Pramāṇa · Search · About · API

Grammatik der Prakrit-Sprachen c4.s3: D. Das Verbum

Grammatik der Prakrit-Sprachen c4.s3

Language
German

Contents

D. Das Verbum

c4.s3.1

§ 452. Das Verbum hat im Pkt. noch grössere Verluste erlitten als das Nomen. Wie beim Nomen (§ 355), überwiegen aus lautlichen Gründen die a-Stämme, so dass die zweite Conjugation in der Flexion mit verhältnismässig wenigen Ausnahmen der Analogie der ersten gefolgt ist. Der Charakter der Classen ist dadurch ganz verwischt worden. Das Ātmanepadam ist nur im Participium in allen Dialekten häufig; sonst ist es nur noch in M. AMg. JM. JS. etwas gebräuchlicher, aber auf den Singular und die 3. Plur. Indicativi Praes. beschränkt, in Ś. ganz, in Mg. fast ausschliesslich auf die 1. Sing. Ind. Praes. Die in S. sich findenden Fälle sind meist formelhafte Ausdrücke (§ 457). Viele Verba, die im Skt. nur im Ātmanep. flectirt werden, haben im Pkt. die Endungen des Parasmaip., wie meist auch das Passivum. Vom Imperfectum hat sich in M. AMg. JM. Ś. noch āsī, āsī = āsīt erhalten, das als 1. 2. 3. Sing. und 3. Plur. gebraucht wird, in AMg. ausserdem noch abbavī (§ 515). Reste des starken und s-Aorists, auch einzelne Ātmanep.-Formen in häufigem Gebrauch (§ 517), finden sich in AMg. und bei Grammatikern (§ 516), vom Perfectum nur in AMg. (§ 518); der Conditionalis ist ganz verschwunden. Alle diese Tempora werden umschrieben durch Participien mit den Hilfsverben as oder bhū oder nur durch das Particip. Praeteriti Passivi. Auf diese Weise bildet man auch ein Plusquamperfectum (§ 519). Es findet sich noch das einfache Futurum im Parasmaip., Ātmanep. und Passiv, von den Verbalnomina der Infinitiv, auch im Passiv (§ 580), das Absolutivum, das Participium Praesentis des Parasmaip., Ātmanep. und Passivs, das Particip. Praeteriti Pass. und das Particip. necessitatis, von Modis der Indicativ, Optativ, (auch Precativ), Imperativ. Von abgeleiteten Verbalformen hat das Pkt., wie das Skt., das Causativum, Desiderativum, Intensivum und zahlreiche Denominativa. Der Dual ist ganz verloren. Die Endungen entsprechen, ausser in A., im allgemeinen denen des Skt. Abweichungen ergeben sich aus den folgenden Paragraphen. Charakteristisch ist das Vordringen des Präsensstammes, von dem alle Tempora, die Verbalnomina und das Passiv gebildet werden können. Er dient auch zur Ableitung von Nomen.

a) Präsens

c4.s3.t1.1

1. Indicativ des Parasmaipadam

c4.s3.t1.2

§ 453. Die Flexion zeigt das Paradigma der 1. Classe vaṭṭa- = varta-, im Skt. nur Ātmanepadam:

c4.s3.t1.3

§ 454. Neben der in allen Dialekten ausser A. gewöhnlichen Endung -āmi erwähnen die Grammatiker (Vr. 7, 30; Hc. 3, 154; Mk. fol. 51; Śr. fol. 47)

c4.s3.t1.4

| Sing. | Plur. |
| 1. vaṭṭāmi | vaṭṭāmo |
| 2. vaṭṭasi | vaṭṭaha, JŚ. Ś. Mg. Ḍh. vaṭṭadha, P. CP. vaṭṭatha |
| 3. vaṭṭaï, JŚ. Ś. Mg. Ḍh. vaṭṭadi, P. CP. vaṭṭati | vaṭṭanti. |

c4.s3.t1.5

In A. ist die gewöhnliche Flexion:

c4.s3.t1.6

| 1. vaṭṭaũ | vaṭṭahũ |
| 2. vaṭṭasi, vaṭṭahi | vaṭṭahu |
| 3. vaṭṭaï | vaṭṭahī. |

c4.s3.t1.7

auch -āmi: jāṇami = jānāmi; lihami = likhāmi; sahami = sahe; hasami = hasāmi. Sie ist zu belegen in A.: kaḍḍhami = karṣāmi (Hc. 4, 385); pāvami = *prāpāmi = prāpnomi, bhāmami = bhramāmi (Vikr. 71, 7. 8), bhaṇami = bhaṇāmi (Piṅgala 1, 153). Der Vocal hat sich hier nach dem der 2. und 3. Person gerichtet. In einigen Fällen ist, wie in der 1. Plur. (§ 455), für a eingetreten i: M. jāṇimi = jānāmi (H. 902), aṇuṇijjimi = anunīye (H. 930); A. pucchiṃi = pṛcchāmi, karimi = *karāmi = karomi (Vikr. 65, 3; 71, 9). Formen auf -mhi und -mmi, die sich zuweilen in den MSS. und Ausgaben finden¹, sind falsch², wie ṇivedmhi für ṇivedemi (Nāg. 20, 3; vgl. 20, 10), pasādemhi für pasādemi (Nāg. 44, 8), gachamhi, gachahmi für gachāmi (Mālav. 5, 5; Vṛṣabh. 20, 17). — In A. ist die Endung gewöhnlich -aü: kaḍḍhaü = karṣāmi (Hc. 4, 385), kijjaü = kriye im Sinne von kariṣyāmi (Hc. 4, 385. 445, 3); jānaü = jānāmi (Hc. 4, 391. 439, 4), joijjaü = vilokye, dekkhaü = drakṣyāmi, jhijjaü = kṣīye (Hc. 4, 356. 357, 4. 425); pāvaü = prāpnomi, pakāvaü = *pakvāpayāmi = pacāmi, jīvaü = jīvāmi, cajaü (Text tajaü) = tyajāmi (Piṅgala 1, 104a; 2, 64); piāvaü (Text piyāvaü) = *pibāpayāmi = pāyayāmi (Prabandhac. 70, 11. 13). Nach den Lautgesetzen des A. lässt sich ein jānaü nur auf *jānakam zurückführen (§ 352). Zu *jānakam sind die von den Grammatikern angeführten Verbalformen mit Infix ak zu vergleichen, wie pacataki, jalpataki, paṭhataki, addhaki, ehaki, wozu eine 1. Sing. yāmaki = yāmi AUFRECHT aus Kauṣītakibrāhmaṇa 27, 1 nachgewiesen hat³. Es ist anzunehmen, dass, wie im Futurum (§ 520), die Endung der Nebentempora an die Stelle der Endung der Haupttempora getreten ist⁴.

c4.s3.t1.8

¹ BOLLENSEN zu Mālav. p. 123; WEBER zu Hāla 417.

c4.s3.t1.9

² BLOCH, Vr. und Hc. p. 47. AMg. anusāsammi für *anusāsāmi = anusāsmi Uttar. 790 ist schwerlich richtig.

c4.s3.t1.10

³ ZDMG. 34, 175 f.

c4.s3.t1.11

⁴ Die Endung des Imperativ sucht darin HOERNLE, Comp. Gr. § 497.

