History of Sanskrit Poetics c6.49

c6.49

व्युत्पत्ति dose not present much difficulty. There is theoretically no subject which the poet may not handle and therefore a certain modicum of culture is necessary for him if he is to appeal to the hearts of his contemporaries and to future generations. The नाट्यशास्त्र says ‘न तज्ज्ञानं’ 21, 122 quoted above on p. 35 n2; ‘छन्दोव्याकरणकलालोकस्थितिपदपदार्थविज्ञानात् । युक्तायुक्तविवेको व्युत्पत्तिरयं समासेन ॥’ रुद्रट I. 18, हेमचन्द्र p. 5 ‘लोकशास्त्रकाव्येषु निपुणता व्युत्पत्तिः’. काव्यमी. 5th chap. which contains very useful information about शास्त्रकवि, काव्यकवि and उभयकवि and their sub-divisions (p. 17) states ten stages of कवित्व (p. 19). The सुवृत्ततिलक of क्षेमेन्द्र (K. M. ed.) has another division of Literature in general : शास्त्रं काव्यं शास्त्रकाव्यं काव्यशास्त्रं च भेदतः । काव्यं विशिष्टशब्दार्थसाहित्यसदलङ्कृति । शास्त्रकाव्यं चतुर्वर्गप्रायं सर्वोपदेशकृत् । तत्र केवलशास्त्रेपि केचित्काव्यं प्रयुञ्जते ॥ 2-4. An example of शास्त्रकाव्य is भट्टिकाव्य. The Pāli texts also have such divisions of poets. The Aṅguttara Nikāya speaks of four kinds of kavi viz. चिन्ताकवि, सुतकवि (श्रतकवि), अथकवि and पटिभानकवि (vol. II. p. 230 of Pāli Texts Society’s ed.) and the commentary मनोरथपूरणी (vol. III. p. 211) explains ‘यो चिन्तेत्वा काव्यं करोति स चिन्ताकवि नाम यो सुत्वा करोति अयं सुतकवि नाम यो एकमत्यं निस्साय करोति अयं अथकवि । यो तं खयं येव वंगीसथेरो विय अत्तनो पटिभानेन करोति अयं पटिभानकवि नाम’. The साहित्यमीमांसा (Tri. ed.) mentions four ingredients in the making of a poet viz. श्रम, नियोग, क्लेश, प्रतिभा (vide p. 281 above for quotation).