Vastu-shastra (Vol. I: Hindu Science of Architecture; Vol. II: Hindu Canons of Iconography and Painting) v2.c83.55

v2.c83.55

सृक्का नेत्रादधस्तादपाङ्गनेत्रमङ्गुलम्, अपाङ्गात्कर्णमूलं षडङ्गुलं, कर्णं कलाततं, नेत्रसूत्रसमं कर्णस्रोतः, तत्कर्णतुङ्गतार (?) कर्णनालमूलं कलासार्धयवं, कर्णवर्त्ती सार्धयवतता, पाली चतुर्यवा, कर्णपिप्पली चतुर्यवविस्तारा द्विगुणायता, पिञ्छूषी द्वद्यङ्गुलायामा षड्यवविशाला कर्णवर्तीपिञ्छूषीचूलिका यवतुर्मनुतुर्ययवार्धविस्ताराः, पिञ्छूषीचूलिकाकर्णवर्त्युन्नत चूल्यन्तावदत्यर्धयवमर्धाङ्गुलं (?) कर्णचूलीपिञ्छूषीकनीनिकायवान्तरं पिप्पलीपाल्योः पाली बालेन्दुसन्निभा यवनिष्पावसदृशा, पिप्पली षड्यवायता चतुर्यविशाला, स्रोतोऽधोनेत्रसूत्रात्पिञ्छूष्यधः कर्णनालं मात्राधंघनयुक्तं, नालीं पूर्वापरी विवरं षड्यवमधोनाहं मात्रं स्यात् । कण्ठमूलादधो वपुः कार्यं, कृकाटी सार्धाङ्गुलनता तस्यापरं यवं भागं (?) तद् ग्रीवायामं तत्रार्धाङ्गुलं तारं द्वादशाङ्गुलं तं स्कन्धयोस्समे (?) कर्णबन्धादधस्स्कन्धसन्धिस्सार्धषडङ्गुलं, सप्ताङ्गुलो स्कन्धौ शोभान्वितौ, हिक्कासूत्रात्स्कन्धसन्ध्रुच्चं चतुरङ्गुलं, तन्मध्येऽध्यर्धाङ्गुलं जत्रु बाहुशिरस्सन्धिरंसान्तस्स्कन्धमूलतो नवाङ्गुलं द्वियवं, तस्माद् द्वियवं षडङ्गुल बाहुशिरो जत्रुसहितं कूर्परांसं पञ्चाङ्गुलायतं त्र्यङ्गुलायतमुत्क्षेपं समौ मुण्डितौ (?) भुजौ समनुन्नं मापयेदेवं नीत्वा भुजं नयेत् । कण्ठाधस्तात्ककुद्द्वागायताष्टकोलकं (?) ककुदः कटिसन्ध्यन्तं वंशं विंशतिर्भागाधिका तत्समं ककुदोऽधस्तात् षड्भागे कक्षोदरान्तरं (?) कक्षाधस्ताद्बाहुपर्यन्तं द्विनवं नवाङ्गुलं स्कन्धसन्धेरधस्तादंसपीठं सार्धेन्द्रियाङ्गुलं, तस्माद् द्वियवाङ्गुल असंसफलके स्तनसूत्रसमे, तत्रान्तरयोर्दशाङ्गुलं ककुद, धर·······त्रिमात्रान्तरं सप्ताङ्गुलं तद्वक्षसो मांसलं तयोस्सन्धिर्वंशतारं कलानतं वंशपार्श्वं चांसफलकाया अधो नवाङ्गुलं, बृहत्योस्तनान्तरं वन्शात्सुप्रतिष्ठाकलं तयोर्बृहतीस्तनयोर्मध्यं सप्तदशाङ्गुलं घनं बृहत्या कटिसन्ध्यन्तरं मध्यं सप्ताङ्गुलायतं तद्धनं स्याच्चतुर्भागं तदधोऽङ्गुलाधिकं कटि सार्धमुखं सार्धाङ्गुलं खण्डकान्तं खण्डस्य पुरस्तात्पायुर्भागाङ्गुलं सार्धधृतिमात्रं कटिबन्वविशालं जघनस्य वहिःपृष्ठे वंशपार्श्वद्वयोः ककुन्दरं षडर्धाङ्गुलं विशालं निम्नौ ककुन्दरस्यान्तं