A Comparative Study of Some of the Leading Music Systems of the 15th, 16th, 17th & 18th Centuries c8.s1: The General Arrangement of the Work

A Comparative Study of Some of the Leading Music Systems of the 15th, 16th, 17th & 18th Centuries c8.s1

Language: English

The General Arrangement of the Work

c8.s1.1

The book is first divided into two khandas or parts Each of these again contains five adhyayas or chapters The first khanda with which we are concerned is called the Sangeet khanda, and the second deals with Sahitya or rhetoric The contents of the first chapter of the first khanda are described in the following slokas

c8.s1.2

सङ्गीतं प्रथमं तरमात् पूर्वखण्डे निगद्यते ।
साहित्यमुत्तरे खण्डे ग्रन्थस्यास्य क्रमो भवेत् ॥
अध्यायैर्दशभिर्विभूषिततनुः षड्वयेनोज्ज्वला ।
स्वच्छन्द रसकौमुदी विजयते विद्वन्मनोरञ्जिनी ॥
अध्यायैः किल पञ्चभिर्विरचितं तत्राद्यखण्डं परम् ।
षड्व पञ्चभिरन्यरचना साहित्यमंदात्मकम् ॥
अध्याये प्रथमे तत्र चक्राणि नादभवः ।
स्थानानि श्रुतयः शुद्धाः स्वराः सप्त विकारदाः ॥

c8.s1.3

वापादिमेदास्त्वग्रे मामौ तद्वन्मूर्छनाः । शुद्धकूटाभिधास्तानाः प्रस्तारस्तदनन्तरम् । नष्टोद्दिष्टं महापाथ वर्णाऽलंकार संग्रहः । वर्ण्यन्ते क्रमशश्चैते गीतशास्त्रप्रमाणतः ॥

c8.s1.4

This is the usual पदार्थसंग्रह of the Swaradhyaya of all ancient Sanskrit writers.

c8.s1.5

The author then deals with the different subjects mentioned in the last slokas in their order. We need not go into these details because there he borrows everything from older authors but puts the thing in his own way. The description of the sruti for instance is nothing more than a paraphrase of the Naradi Shiksha definition. The placing of the swaras again on the srutis is the same as that of the ancient writers. Thus:

c8.s1.6

स्वोपान्त्यश्रुतिसंस्थास्ते षड्जमध्यमपंचमाः । भरतादिमराचार्यैश्च्युतपूर्वाभिधा मताः ॥ साधारणाभिधा गन्धे द्वौ माद्यश्रुतिगो यदि । अंतराख्या ततो याति द्वितीयश्रुतिसंस्थितः ॥ दद्वस्याप श्रुतिगतो निपादःकैशिकी मतः । वर्तमानो द्वितीयायां काकलौ स निगद्यते ॥ स्वरास्ते मिलिताः सर्वे चतुर्दश भवन्ति ते ॥ नो दृश्यते यथा मार्गो मीनानां जलचारिणां । यथा व्योम्नि विहंगानां तथा स्वरगता श्रुतिः ॥

c8.s1.7

The only wonder is that the author does not find any difficulty in reconciling the definition of the sruti with the description of the swaras. Sri Kantha evidently recognises seven shuddha and seven vikrita swaras which he describes in the above slokas. His swaras may be compared with the modern Hindusthani swaras as follows:

c8.s1.8

| Shri Kantha's swaras | | | | Hindusthani swaras |
| १ शुद्ध सा | ... | ... | ... | १ शुद्ध सा. |
| २ शुद्ध री | ... | ... | ... | २ कोमल री. |
| ३ शुद्ध ग | ... | ... | ... | ३ तीव्र री. |
| ४ साधारण ग | ... | ... | ... | ४ कोमल ग. |
| ५ अंतर ग | ... | ... | ... | ५ तीव्र ग. |
| ६ उपांत्य or पतम | ... | ... | ... | ६ तीव्रतम ग. |
| | | | | ७ शुद्ध म. |

c8.s1.9

८ उदात्यप or पत्यप ... ... ... ८ तीव्र म. ९ शुद्ध प . . . . . ९ शुद्ध प. १० शुद्ध ध . . . . . १० कोमल ध. ११ शुद्ध नि . . . . . ११ तीव्र ध. १२ कौशिक नि . . . . . १२ कोमल नि. १३ काकली नि . . . . . १३ तीव्र नि. १४ उपांत्य सा-पतमा ... ... ... १४ तीव्रतम नि.