c4.s3.t1.12

§ 455. In der 2. Sing. Indic. hat A. neben der Endung -si auch -hi (§ 264): marahi = *marasi = mriyase, ruahi = Vedisch ruvasi = rodiṣi, lahahi = labhase, visūrahi = khidyase, ṇīsārahi = niḥsarasi (Hc. 4, 368. 383, 1. 422, 2. 439, 4). In Mg. ist die Endung natürlich -śi: yāśi, dhāvaśi, palāaśi, malīhiśi, gaścaśi (Mṛcch. 9, 23. 24; 10, 3). — In der 3. Sing. Indic. contrahiren in Versen AMg. und A. die Endung -ai nicht selten zu -e (§ 166); in Ś. Mg., Dh. ist die Endung -di, in P. CP. -ti: M. AMg. JM. vaṭṭai, aber JŚ. S. vaṭṭadi (§ 289); M. vaḍḍhai = vardhate, aber Ś. vaḍḍhadi (§ 291); Mg. cilāadi = cirāyati (Sak. 115, 9); Dh. vajjadi = vrajati (Mṛcch. 30, 10); P. lapati, gacchati (Hc. 4, 319). — Die 1. Plur. Ind. endet in allen Dialekten ausser A. auf -mo, in Versen auch auf -mu, und -ma, die Endung der Nebentempora (Vr. 7, 4; Hc. 3, 144. 167; Kī. 4, 7; Mk. fol. 51): hasāmo, hasāmu, hasāma. Ausser in PG. vitarāma (5, 7), M. Futur. dacchāma = drakṣyāmaḥ (R. 3, 50) und in mha = smaḥ (§ 498), ist -ma bisher nur als v. l. nachweisbar¹ und für die Prosa nicht richtig. M. lajjāmo, vaccāmo, ramāmo (H. 267. 590. 888), kāmemo = kāmayāmaḥ (H. 417), im Passiv musijjāmo = musyāmahe (H. 335); AMg. vaḍḍhāmo = vardhāmahe (Kappas. § 91. 106), jīvāmo (Nāyādh. § 137), āciṭṭhāmo = ātiṣṭhāmaḥ (Sūyag. 734), uvaṇemo = upanayāmaḥ, āhāremo = āhārayāmaḥ (Sūyag. 734), icchāmu (Uttar. 376), accemu neben accimo = arcayāmaḥ, arcāmaḥ (Uttar. 368. 369), im Futur. dāhāmu = dāsyāmaḥ (Uttar. 355. 358), auch im Aor. vucchāmu = avātsma (Uttar. 410); JM. tālemo = tādayāmaḥ (Dvār. 497, 1), pecchāmo = prekṣāmahe (Āv. 33, 15), vaccāmo = vrajāmaḥ (Kk. 263, 16; 272, 18), pajjosavemo (Kk. 271, 7); Ś. pavisāmo = praviśāmaḥ (Sak. 92, 1), jāṇāmo = jānīmaḥ (§ 510), sumarāmo = smarāmaḥ (Mālatīm. 113, 9), uvacarāmo = upacarāmaḥ (Mālatīm. 232, 2; Text tuvarāma; vgl. v. l. und ed. Calc. 1866 p. 91, 17), vaḍḍhāmo = vardhāmahe (Mallikām. 153, 10; Mahāv. 17, 11; [so zu lesen; vgl. ed. Bomb. 38, 3]), cintemo = cintayāmaḥ (Mahāv. 134, 11), vandāmo = vandāmahe, uvaharāmo = upaharāmaḥ (Pārvatīp. 27, 11; 29, 13); D. böllāmo (Mṛcch. 105, 16). Die Form auf -mha, die sich zuweilen in den Texten findet, wie ciṭṭhamha (Ratn. 315, 1), viṇṇavemha, sampādemha, pārēmha, karēmha (Śak. 27, 7; 53, 5; 76, 10; 80, 5) ist falsch. Sie gehört dem Imperativ an (§ 470). In M. JM. und in Versen in AMg. ist in der nachtonigen Silbe ā oft zu i geworden, so dass die Endung dann -imo ist (§ 108): M. jampimo = jalpāmaḥ (H. 651); M. JM. ṇamimo = nāmāmaḥ (G. 35. 969; Kk. 277, 30); M. JM. bhaṇimo = bhāṇāmaḥ (Hc. 3, 155; H.; Prabandhac. 100, 8; Kk. 266, 14) neben bhaṇāmo (H.); M. AMg. vandimo = vándāmahe (H. 659; Nandīs. 81); pacimo = pácāmaḥ (Mk. fol. 51); M. savimo = śápāmaḥ (G. 240); M. sahimo = śáhāmahe in visahimo (H. 376); hasimo = hásāmaḥ (Bh. 7, 31). Ebenso M. gamimo = *gámāmaḥ (H. 892), jāṇimo, ṇa āṇimo = *jánāmaḥ, na *jánāmaḥ (H.), bharimo = *bhárāmaḥ und sambharimo (sich erinnern; H. s. v. smar; G. 219), ālakkhimo = ālakṣāmahe (G. 188), und nach deren Analogie: pucchimo = pṛcchāmaḥ (H. 453), lihimo = likhāmaḥ (H. 244), suṇimo = *śruṇāmaḥ (H. 518, fälschlich auch in Ś. Bālar. 101, 5). Die Grammatiker (Vr. 7, 4. 31; Hc. 3, 155; Mk. fol. 51; Sr. fol. 47) kennen auch Formen auf -āmu, -āma, -imu, -ima: paḍhamu, paḍhama, pacimu, bhaṇamu, bhaṇama, bhaṇimu, bhaṇima, sahamu, sahama, sahimu, sahima, hasamu, hasama, hasimu, hasima. — In A. ist die gewöhnliche Endung -hū: lahahū = labhāmahe, caḍāhū = ārohāmaḥ, marāhū = mriyāmahe (Hc. 4, 386, 1). Dieselbe Endung hat der Abl. Plur. der a-Stämme, wo sie auf -bhyām zurückgeführt wurde (§ 369). Hier ist der Ursprung ganz dunkel². Daneben findet sich auch lahimu (Hc. 4, 386).

c4.s3.t1.13

¹ Namentlich in Ś., wie vaṭṭāma Prab. 68, 8, wofür die ed. P. p. 69ᵃ vasamma, die ed. M. p. 84, 15 vasamha, die ed. Bomb. 137, 7 ahivaṭṭahmo liest. Man verbessere vaṭṭāmo oder vasāmo; viraema = viracayāmaḥ Śak. ed. Böhtlingk 49, 17; tuvarāma Mālatīm. 232, 2 u. a.

c4.s3.t1.14

² Unmöglich ist die Erklärung von HOERNLE, Comp. Gr. § 497 p. 335.

c4.s3.t1.15

§ 456. Die Endung der 2. Plur. ist in M. JM. AMg. -ha, in Ś. Mg. Ā. -dha, A. -hu oder -ha: ramaha, paḍhaha, hasaha (Vr. 7, 4); hasaha, vevaha (Hc. 3, 143); pacaha, saṅkaha (Kī. 4, 6); hoha (Mk. fol. 51); M. ṇa āṇaha = na jānītha, ḍecchiha = drakṣyatha (R. 3, 13. 23), taraha (ihr könnt; H. 897); JM. jāṇaha (Kk. 273, 44), kuppaha = kupyatha, payacchaha (Erz. 10, 20; 15, 36); AMg. ǎikkhaha, bhāsaha, pannaveha (Āyār. 1, 4, 2, 4); bhuñjaha (Sūyag. 194); vayaha = vadatha (Kappas.; Ovav.; Uvās.; Nāyādh.), āḍhāha, pariyāṇaha, agghāyaha, uvaṇimanteha (Nāyādh. § 83); Ś. pēkkhadha = prekṣadhve (Mṛcch. 40, 25; Śak. 14, 8), ṇedha = nayatha (Mṛcch. 161, 9)¹; Mg. pēskadha (Mṛcch. 157, 13; 158, 2; 162, 6), paṭṭiādha = pratyayadhve (Mṛcch. 165, 9); Ā. acchadha (Mṛcch. 99, 16); A. pucchaha und pucchahu (Hc. 4, 364. 422, 9), icchahu und icchaha (Hc. 4, 384), paampaha = prajalpatha (Hc. 4, 422, 9). Wahrscheinlich ist überall °hu zu lesen. Über die Endung -itthā s. § 517. — Die 3. Plur. endet in allen Dialekten auf -nti. M. muanti = *mucanti, ruanti = rudanti, hōnti = bhavanti (H. 147); JM. bhavanti, dēnti = dayante (Erz. 3, 14. 15); AMg. caẏanti = tyajanti, thananti = stananti, labhanti = labhante (Āyār. 1, 6, 1, 2); Ś. gacchanti, pasīdanti, saṃcaranti (Mṛcch. 8, 4; 9, 1. 11); Mg. aṇṇesanti = anveṣanti, pianti = pibanti (Mṛcch. 29, 23; 113, 21); CP. ucchallanti, nipatanti (Hc. 4, 326); A. vihasanti = vikasanti, karanti = kurvanti (Hc. 4, 365; 445, 4). In A. ist jedoch die gewöhnliche Endung -hī, deren Ursprung dunkel ist²: maūliahī = mukulayanti, aṇuharahī = anuharanti, lahahī = labhante, ṇavahī = namanti, gajjahī = garjante, dharahī = dharanti, karahī = kurvanti, sahahī = śobhante u. s. w.

c4.s3.t1.16

(Hc. 4, 365, l. 367, 4. 5. 382). Im Passiv: ghēppahī = gṛhyante (Erz. 158, 14). Dieselbe Endung findet sich in AMg. acchahim = tiṣṭhanti (Uttar. 667)³ im Verse, und āḍhāhim, parijāṇāhim (Vivāgas. 217; vgl. § 223. 500. 510) in Prosa.

c4.s3.t1.17

¹ Nach Hc. 4, 268. 302 wäre auch -ha in Ś. Mg. zulässig. Vgl. aber PISCHEL, KB. 8, 134 ff.

c4.s3.t1.18

² Unmöglich ist die Erklärung von HOERNLE, Comp. Gr. § 497 p. 337.

c4.s3.t1.19

³ So zu lesen nach JACOBI, SBE. 45, 114, Anm. 2. Die Ausgabe hat im Text und Commentar atthihim; der Commentar erklärt atthahi (sic!) iti tiṣṭhanti. Vgl. assāsi § 461.

c4.s3.t1.20

2. Indicativ des Ātmanepadam

c4.s3.t1.21

§ 457. Die Flexion ist:

c4.s3.t1.22

| | Sing. | Plur. |
| 1. | vaṭṭe | fehlt |
| 2. | vaṭṭase | fehlt |
| 3. | vaṭṭae, JŚ. vaṭṭade | vaṭṭante. |

c4.s3.t1.23

Vgl. Vr. 7, 1. 2. 5; Hc. 3, 139. 140. 145; 4, 274. 302. 319; Kī. 4, 2. 3; Mk. fol. 50. Vr. und Hc. beschränken die Endungen -se, -e ausdrücklich auf die a-Stämme, was auch Mk. erwähnt. Nach Hc. 4, 274 wäre in Ś., nach 4, 302 auch in Mg. die Endung -de = -te bei den a-Stämmen zulässig. Die besten Texte bestätigen dies nicht. In dem von Hc. aus Mg. angeführten Beispiele Veṇīs. 35, 17; 36, 3 lesen statt suṇade = śrūyate alle MSS. und Texte suṇadi. Ohne Zweifel ist mit Ś. auch hier, wie in andern Fällen (§ 21), JŚ. gemeint. Vr. 12, 27 und Mk. fol. 70 verbieten das Ātmanep. für Ś. Mg. ganz. Es finden sich jedoch vereinzelte Formen in Versen und in vorwiegend stehenden Ausdrücken. Beispiele aus den verschiedenen Dialekten sind: 1. M. jāṇe (H. 902), ṇa āṇe (R. 3, 44; Śak. 55, 15); häufig in Ś.: jāṇe (Śak. 131, 9; Mālav. 66, 8; Lalitav. 564, 4; Anarghar. 66, 5; Uttarar. 22, 13; 64, 7; Viddhaś. 67, 1; 96, 1) und ṇa āṇe, wie überall mit der v. l. zu lesen ist, wo jetzt zuweilen ṇa jāṇe im Texte steht (Śak. 70, 11; 123, 14; Vikr. 35, 5; Mālav. 30, 8; 34, 9; Veṇīs. 59, 5); auch in AMg. (Uttar. 512); M. maṇṇe = manye (G.; H. [tilge 546]; R.), auch in Ś. (Mṛcch. 22, 13; Mallikām. 56, 1; 60, 7; 74, 22; 80, 15; 83, 5; Anarghar. 61, 3; 66, 10; Viddhaś. 20, 6), und aṇumanne (Śak. 59, 11), und in AMg. manne (Uttar. 571), in M. auch nach der 1. Classe mane (H. R.; Hc. 2, 207), und so ist wohl auch das adverbial gebrauchte vaṇe (Hc. 2, 206) ursprünglich eine 1. Sing. Ātmanep., sei es = maṇe (§ 251) oder = vaṇe (vgl. Dhātupāṭha bei B-R. s. v. 1. van). Nach Hc. hat das Wort S. GOLDSCHMIDT hergestellt R. 14, 43 (ZDMG. 32, 103). Bei Vr. 9, 12 steht vale. AMg. rame (Uttar. 445); S. lahe = labhe (Vikr. 42, 7), icche (Mṛcch. 24, 21; 25, 10); Mg. vāe = vāmi und vādayāmi, gāe = gāyāmi (Mṛcch. 79, 12. 13). — 2. M. maggase, jāṇase, vijjhase, lajjase, jampase (H. 6. 181. 441. 634. 943), sohase (G. 316); AMg. pabhāsase = prabhāsase, avabujjhase = avabudhyase (Uttar. 358. 503); AMg. iścaśe = icchase (Mṛcch. 123, 5); P. payacchase = prayacchase (Hc. 4, 323). — 3. M. taṇuāae, paḍicchae, vaccae, pēcchae, dāvae, ṇiacchae, palambae, andolae, laggae, parisakkae, vikuppae (H. 59. 701; 140. 169. 397. 489. 507. 582. 855. 951. 967), im Passiv tīrae = tīryate (H. 195. 801. 932), jujjae = yujyate, jhijjae = kṣīyate, ṇivvarijjae = nirvriyate, khijjae = kṣīyate (H. 12. 141. 204. 362); JM. bhuṇjae = bhuṅkte, nirikkhae = nirīkṣate (Erz. 25, 30; 70, 7); cintae (Āv. 36, 25; Erz. 70, 35; 74, 17); ciṭṭhae = tiṣṭhate, viuvvae = *vikurvate = vikurute (Āv. 36, 26. 27); Passiv muccae = mucyate (Erz. 71, 7); tīrae = tīryate, ḍajjhae = dahyate (Dvār. 498, 21. 22); AMg. lahae, kīlae, bhaṇjae (Uttar. 438. 570. 789); titikkhae = titīkṣate, saṃpavevae = saṃpravepate (Āyār. 2, 16, 3); JŚ. maṇṇade = manyate, bandhade = badhnīte, jāyaḍe = jāyate, bhāsaḍe = bhāṣate, bhuṇjaḍe = bhuṅkte, kuvvaḍe = *kurvaḍe = kurute (Kattig. 399, 314; 400, 327. 332. 333; 403, 382. 384; 404, 390); Passiv: āḍīyaḍe (Pav. 384, 60); thuvvaḍe = stūyate, jujjaḍe = yujyate, sakkaḍe = śakyate (Kattig. 401, 351; 403, 380; 404, 387); D. jāae = jāyate, vaṭṭae = vartate (Mṛcch. 100, 3. 6). Für S. giebt Hc. 4, 274 an acchaḍe, gacchaḍe, ramaḍe, für P. 4, 319 lapate, acchate, gacchate, ramate, für das Passiv S. kijjaḍe = kriyate (4, 274), P. giyyaḍe, tiyyaḍe (so zu lesen), ramiyyaḍe, paḍhiyyaḍe (4, 315); 4, 316 steht kīrate = kriyate. — In der 1. Plur. finden sich zuweilen Formen wie kāmamhe = kāmayāmahe, die aber durch gute Handschriften nicht bestätigt werden (WEBER zu H. 417). — 3. Plur. M. gajjaṇte = garjante (Hc. 1, 187 [s. Übersetzung]; 3, 142), bīhaṇte = *bhīṣante, uppajjaṇte = utpadyante (Hc. 3, 142), ucchāhaṇte = utsāhayante (H. 638); AMg. uvalabhaṇte (Sūyag. 755), rīyaṇte (Āyār. 1, 8, 2, 16; Dasav. 613, 12), ciṭṭhaṇte = tiṣṭhante (Āyār. 1, 8, 4, 10). Die Beispiele aus AMg. sind sämtlich, die aus JM. zum grössten Theile aus Versen.

c4.s3.t1.24

§ 458. Neben der Endung -nte hat das Pkt. auch die dem Vedischen Skt. und Pāli¹ entsprechende Endung -ire: pahuppire = *prabhutvire (§ 286) in doṇṇi vi na pahuppire bāhū = dvāv api na prabhavato bāhū; vicchuhire = *vikṣubhire (Hc. 3, 142); haseire, hasaīre, hasire = hasante; saheire, sahaīre, sahire = sahante; huīre, huāīre, huīre, hoeire, hoaīre, hoīre = bhavante (Sr. fol. 46. 47). Sr. lehrt diese Endung fol. 49 auch für den Optativ: hujjaīre, hujjāīre, huëjjaīre, huëjjāīre = bhaveran und fol. 51 für das Futurum: hasehīre, hasihīre = hasisyante. Nach Hc. 3, 142 wird -ire auch in der 3. Sing. gebraucht: sūsāīre gāmacikkhallo = śusyati grāmacikhallaḥ. Dasselbe lehrt Triv. 2, 2, 4, der als Beispiel gibt: sūsāīre tāṇa tāriso kaṇṭho = śusyati tāsāṃ tādṛśaḥ kaṇṭhaḥ.

c4.s3.t1.25

¹ E. KUHN, Beiträge p. 94; E. MÜLLER, Simplified Grammar p. 97; WINDISCH, Über die Verbalformen mit dem Charakter r im Arischen, Italischen und Celtischen. Leipzig 1887 (AKSGW. X, No. VI), wo weitere Litteratur. Vgl. besonders p. 32 f. des SA. = 478 f.

c4.s3.t1.26

3. Optativ

c4.s3.t1.27

§ 459. Der Optativ ist ausserordentlich häufig in AMg. und JM., seltener in M. und nur vereinzelt in den anderen Dialekten. Seine Bildungsweise ist eine doppelte. In M. AMg. JM. ist die gewöhnliche Flexion, die auch P. hat und vereinzelt Mg. A.:

c4.s3.t1.28

| | Sing. | Plur. |
| 1. | vaṭṭejjā, vaṭṭejja, vaṭṭejjāmi | vaṭṭejjāma |
| 2 | vaṭṭejjāsi, vaṭṭejjasi, vaṭṭejjāhi, vaṭṭejjahi, vaṭṭejjāsu, vaṭṭejjasu, vaṭṭejjā | vaṭṭejjāha, vaṭṭejjaha |
| 3. | vaṭṭejjā, vaṭṭejja, [vaṭṭejjaï] | vaṭṭejjā, vaṭṭejja. |

c4.s3.t1.29

Daneben haben diese Dialekte, AMg. JM. namentlich in Versen, JŚ. fast immer, Ś. ausschliesslich, Mg. A. vereinzelt, die Flexion:

c4.s3.t1.30

1. Ś. vaṭṭeam, vaṭṭe | fehlt
2. AMg. A. vaṭṭe, A. vaṭṭi | fehlt
3. AMg. JM. JŚ. Ś. Mg. vaṭṭe | AMg. Ś. vaṭṭe.

c4.s3.t1.31

Beide Bildungen auf den Optativ der 1. Conjugation auf -eyam zurückzuführen, wie JACOBI thut¹, ist lautlich unmöglich. Es ergibt sich ganz deutlich, dass die 1. Sing auf -e der Analogie der 2. und 3. Sing. gefolgt ist, eine Form, die auch als 3. Plur. gebraucht wird. Genau so wird die Form auf -ejjā, -ejja verwendet. Die Länge des schliessenden Vocals ist das Ursprüngliche. Die Kürze findet sich in der Prosa nur vor Enclitiken, wie: *āgacchējja vā ciṭṭhējja vā nisīējja vā tuyaṭṭējja vā ullaṅghējja vā palaṅghējja vā* = *agacched vā tiṣṭhed vā niṣīded vā śayita vā ullaṅghed vā pralaṅghed vā* (Ovav. § 150; vgl. Vivāhap. 116; Āyār. 1, 7, 2, 1; andere Beispiele Āyār. 2, 2, 1, 8; 2, 3, 2, 7 u. s. w.), neben der Länge, wie *avaharējja vā vikkhirējja vā bhindhējja vā acchindējja vā pariṭṭhavējja vā* = *apahared vā viṣkired vā bhindyād vā acchindyād vā pariṣṭhāpayed vā* (Uvās. § 200), sonst nur in Versen, wie stets in M. Vergleicht man AMg. *kujjā* = *kuryāt* (§ 464), *dējja* = *deyāt*, *hōjja* = *bhūyāt* (§ 466), so ist klar, dass auch *kuvvējja* ein *kurvyāt*, *karējja* ein *karyāt*, *havējja* ein *bhavyāt* voraussetzt, d. h. dass der Optativ auf *-ējja* auf den Optativ mit *-yā-* der 2. Conjugation zurückgeht². Für *ē* geben die MSS. sehr oft *i*, das nach § 84 zu erklären nicht möglich ist, da die Entwickelung nicht von der 1. Sing. ausgegangen ist, also *-eya-* ursprünglich gar nicht in der Form vorhanden war. Vielmehr ist *ē* nach § 119 aus *i* entstanden, das Teilvocal ist: AMg. *bhuñjējja* = *bhuñjiyāt* = *bhuñjyāt*, *karējja* = *kariyāt* = *karyāt*; ebenso AMg. *jāṇijjā*, *jāṇējja* = *jānīyāt*. Auf die vorherrschende *ē*-Färbung mag die 1. Conjugation Einfluss gehabt haben. Nur so erklärt sich ā und die Verdoppelung des *j*³. Über Reste der alten Flexion der 2. Conjugation und den Precativ s. § 464. 465. 466.

c4.s3.t1.32

¹ KZ. 36, 577.

c4.s3.t1.33

² Ob man *karyāt* mit JACOBI l. c. vom Präsensstamme kar- ableiten, oder mit PISCHEL, KZ. 35, 143 = dem Precativ setzen will, ist für die Erklärung ganz gleichgiltig. Dass ich genau dasselbe meinte, wie JACOBI, zeigt die Ansetzung des Passivs *karyáte* KZ. 35, 141, was JACOBI übersieht. Es handelt sich nur um die Gleichung *karijjai : kriyáte* = *karējja : kriyāt* (KZ. 35, 143).

c4.s3.t1.34

³ PISCHEL, KZ. 35, 142 ff.

