsahatām yo visunasya jantor visamasya mā śiśna devā abrahmacaryāh/[407]
śiśnam śnathateh/[407]
apigur ṛtam nah/
satyam vā yajñam vā/[407]
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (6)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- The Development of Hindu Iconography — Jitendra Nath Banerjea, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit