Pramāṇa · Search · About · API

India as Known to Panini: A Study of the Cultural Material in the Ashtadhyayi c14.s2: II. Vishaya

India as Known to Pāṇini: A Study of the Cultural Material in the Ashṭādhyāyī c14.s2

Language
English

II. Vishaya

c14.s2.1

(४) ऐषूकारि गण (४।२।५४)

c14.s2.2

[विषयो देशे, ऐषूकारि भक्तः]

c14.s2.3

१ ऐषूकारि, २ सारस्यायन, ३ चान्द्रायण, ४ द्वचाक्षायण, ५ त्र्याक्षायण, ६ औलायन, ७ खाडायन, ८ सौवीर, ६ दासमित्रायण, १० शौद्रायण, ११ दाक्षायण,

c14.s2.4

(2) Bhargādi—K. IV.1.178; Ch. II.4.106; J. III.1.158; Ś. II.4.107; Bh. IV.1.179; H. VI.1.123; V. 202.

c14.s2.5

Var.—2 Karūsa (J.), also Karūśa (H.); Śālva (Ch. V.), Selvā (J.); 7 Urasa (Ś. H.). V. adds Bharata, Uśīnara.

c14.s2.6

(3) Sindhvādi—K. IV.3.93; Ch. III.3.61; J. III.3.67; Ś. III.1.201; Bh. IV.3.212; H. VI.3.276; V. 351-52.

c14.s2.7

Var.—2 Varṇa (J.); Salva (J. H.), Śālva (Ch. Ś. V.); 7 Gāndhāri (Bh.); 8 Kishkindha (J. H.), 9. Urasā (Ś. Bh. V.), Uras (H.); 11 Gandika (Ch.), Gandikā (Ś), Gabdika (J. H.). Ch. reads Takshaśilādi also in this. J. adds Pañchāla, Kaimedura, Kāṇḍakāra, Grāmaṇī; H. Grāmaṇī, Kāṇḍavaraka, Kulūja; and K. Kuluna, Dīrasā, but all are spurious to this Gaṇa.

c14.s2.8

(4) Aishukāri Gaṇa—K. IV.2.54; Ch. III.1.63; J. III.2.47; Ś. II.4.189; Bh. IV.2.89-91; H. VI.2.68; V. 268-69.

c14.s2.9

Var.—2 Sārasāyana (J. H.); 4 also Dvyakshāyaṇa (H.); 5 also Tryakshāyaṇa (H.); 6 Aulāyana (Ś. H.), Alāyana (J.); 7. Tāḍāyata (J.), Khāḍāyana (H. also V.), Khāṇḍāyana (Bh.) 9. K. Ch. Ś. H. V. also read Dāsamitri (Ch. Dāsamitra) 10. Śaudrāṇa (K.), Śaudrakāyaṇa (Ś. H. V.); 11. only in K. Ch. V, and hence doubtful; 12 Śāyāṇḍa (Ch.), Tapanda (J.), with additional variants as Sāyaṇḍi (K.) Sāpiṇḍī (J.), Śayāṇḍa (Bh.), Śāyaṇḍāyana (V.), Śāyāṇḍa and Śāṇḍa (H.); 13. omitted in Ch. J. Bh.; 14. Saubhadrāyaṇa (Ch.) but H. cites Śaubhrāyaṇa-bhakta of Ch., J. Ś. omit it, Śāyābhra (Bh.); 15. Vaiśvamānava (Bh. also V.); 16. Ch. J. H. omit; 17. Vaiśvadheva (J.), also Viśadeva (K.); 18. Ch. omits. H. adds flimsy variants as Gaulukāyana, Mālukāyana, and K. as Alāyata, Aulālāyatā, all to be rejected.