c4.s3.t1.35

§ 460. Singular: 1. AMg. *āsējja vā haṇējja vā bandhējja vā mahējja vā tajjējja vā tālējja vā nicchōdējja vā nibhacchējja vā ... vavarovējja* = *ākrośeyam vā hanyām vā badhnīyām vā mathnīyām vā tarjayeyam vā tādayeyam vā niśchoṭayeyam vā nirbhartsayeyam vā ... vyaparopeyam* (Uvās. § 200), *pāsijjā* = *paśyeyam* (Nirayāv. § 3), *muccējja* = *mucyeya* (Passiv; Uttar. 624), *aivāējja*, *aivāyāvējja* = *atipātayeyam*, *samaṇujāṇējja* = *samanujānīyām* (Hc. 3,177); JM. *laṅghējja* (Āv.8,18); M. *kuppējja* = *kupyeyam* (H.17); Ś. *bhaveam* (Vikr. 40, 21; Pārvatīp. 29, 9) und *bhave* (Śak. 65, 10; Mālav. 67, 10) = *bhaveyam*, *pahave* = *prabhaveyam* (Śak. 25, 1), *laheam* (Śak. 13, 9; 30, 9; Pārvatīp. 27, 16; 29, 8) und *lahe* (Mudrār. 38, 2; vgl. Vikr. 42, 7?) = *labheya*, *jīveam* = *jīveyam* (Mālav. 55, 11), *kuppe* = *kupyeyam* (Mālav. 67, 10)¹. Selten ist die Endung *-mi* der Haupttempora: M. *ṇēj jāmi* = *nayeyam* (R. 3, 55); AMg. *karējjāmi* = *kuryām* (Vivāhap. 1281). — 2. In der 2. Sing. ist die Form auf *-ijjā*, *-ējja* selten: AMg. *udāharijjā* = *udāhareḥ* (Sūyag. 932); *uva-damśējja* = *upadarśayeḥ* (Āyār. 1, 5, 5, 4); *viṇaējja* = *vinayeḥ* (Dasav. 613, 27). In AMg. tritt gewöhnlich die Endung *-si* an: *payāēj jāsi* = *prajāyethāḥ* (Nāyādh. 420); *nivedijjāsi* = *nivedayeḥ* (Ovav. § 21); *samaṇuvāsēj jāsi* = *samanuvāsayeḥ*, *uvalimpijjāsi* = *upalimpeḥ*, *parakkamēj jāsi* = *parākrāmeḥ* (Āyār. 1, 2, 1, 5; 4, 4; 5, 3; 6, 2 u. s. w.); *vattējjāsi* = *vartethāḥ* (Uvās. § 200). Daneben her geht die Form auf *-e*: *dāve* = *dāpayeḥ*, *paḍigāhe* = *pratigrāhayeḥ* (Kappas. S. § 14—16), fast immer nur in Versen: *gacche* = *gaccheḥ* (Sūyag. 178); *pamāyae* = *pramā-dayeḥ*, *āie* = *ādriyeḥ* = *ādriyethāḥ*, *sambhare* = *saṃsmareḥ* (vgl. § 267. 313), *care* = *careḥ* (Uttar. 310 ff. 322. 440. 504). Zuweilen ist die Form auf *-ējjāsi* am Ende von Versen gegen das Metrum entsprechend den Abschnitten in Prosa an Stelle der Form auf *-e* oder *-ējja* gesetzt worden². So *āmokkhāe parivvaēj jāsi* metrisch falsch für *parivvae* (Sūyag. 99. 200. 216); *ārambhaṃ ca susamvuḍe carējjāsi* metrisch falsch für *care* (Sūyag. 117); *no pāṇiṇaṃ pāṇe samārabhējjāsi* metrisch falsch für *samārabhējja* (Āyār. 1, 3, 2, 3). Vgl.

c4.s3.t1.36

dazu in Prosa: Āyār. I, 2, I, 5; 4, 4; 5, 3; 6, 2; I, 3, I, 4; I, 4, I, 3; 3, 3; I, 5, 2, 5; 4, 5; 6, I u. s. w. Die 2. Sing. auf -ëjjāsi hat auch JM.: vilaggëjjāsi = *vilagyeḥ (Erz. 29, 12), āhaṇëjjāsi (Āv. II, I), vaṭṭëjjāsi (Āv. II, II), pëcchëjjāsi (Āv. 23, 18).

c4.s3.t1.37

¹ PISCHEL, Die Recensionen der Çakuntalā p. 22 f.; BOLLENSEN zu Mālav. p. 228.

c4.s3.t1.38

² JACOBI, der in seiner Ausgabe des Āyār. die Formen auf -ëjjāsi nicht erkannt hat, meint, si sei abzutrennen und stehe für se = asau (SBE. 22, 17, Anm. I). Das Richtige geben die Scholiasten an die Hand.

c4.s3.t1.39

§ 461. Ausser -ëjjāsi findet sich in AMg. auch -ëjjasi : ãosëjjasi = ākrośeḥ, haṇëjjasi = hanyaḥ, vavarovëjjasi = vyaparopayeḥ (Uvās. § 200). Ferner hat die 2. Sing. die Endungen des Imperativs -hi und in M. JM. A. besonders -su (§ 467), vor denen der Vocal kurz oder lang ist: M. hasëjjahi = haseḥ (Hc. 3, 175; Sr. fol. 50); AMg. vandëjjāhi = vandethāḥ, pajjuvā-sëjjāhi = paryupāsīthāḥ, uvaṇimantëjjāhi = upanimantrayeḥ (Uvās. 187); JM. vaccëjjasu = vrajeḥ (Āv. 25, 20), bhaṇëjjasu = bhaneḥ (Āv. 25, 31. 43); M. JM. karëjjasu (H. 154. 181. 634; Erz. 81, 10), JM. karëjjasu (Sagara 7, 5), M. kuṇijjāsu (Sukasaptati 48, 4) = kuryāḥ, A. karijjasu (Pingala I, 39. 41. 95. 144 u. s. w.); JM. sāhijjasu = sādhaya im Sinne von kathaya (Kk. 272, 19); M. galijjāsu = galeḥ, pamhasijjāsu = prasmareḥ, pariharijjāsu = pari-hareḥ (H. 103. 348. 521); A. salahijjasu = ślāghasva, bhaṇijjasu = bhaṇa, thavijjasu = sthāpaya (Pingala I, 95. 109. 144). Da in A. das Passiv auch im Sinne des Activs gebraucht wird, können manche dieser Formen auch als Imperative des Passivs aufgefasst werden, wie munijjasu neben muṇiāsu (§ 467), dijjasu (§ 466) wegen des i neben dëjjahi. Eine kritische Ausgabe des Piṅgala kann erst Aufschluss geben, ob i oder ë zu lesen ist. Die von Hc. 4, 387 als Imperative bezeichneten Formen auf -ë, -i in A. sind ebenfalls alte Optative: karë = kare = *kareḥ = kuryāḥ (Hc. 4, 387) und daraus kari (Prabandhac. 63, 7; Sukasaptati 49, 4) nach § 85. So: A.: viāri = vicārayeḥ, thavi = sthāpayeḥ, dhari = dhārayeḥ, eigentlich = *vicāreḥ, *sthāpeḥ, *dhāreḥ (Piṅgala I, 68. 71. 72); joi = *dyoteḥ = paśya (Hc. 4, 364. 368), ruṇujhuṇi, roi = *rodeḥ = rudyāḥ, cari = careḥ, mēlli im Sinne von tyajeḥ, kari = *kareḥ = kuryāḥ, kahi = *katheḥ = kathayeḥ (Hc. 4, 368. 387, I. 3. 422, 14). Dieselbe Bildung findet sich in AMg. im Verse in asāsi (Text asāsi, richtig im Commentar): evam asāsi appāṇaṃ (Uttar. 113), vom Commentator erklärt mit evam ātmānam āśvāsaya. Vgl. dazu acchahim, āḍhahim, parijāṇāhim § 456. So erklärt sich auch puṇḍe = vraja (Deśin. 6, 52) als Optativ. Vgl. dazu puḍa utsarge Dhātupāṭha 28, 90. Eine Doppelbildung mit dem Optativcharakter beider Conjugationen ist das von Hc. 3, 175; Sr. fol. 50 als Imperativ gelehrte hasëjje = haseḥ. Sr. lehrt auch haseijjahi, haseijjasu, haseijje.

