Vakyapadiya 1.46.1
Prakīrṇaprakāśa 1.46.1
- Language
- Sanskrit
1.46.1
asmaditi pañcamībahuvacanam | pañcamyā adityādādeśe kṛte pratiniyatapadārthadarśikebhyo 'smadādikebhyo viśiṣṭāḥ sarvadṛśa ādiguravaḥ saṃti | tathā ca pataṃjaliḥ, sa pūrveṣāmapi guruḥ kālenānavacchedāditi | sarvajñānāmīśvaro gururupadeśṭā | tasya ca buddhīndriyadehānāṃ kālenānavacchedānnityatā | anyathā pralaye vṛtte punarutpanneṣu brahmādiṣu ka upadeṣṭā syāttataśca niḥśāstraṃ niranuṣṭhānaṃ vidhiniṣedhayorandhamūkaprāyaṃ jagatsyāt | atha pralayo naivāsti, api tu na kadācidanīdṛśaṃ jagaditi jaiminīyāḥ | tadetadasat | sarvaśāstreṣu pralayasmṛteḥ | athāmnāyasya kriyārthatvād bhūtārthavācakaṃ vākyamapramāṇamityucyate | tathā hi kāryaparatvenaiva dhṛtavyavahārāt śabdārthasambandhavyutpattipratipatteryatparaḥ śabdaḥ sa śabdārtha ityākhyāyikāmātravarṇane siddhārthābhidhāne prayojanābhāvāt vidhiniṣedhacodanābhāvāt kasya cidapyaśāsanād bhūtārthavākyamaśāstratvādeva na pramāṇatāmarhati| pravartakavākyāṅgabhāvena tu samanvayameti| śāstre stāvakatvena hyarthavādavākyāni vidhivākyāṅgabhāvagamanādanvayabhāñji bhavanti| evaṃ hi vidhirūpodvalito bhavati | atra brūmaḥ | kimanarthakāni varṇavadevārthavādavākyāni mahāvākye vidhāyake kāryārthapratipādake 'ṅgabhāvamupayānti, āhotsvitsvātmīyaḥ kaścideṣāmartho 'sti yatra pratipattimādadhati kāryaparāṇi saṃpadyanta iti pakṣadvayaṃ | prathamaḥ pakṣo na yuktaḥ| yathāyathaṃ siddhārthānāṃ svārthapratipattidarśanādakiñcitkarasyānarthasya paratrāṅgabhūtatānupatteḥ | kevalaṃ sā pratipattistatra svārthe pramāṇabhūtā 'nyathā veti vicāryam |
Linked texts (1)
- Vākyapadīya — Bhartṛhari (grammarian), Sanskrit