c14.s2.10

*Vishayo deśe* of Pāṇini denoted an estate of a tribe or clan; but *grāma-* १२ शयंड, १३ ताक्ष्र्यायण, १४ शौभ्रायण, १५ वैश्वमाणव, १६ वैश्वधेनव, १७ वैश्वदेव, १८ तंडदेव।

c14.s2.11

(५) भौरिकि गण (४।२।५४)

c14.s2.12

[विषयो देशे, भौरिकिविधः]

c14.s2.13

१ भौरिकि, २ भौलिकि, ३ चैतयत, ४ काणेय, ५ वाणिजक, ६ वालिज्यक, ७ सैकयत, ८ चैकयत, ६ चौपयत ।

c14.s2.14

(६) राजन्यादि (४।२।५३)

c14.s2.15

[विषयो देशे वुञ्, राजन्यकम्]

c14.s2.16

१ राजन्य, २ दैवयातव, ३ शालंकायन, ४ जालंधरायण, ५ आत्मकमेय, ६ अम्बरीषपुत्र, ७ वसाति, ८ बैल्ववन, ६ शैलूष, १० उदुम्बर, ११ आर्जुनायन, १२ संप्रिय, १३ दाक्षि, १४ ऊर्णनाभ, १५ आप्रीत, १६ तैतिल।

c14.s2.17

*samudāya* according to K., which J. and H. take as equivalent to *rāshṭra*, and V. as *Janapada*.

c14.s2.18

(5) Bhaurikyādi—K. IV.2.54; Ch. III.1.63; J. III.2.47; Ś. II.4.189; Bh. IV.2.88; H. VI.2.68; V.267.

c14.s2.19

Var.—3 Chodayata (Ś.); 5 Vāṇejaka (J.), Ch. Ś omit; 6 Vālikājya (Ś. V.), Vālikādya (H.); 7 Śaikayata (K., also Ch.); 8 Vaikayata (K.), Vaiyat (J.); 9 K. omits, Chaupagata (J.); Ś. omits 5, and adds Vaidayata, Kshaitayata (also H. V.).

c14.s2.20

(6) Rājanyādi—K. IV.2.53; Ch. III.1.62; J. III.2.46; Ś. II.4.190; Bh. IV.2.86-87; H. VI.2.66; V. 265-6.

c14.s2.21

Var.—2 Devayāna (K. Bh.), also Devayāta (H.), Devayātava (V.); 4 Jālandhara (Ś.), also Jānandharāyaṇa (H.); 6 Ambarīputra (Ś.), also Ambarī-Āmbarī-(H.); 7 Vātsaka (J.), H. omits; 8 Bailvata (Ch.), omitted in, J. Ś; 9 omitted in J. Ś., Śailūshaja (H.), Śailūshaka (V.); 10 also Audumbara (H.), J. omits; 11 Ś omits; 12 Sāmpriya (Bh.); 13 Dākshāyaṇa (V.); 14 also Ūrṇanābhi (H.); 15 Āprīta is undoubtedly the correct reading (=Afrīdis), but Ch. omits, and others record incorrectly, Āvrati (J.), Āvrita (Ś.), Anrita (Bh. V.), Āvṛita and Āvṛitaka (H.); 16 Some original form of Vaitila (K. Bh.), Taitala (Ś. H.), Tailvala (V.), Bailvala (K.), which seems to have been Taitila, Add. Avriḍa, Vātraka (K.); Vātrava Kāntāla, Bābhravya, Vaiśvadhenava, Vaiśvamāṇava, Vaiśvadeva, Tuṇḍadeva (Ś., last four contaminated from Aishukāri *gaṇa*); Vaikarṇa Vasana, Bābhravya, Mālava, Trigarta, Vairāṭi (Bh.); Vātrava, Bābhravya, Kauntāla, Virāṭa, Mālava, Trigarta (H.); Traigarta, Vasana, Kauttāla (V.). Some original form like Vātraka seems to have been included. P. authenticates 2 (*Daivayātava-grahaṇaṁ vaishayikeshu*, IV.2.92; II.291) and 5, 6, 7, 8 (IV.1.52; II.282). The group of Mālava, Trigarta, Virāṭa was taken from Chāndravṛitti by Bh. and H.

Linked texts (1)