c4.s3.t1.40

§ 462. 3. Sing. PG. karëyya kāravëjjā (6, 40); M. jīvëjjā = jīvet (H. 588), paavëjja = pratapet, dharëjja = dhriyeta, viharëjja = viharet, namëjja = namet (R. 4, 28; 5, 4; 8, 4); JM. vivajjëjjā = vipadyeta, nirakkhijjā = nirikṣeta, sakkëjja = śakyet (Erz. 43, 22; 49, 35; 79, I), aikkamijjā = ati-krāmet (Kk. 271, 7); AMg. kuppëjjā = kupyet, pariharëjjā = pariharet (Āyār. I, 2, 4, 4; 5, 3), karëjjā = *karyāt = kuryāt (Āyār. 2, 5, 2, 2. 4. 5; Paṇṇav. 573; Vivāhap. 57. 1524. 1549 ff.), karëjja (Āyār. 2, 2, 2, 1), labhëjjā = labheta (Kappas. S. § 18), Passiv: ghëppëjjā = gṛhyeta (Paṇhāv. 400); in Versen oft mit kurzem schliessendem Vocale: rakkhëjja = rakṣet, viṇaëjja = vinayet, sevëjja = seveta, Passiv: muccëjja = mucyeta (Uttar. 198. 199. 247); P. huvëyya = bhavet (Hc. 4, 320. 323); A. caëjja = tyajet, bhamëjja = bhramet (Hc. 4, 418, 6). Sr. fol. 51 gibt auch hasëjjai. Neben -ëjjā, -ëjja haben AMg. JM. oft die Form auf -e = -et: gijihe = gṛdhyet, harise = harṣet, kujjhe = krudhyet (Āyār. 1, 2, 3, 1. 2), kiṇe, kiṇāvae = *kṛṇet, *kṛṇāpayet (Āyār. 1, 2, 5, 3), besonders in Versen: care = caret (Āyār. 1, 2, 3, 4; Uttar. 190. 567), ciṭṭhe = tiṣṭhet, uvacitṭhe = upatiṣṭhet (Uttar. 29. 30) neben uvacitṭhejjā, ciṭṭhejjā (Uttar. 34. 35), labhe = labheta (Uttar. 180); zuweilen beide Formen in demselben Verse: acchiṃ pi no pamajjiyā no vi ya kaṇḍūyaye muṇī gāyam = akṣy api no pramārjayen no api ca kaṇḍūyayen munir gātram (Āyār. 1, 8, 1, 19); JM. parikkhae = parīkṣeta, ḍahe = dahet, viṇāsae = vināśayet (Erz. 31, 21; 38, 18). In S. Mg. findet sich nur -e: S. sehr häufig bhave = bhavet (Mṛcch. 2, 23; 51, 23; 52, 13; Śak. 20, 3. 4; 50, 3; 53, 4; Vikr. 9, 3; 23, 5. 16 u. s. w.), pūrae = pūrayet (Mālav. 73, 18), uddhare = uddharet (Vikr. 6, 16)¹; Mg. bhave = bhavet (Mṛcch. 164, 6; 170, 18. 19), mūse = mūṣet, khayye = *khādyet = khādet (Mṛcch. 119, 16. 17)². Mit Ausnahme von hojjā (§ 466) hat auch JŚ. bisher nur Opt. auf -e: have = bhavet (Pav. 387, 25; Kattig. 398, 302. 309. 312. 315; 400, 336; 401, 338. 343. 345 ff. u. s. w.), ṇāsae = nāśayet (Kattig. 401, 341).

c4.s3.t1.41

¹ So ist mit der v. l., ed. Calc. 1830, LENZ, Sh. P. PANDIT (6, 7 samuddhare) zu lesen für uddharedi, da avi nāma nur mit dem Optativ (Śak. 13, 9; Vikr. 13, 18; 40, 21; Mālav. 44, 1; Mahāv. 17, 9; Mālatīm. 56, 2; 289, 4; Mg. Mṛcch. 170, 18) oder Futurum (Mālatīm. 74, 3; 100, 1; 284, 9) verbunden wird, wenn ein Wunsch ausgedrückt werden soll. Der Indicativ (Veṇīs. 58, 7) und Imperativ (Mg.; Mṛcch. 114, 16) bezeichnen eine Frage. — [^2]: Vgl. Mṛcch. 121, 3, wo neben mūśedi zu lesen ist khayyedi für khajje.

c4.s3.t1.42

§ 463. Die 1. Plur. liegt nur in PG. karēyyāma (7, 41) vor. Für JM. gibt JACOBI (Erz. XLVII) (pucchējjāmo), (kahējjāmo) an. Formen wie rakkhemo (Erz. 52, 15) sind nicht Optative (JACOBI, Erz. s. v. rakkhai), sondern Indicative (§ 472). In der 2. Plur. tritt, wie in der 2. Sing., die Endung des Imp. an: AMg. bhavējjāha = bhaveta (Nāyādh. 912. 915. 918. 920), viharējjāha = vihareta (915. 918), gacchējjāha = gaccheta (916. 918), ciṭṭhējjāha = tiṣṭheta, uvāgacchējjāha = upāgaccheta (921); JM. pāējjāha = pāyeta (Erz. 38, 1), und mit ā: khamējjaha = kṣamedhvam, ḍhoējjaha = ḍhaukedhvam, duhējjaha = duhyāta (Erz. 25, 26; 26, 16; 37, 37), kahējjaha = kathayeta (Āv. 47, 23), bharijjaha = *bhareta (anfüllen; Kk. 265, 10); D. karējjāha (Mṛcch. 99, 24); A. rakkhējjahu (Hc. 4, 350, 2). — 3. Plur. AMg. āgacchējjā (Thāṇ. 125: logantiyadevā ... ā°); Ś. bhave = bhaveyuh (Vikr. 26, 2: akkharā ... visajjidā bhave; Ranganātha: bhave ity atra bahuvacana ekavacanam ca); AMg. manne = manyeran (Sūyag. 575. 576. 578: jahā ṇam ee purisā [Text purise] manne; unsicher, da vorher 575 jahā ṇam esa purise manne), samabhiloe = samabhilokayeyuḥ (Vivāhap. 929: te pĕcchāgā taṃ naṭṭiyaṃ ... samabhiloĕ tti | hanta bhante samabhiloe).

c4.s3.t1.43

§ 464. Die alte Bildung des Optativs der 2. Conjugation hat sich nur bei wenigen Verben in AMg. JM. erhalten. So besonders das sehr häufige AMg. siyā = syāt (z. B. Āyār. 1, 1, 2, 2; 6, 3; Vivāhap. 39. 40. 146 f. u. s. w.; Kappas.), auch asiyā = na syāt (Āyār. 1, 5, 5, 2); AMg. kujjā = kuryāt (z. B. Āyār. 1, 2, 6, 1; Uttar. 28. 29. 198; Dasav. 613, 15; Kappas. u. s. w.), auch in paukujjā = prāduṣkuryāt (Sūyag. 474); AMg. būyā = brūyāt (z. B. Āyār. 1, 4, 2, 6; 1, 5, 5, 3), besonders häufig in der Verbindung kevalī būyā (Āyār. p. 72. 77 f. 132 ff.); ausserdem vereinzelt in Versen AMg. haṇiyā = hanyāt (Āyār. 1, 3, 2, 3) neben haṇijjā (Jīv. 295; Uttar. 198), haṇējjā (Paṇhāv. 396. 397), JM. āhaṇējjāsi (Āv. 11, 1) und AMg. haṇe (Āyār. 1, 2, 6, 5; 1, 3, 2, 3). Eine 2. Sing. mit der Endung -hi des Imperativs ist AMg. JM. ējāhi = eyāḥ (Āyār. 2, 5, 1, 10; Erz. 29, 5).

