Manasara Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Manasara-Shilpashastra; III. Manasara on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Manasara: Translation; V. Architecture of Manasara: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c24.s8: बलिकर्मविधानम्
Mānasāra Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Mānasāra-Śilpaśāstra; III. Mānasāra on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Mānasāra: Translation; V. Architecture of Mānasāra: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) v3.c24.s8
- Language
- English
बलिकर्मविधानम्
v3.c24.s8.1
बलिकर्मविधिं वक्ष्ये शास्त्रे संक्षिप्यतेऽधुना ।
ग्रामादीनां च सर्वेषां विन्यासार्थं बलिं क्षिपेत् ॥ १ ॥
वास्तुशुद्धिं ततः कृत्वा देवतार्थं पदं न्यसेत् ।
मण्डूकपदमेवाऽपि परमशायिकमेव वा ॥ २ ॥
ब्रह्मादिदेवतानां च राक्षसानां बलिं क्षिपेत् ।
कृतोपवासः स्थपतिः शुद्धदेहः प्रसन्नधीः ॥ ३ ॥
उत्कृष्टवेषो बल्यर्थं रात्रौ द्रव्यान्(णि) समाहरेत् ।
प्रभाते दिवसे द्रव्याने(ण्ये) कैकाने(न्ये)ककन्यकः ॥ ४ ॥
अथवा गणिकाहस्ते पात्रे स्वर्णादिकान्धृता[न्] ।
स्थपतिश्चैकपात्रेण धारयेद्वामके करे ॥ ५ ॥
द्रव्याणि क्षिप्य(प्त्वा) दद्यात्स्वसव्यहस्तेन मन्त्रवित् ।
सकलीकरणं कृत्वा पुण्याहं वाचयेत्ततः ॥ ६ ॥
सर्वमङ्गलघोषैश्च बलिं दत्वा यथाक्रमात्(क्रमम्) ।
तत्तन्नाम्नैश्च (म्ना च) देवानामोङ्कारादिनमोन्तकम् ॥ ७ ॥
मन्त्रमेतत् (तम्) समुच्चार्य ब्रह्मादिभ्यो बलिं हरेत् ।
देवालय pickार्थं सामान्यं ग्रामार्थं तु विशेषकम् ॥ ८ ॥
दध्योदनं च सर्वं तत्सामान्यं च बलिं विदुः ।
ब्रह्मादीनां च देवानां धूपदीपाक्षतैरपि ॥ ९ ॥
अद्य वक्ष्ये विशेषाख्यं बलिं शास्त्रोक्तवत्क्रमात् ।
स्रग्गन्धधूपदुग्धं च मध्वाज्यं पायसमो(सौ)दनम् ॥ १० ॥
ब्रह्मणे च बलिं दद्याद्वाजैन सह तन्त्रवित् ।
आर्याय फलभक्ष्यं स्यात्तिलमोदनकं दधि ॥ ११ ॥
पश्चाद्विवस्वते दद्याद्दधिपूर्वां(वं) च मर्द(मित्र) के ।
महीधराय क्षीरं स्यादभ्यन्तरबलिं(लिः) स्मृतम् (तः) ॥ १२ ॥
v3.c24.s8.2
पर्जन्यस्य तु तत्प्रोक्तं पुष्पं च नवनीतकम् ।
दत्वा ज(याजा)यन्ताय बलिं पुष्पकोष्ट(पिष्टं) महेन्द्रके(न्द्राय) ॥ १३ ॥
मधुगन्धो(न्धे) भास्करः(राय) स्यात्सत्याय मधुरे(धे)व च ।
नवनीतं भृशस्योक्तं गगने(नाय) च ततो बलिम् ॥ १४ ॥
हारिद्रचूर्णमापान्तं दुग्धाहार्य(र्ब्यं) सा(त) गराय तु ।
शुद्धक्षीरं तथा चाग्नेः परमान्नं तु पुष्णिके(क्षं पुष्णास्तथा) ॥ १५ ॥
