Vastu-shastra (Vol. I: Hindu Science of Architecture; Vol. II: Hindu Canons of Iconography and Painting) v1.c66.48

v1.c66.48

सह मङ्गलघोषेण लोकक्षेमाय भूपतिः ॥
स्थापयेच्छिल्पिभिर्विद्याशालां शुभमुहूर्तके ।
प्रासादस्य पुरोभागे स्वास्थानस्य तु दक्षिणे ।
मन्त्रिसेनेलभवनपार्श्वे वा पुरमध्यमे ॥
मध्यसद्मसमीपे वा मेलनस्थानकेपिवा ।
राजवीथीमुखान्ते वा शृङ्गाटकतलेऽथवा ॥
रङ्गशालां गीतिशालां मिलितां स्थापयेद् बुधः ।
देवगन्धर्वमानुष्यभागत्रयविभाजिताम् ॥
गीतिशाला नाट्यशाला पृथक्स्थाप्या क्वचित्स्थले ।
चतुर्दण्डं समारभ्य द्विदण्डविवर्धनात् ॥
विंशद्दण्डान्तकं मानं प्रतिभागं विधीयते ।
राजधान्यां क्वचिद्भागे मानाधिक्यन्तु मानुषे ॥
अथवा यद्द्विगुणितं मानं वा नेयमीरितम् ।
अथवा मण्डलं भागं मानुषं कल्पयेद्बुधः ॥
अथवाऽऽवरणस्थानात्क्वचिद्भौमादिभेदतः ।
पार्श्वार्ङ्गस्थापनार्द्धा महिष्याद्यवलोकनम् ॥
यथा स्फुटन्तु सर्वेषां तथैतत्कल्पनं वरम् ।
महाधिष्ठानसंयुक्तं नेत्रत्रयसमन्वितम् ॥
कल्पनं सुखदं नृणां देवाद्यानन्दवर्धकम् ।
दैवेऽलङ्करणं शस्तं गान्धर्वे गानमीरितम् ॥
मनुष्यभागे स्थानानि कथितानि सभासदाम् ।
मनुष्यभागस्य पुरः स्थानं वैरिञ्चमीरितम् ॥
ब्रह्मद्वारन्तु तत्रस्थमखण्डानन्दवर्धकम् ।
द्वारोत्सेधसमं श्रेष्ठं चतुरंशविहीनकम् ॥
मध्यमे द्वित्रिभागे च कन्यसंवृषभोदयम् (?) ।
गर्भार्धकस्य तद्द्वारन्यासम्त्र प्रकीर्तितम् ॥
रङ्गवेद्या समायुक्तं स्थलमेतन्निगद्यते ।
गायकानां स्थानकं वा निस्साणातोद्यभूमिकम् ॥
तदन्तरेऽष्टभागं वा नवभागमथापि वा ।
विभजेत्तत्र मानज्ञः कल्पयेत्सदनं दिशि ॥
पञ्चादशकरं तुङ्गमेकांशं मात्रमीरितम् ॥
पञ्चाष्टाङ्गुलमायाममेवं तन्मानमीरितम् ।
सव्ये नटीनां वस्त्रादीनितरस्मिन्नटस्य च ॥
शाला वा कूटका वापि पूजोपकरणार्हका ।
शालाकृतिः प्रकर्तव्या पुरतो नान्दिकोचिता ॥