c4.s3.t1.44

§ 465. Ein alter Optativ ist auch die bisher rätselhafte Pāli AMg. JM. sakkā. CHILDERS¹ wollte es als Particip. Praet. Passiv. = śakta fassen, das zum Indeclinabile geworden sei, PISCHEL² als verkürzten Dativ Sing., FRANKE³, dem JOHANSSON⁴ beistimmt, als alten Nomin. Sing. Femin., der zum Nomin. Plur. Neutr. geworden sei. Es ist genau = Vedisch śakyāt und wird in den ältesten Schriften noch deutlich als Opt. gebraucht. So: AMg. na sakkā na soum saddā soyavisayaṃ āgayā »man kann nicht die Laute nicht hören, die in den Bereich des Ohres gekommen sind« (Āyār. p. 136, 14); na sakkā rūvaṃ adaṭṭhuṃ cakkhuvisayaṃ āgayaṃ »man kann nicht eine Gestalt nicht sehen, die in den Bereich des Auges gekommen ist« (Āyār. p. 136, 22; vgl. p. 136, 31; 137, 7. 18); egassa doṇha tiṇha va saṃkhejjāṇa va pāsiuṃ sakkā disanti sarīrāiṃ ṇioyawesaṃ’ aṇantānaṃ »man kann die Körper von einem, zwei oder drei oder zählbarer (Nioyawesen) sehen, es werden die Körper unendlich vieler Nioyawesen gesehen«; kiṃ sakkā kāuṃ je jaṃ ṇecchaha osahaṃ muhā pāuṃ »was kann man da thun, wenn ihr die Arznei nicht umsonst trinken wollt« (Paṇhāv. 329; vgl. Dasav. N. 644, 28). Vgl. noch Nāyādh. § 87. JM. kiṃ sakkā kāuṃ »was kann man thun« (Āv. 30, 10); na sakkā eeṇa uvāeṇaṃ »auf diese Weise geht es nicht« (Āv. 35, 11); na yā sakkā pāuṃ so vā anne vā »und weder er noch die anderen trinken« (Āv. 42, 8; vgl. 42, 28 na vi appaṇo pivaï na vi annaṃ sakkei jūhaṃ pāuṃ). In Folge der lautlichen Ähnlichkeit mit sakkai = śakyate wird dann später der Inf. in passivischer Bedeutung gebraucht. So: ṇo khalu se sakkā keṇai subāhueṇa vi uraṃ ureṇaṃ giṇhittae »der könnte auch nicht von einem sehr starken Brust an Brust gefasst werden« (Vivāgas. 127); ṇo khalu se sakkā keṇai ... nigganthāo pāvayaṇāo cālittae vā khobhittae vā vipariṇāmittae vā »der könnte von niemandem im Jainaglauben erschüttert, wankend gemacht, abtrünnig gemacht werden« (Uvās. § 113), und dieselbe Wendung mit der ersten Sing., wie bei den anderen Opt. auf -ā, in ṇo khalu ahaṃ sakkā ... cālittae ... (Nāyādh. 765. 770). Vgl. noch Uvās. § 119. 174; Dasav. 636, 25. Beweisend tritt auch die ganz gleiche Verwendung von AMg. cakkiyā ein, an dessen Optativcharakter kein Zweifel sein kann. So: eyaṃsi ṇaṃ bhante dhammatthikāyaṃsi ... cakkiyā keï āsittae vā citthittae vā ... »kann, o Herr, jemand in diesem Religionswesen sitzen oder stehen?« (Vivāhap. 513; vgl. 1119. 1120. 1346. 1389); Erāvai Kuṇālāe jattha cakkiyā siyā egaṃ pāyaṃ jale egaṃ pāyaṃ thale kicca evaṃ cakkiyā »wenn es (ein Fluss ist) wie die Airāvatī bei Kuṇāla, wo er (hinübergehen) kann, sei es, indem er einen Fuss ins Wasser, einen Fuss aufs Trockne setzt, dann darf er (hinübergehen)« (Kappas. S. § 12; vgl. § 13). cakkiyā steht nach § 195 für *cakiyā = *cakyāt zu M. caaï (können; imstande sein; Vr. 8, 70 [so für vaaï zu lesen]; Hc. 4, 86; Kī. 4, 60; R.) = *cakati, wozu Aśoka caghati für *cakhati mit Aspiration nach § 206 gehört⁵. Ich setze caaï = *takati zu taki sahane (Dhātupāṭha 5, 2; vgl. Patañjali zu Pāṇini 3, 1, 97, ed. KIELHORN 2, 82) mit Palatal für Dental nach § 216. — Danach ist Opt. auch Pāli AMg. labbhā = *labhyāt, wie AMg. savve pāṇā ... na bhayadukkhaṃ ca kiṃci labbhā pāveuṃ »kein Geschöpf darf im geringsten Furcht und Leid erfahren« (Paṇhāv. 363; Abhayadeva: labhyā yogyo [sic; 1. yogyā]); na tāiṃ samaṇeṇa labbhā daṭṭhuṃ na kaheuṃ na vi ya sumareuṃ »ein Bettelmönch darf das nicht sehen, nicht davon reden und nicht nicht daran denken« (Paṇhāv. 466; Abhayadeva: labbha tti labhyāni ucitāni); du-gamchāvattiyā vi labbhā uppāeuṃ (ed. uppāteu; Paṇhāv. 526; Abhayadeva: labhyā ucitā yogyety arthaḥ), wofür 537 f. steht: na duguṃchāvattiyavvaṃ labbhā uppāeuṃ »er darf nicht das Gefühl des Abscheues erregen«.

c4.s3.t1.45

¹ Dictionary s. v. sakko p. 420.

c4.s3.t1.46

² Ved. Stud. 1, 328.

c4.s3.t1.47

³ BB. 17, 256.

c4.s3.t1.48

⁴ BB. 20, 91.

c4.s3.t1.49

⁵ MORRIS, Journal of the Pāli Text Society 1891-3, p. 28 ff., der p. 30 irrtümlich behauptet, ich hätte zu Hc. 4, 86 caaï = tyajati gefasst, während ich dort nur Hc. übersetzt und caaï ausdrücklich von den anderen Synonymen ab-

c4.s3.t1.50

gesondert habe. Vgl. auch KERN, Jaartelling p. 96. Irrtümlich GRIERSON, Academy 1890, No. 964, p. 369. WACKERNAGEL, Altind. Gr. p. xx, Anm. 9 vergleicht Griechisch τέχνη.