c8.s1.10

The ancient gramas are disposed off thus

c8.s1.11

षड्जमध्यमयोर्मध्ये षड्जस्य मुख्यता भवेत् ।
आपत्वादिर्लपित्राद्यथवचनन्यूनैः ॥
षड्जमध्यमजातानां मूर्च्छनानां परस्परम् ।
किंचिद्विशेषतादिक्तत्वमुक्तवान् दतिलः स्फुटम् ॥
तस्मात् मेनिरे ग्रामं मध्यमं गुरवो मम ॥

c8.s1.12

Whatever his reason we see that he recognises only one grama namely the shadja grama On the subject of murchhana, tana, alankara and prastara, he has hardly anything new to tell us There is no evidence to show that he understood clearly the functions of the ancient gramas and murchhanas. Then comes the Raga Adhyaya All music was based on twelve notes, as in the case of the other writers

c8.s1.13

अथ रागविवेकस्ये द्वितीये वर्णने क्रमात् ।
रागस्तुतिस्तु वीणायाः प्रशस्ता तदनन्तरम् ॥
स्वराणां स्थापनं चैव भेदो वादनसंभवः ।
विवेकश्चैव रागाणां ध्यानानि गमकादयः ॥

c8.s1.14

In the Raga Adhyaya, he describes the Vina in full detail The wires were tuned as follows:

c8.s1.15

ऊर्ध्वतंत्रीषु या वामे तस्यां शमनुभद्रकम् ।
पंचमंचानुमंद्रस्थं द्वितीयायां निवेशयेत् ।
मद्रध्वजं तृतीयायां चतुर्थ्यां मंद्रमध्यमम् ॥

c8.s1.16

This arrangement exactly tallies with that of Rama-Amatya and Somnath as will be seen later on But Pundarika, tuned his wires in the same way The placing of the frets is described in the following verses (Vide Pundarika's Vina Chart).

c8.s1.17

रागिनिवेशनं यस्या क्रमशः प्रतिपद्यते ।
अनुमंद्रस्तथा शुद्धो रिःस्याद्यथा तथा ॥

निवेष्या प्रथमा सारी, तथा तन्त्रा द्वितीया ।
शुद्धगंधारमिश्रार्थ, तथा तन्त्रा तृतीया ॥

साधारणस्यगंधारमिष्टये क्रमशःस्ततः ।
स्याच्छन्यैव तुर्यापि च्युतमध्यमहेतवे ॥

शुद्धमध्यममिश्रार्थ सारिका पंचमी तथा ।
तन्त्रा तदा पुनः षष्ठा पतपंचमसिद्धये ॥

शेषाभि वितन्त्रामिश्रितसारिषु ये स्वराः ।
वर्ण्यते ते क्रमेणैव गुरुणा मे यथादिताः ॥

पंचमेनानुमंद्रेण या तन्त्री समुपोषिता ।
तया द्वितीयया तन्त्रा जायते शुद्धधैवतः ॥

ततः शुद्धनिषादाख्यो निषादः कैशिकी पुनः ।
तत्पस्तात् पतः षड्जः शुद्धषड्जस्ततः परम् ॥

तत्पश्चादपमः शुद्धः षड्जेते मदिताः स्वराः ।
जातौ द्वितीया तन्त्रा विशुद्धौ यौ सगे स्वरौ ॥

स्थाप्यौ नैव प्रयोगे तौ यतस्तन्त्रा तृतीयया ।
जायते तौ पुनर्मन्द्रौ शुद्धौ वीणाविदोदितौ ॥

एतेऽनुमंद्रजाः प्रोक्ताः कंप्यते मंद्रजाः क्रमात् ।
तन्त्रा तृतीयया मंद्रस्तस्य सारीषु तास्वपि ॥

तथैव स्युः क्रमादंते स्वरा जनमनोहराः ।
तत्र तायतया तन्त्रा विशुद्धमध्यमो भवेत् ॥

पतपंचमकः पश्चादप्रयोगौ पुनः स्वरौ ।
संजायते यतस्तन्त्रा चतुर्थ्यामिति निर्णयः ॥

चतुर्थ्यापि पुनस्तन्त्रा मंद्रमध्यमयुक्तया ।
षट्सु तास्वपि सारीषु क्रमशः स्वराः ॥

पतपः प्रथमः शुद्धपंचमस्तदनंतरम् ।
शुद्धोधः शुद्धनिः पश्चान्निषादः कैशिकी ततः ॥

षड्जः पतादिरित्येते प्रोक्ता मन्द्रस्वरा गया ।
पुरोदितासु सारीषु तन्त्रीमिश्र चतुसृभिः ॥