द्वद्यङ्गुलं बिन्दूखण्डकयोस्तिर्यक्कर्टिवेदार्धमात्रिका खण्डं द्वद्यङ्गुलं तारं सार्धतुर्याङ्गुलं स्फिगारम्भतारं नवाङ्गुलं सुवृत्तं कण्ठः कम्बुसमो वृत्तो द्विरेखावृतोऽधस्तान्नाडिकाधस्स्तद्वादशयवं कक्षाया हिक्कान्तं तावत् स्तनं कक्षादष्टाङ्गुलं षडङ्गुलं नम्रमुरः हृद् द्वियवाधिकं हृदयात्स्तनपीठतुङ्गमर्धाङ्गुलं कक्षाधारलम्बमत्युक्तं यवकोलकं स्तनपीठस्योन्नतिः कक्षस्याङ्गुल तत्पुरस्तानमुखं विप्राङ्गुलं यवं वृत्तं स्तनं यवोन्नतं स्तनाक्षं द्वियव- तारं तदधस्ताद्द्व्यङ्गुलं स्तनं हिक्का द्व्यङ्गुलं निम्नं जत्रुरेखा द्व्यङ्गुलं नाभिर्दक्षिणावर्ता षड्यवनिम्नायतेन्द्रियाङ्गुला नाभिः श्रोणिपार्श्वे त्रिकलाङ्गुलाद् द्व्यङ्गुलोर्ध्वकटिश्रोण्याश्शेषं मेढ्र-पीठं सार्धपञ्चाङ्गुलं लिङ्गायतं तारं द्विमात्रं मुष्कल्म्वं तुर्यार्थाङ्गुलं तत्समविस्तारं वृषाननसदृशं मेढ्रं रुद्राक्षाङ्गुलं प्रतिष्ठाङ्गुलं द्वियवं जानुमण्डलविष्कम्भं घनं द्वयर्धमात्रं पार्श्वबन्धं तुर्याङ्गुलं पृष्ठाज्जानुन्त्रिमात्रार्धयवविस्तारान्वितं पृष्ठजं कोलकं मध्यभागं शेषं पार्श्वयोरपि जान्वन्तादिन्द्रवस्त्यन्ने (?) तालं मत्स्यवदुन्नतं पृष्ठ-जङ्घाश्रितं मत्स्यपाष्णीं द्व्यङ्गुलविस्तारं 'ततुकपृष्ठपार्श्वयोरन्तरं तद्वहिर्गते अक्षगुल्फयोस्तुङ्गं मनुपङ्क्तियवैर्विपुलं क्रमेणाष्टादशद्वि-विंशतियवं प्रतिष्ठाधार्द्धाङ्गुलं पाष्णिंतारं तत्तुङ्गं शराङ्गुलं सार्धं प्रपदतुङ्गमङ्गुष्ठद्व्यङ्गुलं घनं शेषाणि विस्तारसमत्तुङ्गा-न्यष्टयवविस्ताराद्वैर्ध्या नखमुखपार्श्वे द्वयोस्तुर्ययवं नीत्वा नखं नयेत् । चतुरर्थचतुस्सार्धोग्न्यग्निययवैर्विश्वसार्धं (मध्यर्धं) यवैः क्रमा-न्नखानां विस्तारं तर्जन्यादिकनिष्ठान्तं त्रियवं तदर्धार्थेन नखाय-तास्तर्जन्यङ्गुष्ठयोरन्तरं चतुर्र्यवं, पर्वद्वयमङ्गुष्ठ मन्यानि त्रिप-र्वाणि, स्वतारसदृशमग्रे पर्वान्तं यवाधिकमङ्गुष्ठपर्वमूलाग्रं शेषा-ङ्गुलीनां द्वियवाधिक्यमेकैकं सर्वाङ्गुलिमूलानां मूलतलं मांसलं पाष्णिंभागे तलं पञ्चाङ्गुलायामं शेषं वर्तुलं कारयेत् । पादौ द्वौ चक्रशङ्खरेखासमन्वितौ । सर्वं सुव्यक्तं सुसम्पूर्णं बेरं सलक्षणं चक्षु-र्नन्दनमूर्ध्वकायमधः कायसममेव कृत्वा सर्वत्र विष्कम्भात्तिगुणं वृत्तं तत्परिमाणं स्यात् । सर्वेष्वङ्गेषु एकयवादिषड्यवान्तं हीना-धिक्यं न दोषाय भवति । तस्माद्यथोचितं युक्त्या कारयेदित्याह मरीचिः ।