वितथे स्यात्तु (थस्य तु) पक्वान्नं राक्षसस्यं तु मांसकम् ।
चामाम्नं तु सरं प्रोक्तं बलिं चा(लिञ्चा)न्तकरस्य वै ॥ १६ ॥
अगुरुं गन्धकं चैव गन्धर्वस्य बलिं क्षिपेत् ।
पारावारभष(षो) भृङ्गराजस्य बलिरिष्यते ॥ १७ ॥
दध्योदनं भृशस्योक्तं नैऋत्ये तु (त्यस्य) बलिं त(ल्लिस्त)तः ।
तिलपिण्डौदनं प्रोक्तं बीजं दौवारिके(क)बलि(लिः) ॥ १८ ॥
सुग्रीवे(वस्य) मोदकं प्रोक्तं पुष्पदन्तम(न्ताया)तःपरम् ।
पुष्पतोयं बलिं दत्वा(द्यात) पायसान्नं तु वारुणे(णें) ॥ १९ ॥
असुरस्य बलिं(ली) रक्तं शोषे(षस्य) तिलतण्डुलम् ।
रोगस्य शुष्कमत्यं स्याद्धरिद्रौदनं मारुतः ॥ २० ॥
नागस्यैव बलिं लांजं (लिर्जाजा) धान्यचूर्णं हि मुख्यके(मैख्याकः) ।
गुडौदनं च भल्लाटे(भाल्लाटः) क्षीरान्नं तु शशाधराः (शशधरः) ॥ २१ ॥
मृगे(गस्य) शुष्कमांसं तं(तु) मोदकं देवमन्तरे (देवान्तरस्य) ।
तिलपुष्पं बलिं दत्वा च(दद्यादु)दितस्य फलं भवेत् ॥ २२ ॥
दुग्धौदनमाल्यं चैव भवेन्मत्स्य(त्स्यो) बलिं त(लिस्त)तः ।
सवित्रे वासथा(वाश्च धा)न्यं च स(सा)वित्रे कर्त(गुड)तोयकम् ॥ २३ ॥
बन्ध(सर्व)मेतत् स(च) बलिन्द्रै(बलिमिन्द्राय) मुद्रफले(लमि)न्द्रराजके(काय) ।
माषं रुद्रबलिं दत्वा मां(शान्मां)सं रुद्रजये(याय) तथा ॥ २४ ॥
शुद्धात्नमापवत्सयाश(स्याय) च कुमुदं सुद्रौदनम् ।
अपवङ्गलिमिति प्रोक्तं (लिरित्युक्तो) न पदा(दे) बलिं इहो(लिङ्क)च्यते ॥ २५ ॥
अजशङ्कस्य(ङ्गयोः) मांसं च मृगमांसं तथैव च ।
रक्तमिश्रं बलिं दत्वा(द्यात्तु) पापराक्षसस्ये(स्या इ) ति स्मृतम् ॥ २६ ॥
v3.c24.s8.3
पूतनायै तिलं पिष्टं विदार्यै लवणान्नकम् ।
चरक्यै(चरक्यै) मुद्गसारं च ए(ह्ये)वं तु बलिरिष्यते ॥ २७ ॥
एवं तु पूजयेद्देवान् ग्राम्ययेद्र(ग्रामस्य र)क्षयार्थकम् ।
ब्रह्माद्या(दिरा)क्षावपवञ्चेति चतुर्देवपदे स्थितम्(तः) ॥ २८ ॥
अन्याश्च देवताः सर्वे(र्वाः) पदबाह्ये स्थिताः सदा ।
इह ग्रामस्य रक्षार्थं सुप्रसन्ना भवन्तु ते ॥ २९ ॥
इति मन्त्रं समुच्चार्य प्रार्थयेद्बलिदेवताः ।
बलिकर्मविधाने तु स्थपतिः स्वं शिवं स्मरेत् ॥ ३० ॥
किमर्थमेतत्(द्)सुराणां(र) भूतप्रेतोपशान्तये ।
अकृत्वा बलिकर्मन्तु(र्मं तु) विन्यस्तं समचावयम्( च समुच्चयम् ) ॥ ३१ ॥
विन(ना)श्यति(ते) तदा भूमिः राक्षसैर्विदारुणैः ।
तद्दोषोपगमार्थं तु बलिकर्म समाचरेत् ॥ ३२ ॥
उक्तमार्गं बलिं(लि)कर्म कुर्वतः ग्रामराम्भुनिलयादिभिः सदा ।
पुष्टि[स्]तुष्टिरपि शान्तिर्मङ्गलं सर्वदा भवति कर्तृभक्तिः ॥ ३३ ॥
v3.c24.s8.4
इति मानमारे वास्तुशास्त्रे बलिकर्मविधानं नाम अष्टमोऽध्यायः ।