अनुमंद्रास्तथा मंद्राः प्रोद्दिष्टास्ते स्वयं भुवः ।
स्त्रीयकल्पतया प्रोक्ताः प्रामाण्यं तेषु विद्यते ॥

c8.s1.18

गुरुणा ये यथोद्दिष्टा वीणायां सुप्रपंचिताः ।
अत एवान्यथा कर्तुं भुवि को भवति क्षमः ॥
संवादिनी स्वरौ योग्यौ सर्वत्रापि परस्परम् ।
मध्ये तारेऽपितेऽपि योजनीया यथाक्रमम् ॥
अंतरे कथिता नैव सारी काकलिनि स्वरे ।
सांकर्य जायते यस्माद्यतस्तत्त्वं भवेत्ततः ॥
अंतरस्य स्वरस्यापि सूक्ष्मः काकलिनो ध्वनिः ।
विचार्य विज्ञवर्यैण पतादिपदजमध्ययोः ॥
पतादि समयोः सामावेककश्रुतिवर्जितौ ।
अतर-काकली स्यातां तयोः प्रतिनिधि च तौ ॥

c8.s1.19

These verses clearly show that Sri Kantha had read the southern authorities Swara Mela Kalanidhi and Raga Vibodha.

c8.s1.20

The प्रतिनिधि theory by which "antar" and "kakali" notes were represented by च्युत or पत ma and च्युत or पत sa, was known to Sri Kantha, and he mentions it in his work. In the southern music system of the present day, the notes antar and kakali represent च्युत ma and च्युत sa.

c8.s1.21

The shuddha thata of Sri Kantha is Mukhari which coincides with the southern shuddha scale. The author says:

c8.s1.22

यत्र शुद्धस्वराः सन्त मवेषुचितरंजकाः ।
स स्यान्ुसारिका मेलः सजातीया मवत्यतः ॥

c8.s1.23

He finds the shuddha scale, चितरंजक but the Mukhari raga from it, he did not find so easy apparently.

c8.s1.24

सन्यासांशमहा पूर्णा मुदागी गीयते सदा ।
कनिचिद्रमकैर्युक्ता कएसाध्या सुबुद्धिभिः ॥

c8.s1.25

The importance of remembering the देवतात्मक रूप or picture of the raga, is mentioned as under.

c8.s1.26

ध्यान विना गगमूहमेत ।
गायंति रागेऽनिपुणा जना ये ॥
संगीतशास्त्रोक्तफलानि रागाः ।
तेभ्यः प्रयच्छन्ति कदापि नैव ॥

c8.s1.27

Chart showing the nine thatas of Shrikantha with their Swaras:—

c8.s1.28

| थाट नाम | स्वरा: | हिन्दुस्थानि स्वरा: |
| १ मालव गौड | सा री ग म प ध नी सा, रीशुद्ध, पतम, शुद्धम, शुद्धप, शुद्धध, पतसा | सारीगमपधनिसां |
| २ श्री | सा, चतुश्रुतिरी, साधारणग, शुद्धम, शुद्धप, चतुःश्रुतिध, कैशिकनि | सारीगमपधनिसां |
| ३ शुद्ध नाट | सा, त्रिश्रुतिरी, पतम, शुद्धम, शुद्धप, त्रिश्रुतिनि, पतसा | सागमपनिसां |
| ४ कर्णाट गौड | सा, शुद्धग, पतम, शुद्धम, शुद्धप, शुद्धनि, कैशिकनि | सारीगमपधनिसां |
| ५ केदार | सा, शुद्धग, पतम, शुद्धम, शुद्धप, शुद्धनि, पतसा | सारीगमपधनिसां |
| ६ मल्हार | सा, शुद्धग, पतम, शुद्धम, शुद्धप, त्रिश्रुतिनि पतसा | सारीगमपनिसां |
| ७ देशाक्षी | सा, त्रिश्रुतिरी, पतम, शुद्धम, शुद्धप, शुद्धनि, पतसा | सागमपधनिसां |
| ८ कल्याण | सा, शुद्धग, साधारणग, पतम, शुद्धप, शुद्धनि, पतसा | सारीगमपधनिसां |
| ९ सारंग | सा, शुद्धग, { शुद्धम, शुद्धप, कैशिकनि, पतसा पतम. | सारीममपनिसां विशुद्धषड्जगंधारौ तथा मध्यमपंचमौ पताधौच समौ (समौ ?) यत्र निपादः कैशिकी पुनः |

c8.s1.29

Linked texts (4)

Dattilam — Dattila, Sanskrit
Svaramelakalānidhi — Rāmāmātya 1550, Sanskrit
Rasakaumudī (Śrīkaṇtha Dīkṣita) — Śrīkaṇtha Dīkṣita 1600, Sanskrit
Rāgavibodha — Somanātha 1584, Sanskrit