c4.s3.t1.51

§ 466. Auch vom Precativ, der im Sinne des Optativs gebraucht wird, haben sich nur geringe Reste erhalten, vorwiegend in AMg. und JM. So PG. hoja (7, 48); M. höjja (R. 3, 32; 11, 27. 28. 120); AMg. JM. höjjā, höjja = bhūyāt (Thāṇ. 98; Vivāhap. 729ff.; Dasav. 620, 27. 28; 621, 36; Erz. 35, 18; 37, 37; 70, 14). Dieselbe Form ist in JM. auch 1. sing.: cakkavaṭṭi höjjāhaṃ (Erz. 4, 28) und in AMg. JM. 3. plur.: sauve vi tāva höjjā kohovaüttā, lobhovaüttā = sarve 'pi tāvad bhūyāsuḥ krodhopayuktāḥ, lobhopayuktāḥ (Vivāhap. 84 [wo Text höjja; vgl. WEBER, Bhag. 1, 430]. 92. 109); kevaiyā höjjā = kiyanto bhūyāsuḥ (Vivāhap. 734. 738; vgl. 753 ff.); JM. kiha dhūyāo suhiyāo höjja = kathaṃ duhitaraḥ sukhitā bhūyāsuḥ (Āv. 10, 23; vgl. 12, 2). AMg. JM. bilden aber die 1. Sing. auch höjjāmi (Dasav. 621, 43; Erz. 29, 19), JM. die 2. Sing. höjjāsi (Erz. 29, 14; 37, 9), höjjāhi (Āv. 10, 42) und höjjasu (Erz. 23, 4), wie beim Optativ des Präsens. AMg. hat auch höjjāi (Vivāhap. 1042) und ein Particip. höjjamāṇa im Sinne des Präsens (Vivāhap. 733 ff. 1736 ff.; Paṇṇav. 521). JS. höjjāma (Pav. 385, 69; Text höjjam). Wo sich höjja in S. findet (Mallikām. 84, 1; 87, 5; 109, 4; 114, 14; 156, 20) ist es gegen den Dialekt. AMg. dejjā = deyāt (Āyār. 2, 1, 2, 4; 11, 5), wozu JM. die 2. Sing. dejja (Āv. 12, 6), dejjāsi (Erz. 37, 9), A. dijjahi (Hc. 4, 383, 3), dijjasu (Piṅgala 1, 36. 121; 2, 119; vgl. § 461), JM. die 2. Plur. dejjaha (Erz. 61, 27) hat. AMg. saṃdhejjā = saṃdheyāt (Sūyag. 223), ahiṭṭhejjā = adhiṣṭheyāt (Thāṇ. 368), pahējja = praheyāt (Uttar. 199). Vielleicht auch A. kijjasu = kriyāḥ, falls dies nicht besser als Imperativ des Passiv gefasst wird (§ 461. 467. 547. 550). Die Grammatiker (Vr. 7, 21; Hc. 3, 165. 178; Kī. 4, 29. 30; Śr. fol. 48) lehren ausser höjjā, höjja auch die zum Teil belegten Formen höjjai, höjjai, höjjau, höjjau, höjjasi, höjjāsi, Kī. 4, 29 auch höjjaia, höjjāia, Śr. auch hoējja, hoējjā, huējja, huējjā, hujja, hujjā, hujjaire, hujjāire, huējjaire, huējjāire (§ 458), und nach Hc. 3, 177; Śr. fol. 49 steht höjjā, höjja im Sinne des Ind., Opt., Imp. und Imperf. Praes., des Aor., Perf. Prec., Fut. I und II, Conditionalis. So steht in der That AMg. dejjā im Sinne von adāt (Uttar. 621), und būyā in der Verbindung kevalī būyā (§ 464) im Sinne von bravīti oder abravīt, und dadurch wird es wahrscheinlich, so unerklärlich es scheint, dass auch die zweifellos im Sinne des Präteritum stehenden AMg. care (Uttar. 532. 549. 552), pahaṇe (Uttar. 561), udāhare (Uttar. 674) und pucche (Vivāhap. 149. 150; Rāmacandra = pṛṣṭavān), ferner die von den Grammatikern als im Sinne des Imperf., Aorist und Perf. stehend erwähnten Formen acchīa, gṇṇhīa, daliddāia, marīa, hasīa, huvia, dehīa (Vr. 7, 23; Hc. 3, 163; Kī. 4, 22. 23. 25; Mk. fol. 52) Optative des Präsens, kāhīa, ṭhāhīa, hohīa (Vr. 7, 24; Hc. 3, 162; Kī. 4, 23. 24; Mk. fol. 51) Optative des Aorists sind. Das Richtige hat wesentlich schon LASSEN gesehen (Instit. p. 353 ff.), der die Formen auf -īa für Precative erklären wollte. Umgekehrt werden AMg. acche (Āyār. 1, 1, 2, 5), die im Sinne der Optative = āchindyāt, ābhindyāt stehen, alte Aoriste sein, die sich zu Vedisch chedma, abhet stellen. Die Erklärung als 3. Sing. Imperf. oder Aoristi¹ lässt die Form ebenso dunkel, wie die Erklärung als Optativ die Bedeutung².

c4.s3.t1.52

¹ WEBER, Bhag. 1, 430, und nach ihm E. MÜLLER, Beiträge p. 60; JACOBI, Āyār. p. XII, die beide nach WEBER kare geben, obwohl dies nach Bhag. 2, 301 deutlich nur Fehler für karēnti (MS. kareti) ist; die Ausgabe liest p. 173 karei.

c4.s3.t1.53

² Im Sinne eines Präteritum steht prabrūyāt Hastyāyurveda 2, 60, 2; an den Parallelstellen steht provāca oder abravīt.

c4.s3.t1.54

4. IMPERATIV.

c4.s3.t1.55

§ 467. Das Paradigma ist: Sing. Plur.
1. [vaṭṭāmu, vaṭṭamu] AMg. JM. vaṭṭāmo; M. Ś. Mg. Ḍh., auch JM. vaṭṭamha, vaṭṭemha
2. vaṭṭa, vaṭṭasu, vaṭṭesu, vaṭṭehi, vaṭṭaha; S. Mg. [Ḍh.] vaṭṭadha, vaṭṭe- AMg. auch vaṭṭāhi; A. vaṭṭu, dha; A. vaṭṭahu, vaṭṭehu; CP. vaṭṭatha vaṭṭahi
3. vaṭṭaü; Ś. Mg. Ḍh. vaṭṭadu vaṭṭantu, A. auch vaṭṭahĩ.

c4.s3.t1.56

Die 1. Sing. ist nur bei den Grammatikern nachweisbar, die als Beispiel hasāmu, pĕcchāmu (Hc. 3, 173), hasamu (Bh. 7, 18; Kī. 4, 26; Śr. fol. 51) geben. An der Richtigkeit dieser Form ist um so weniger zu zweifeln, als die 2. Sing. auf -su in allen Dialekten gebraucht wird, besonders in M., wie auch beim Optativ (§ 461). Man rechnet diese Form bisher zum Ātmanepadam und setzt die Endung -su = Skt. -sva, also rakkhasu = rakṣasva¹. Dass dies irrig ist, zeigt schon der Umstand, dass die Endung sich auch bei Verben findet, die im Skt. nie im Ātmanepadam flectirt werden, ferner das häufige Vorkommen in Ś. Mg., die sonst das Ātmanepadam wenig gebrauchen. Es entsprechen vielmehr die Endungen -mu, -su, -u den Endungen des Indicativ -mi, -si, -i. M. viramasu = virama, rajjasu = rajyasva (H. 149), rakkhasu = rakṣa (H. 297), parirakkhasu = parirakṣa (R. 6, 15), osarasu = apasara (H. 451); M. JM. S. karesu = kuru (H. 48; Sagara 3, 12; Kk. 273, 41; Ratn. 299, 5; 316, 6; 328, 24; Karṇas. 21, 7; 30, 5; 37, 20; Veṇīs. 98, 15; Pras. 84, 9 u. s. w.); M. aṇuṇesu = anuṇaya (H. 152. 946); S. āṇesu = ānaya (Śak. 125, 8²; Karṇas. 51, 17), avaṇesu = apanaya (Viddhaś. 48, 10); M. AMg. JM. S. bhuñjasu = bhuṅgdhi (H. 316; Uttar. 369; Āv. 12, 14; Mṛcch. 70, 12); AMg. jāsu = yāhi (Sūyag. 177); AMg. kahasu (Uttar. 700. 703), Ś. kadhesu (Bālar. 53, 12; 164, 17; 218, 16; Karṇas. 37, 7. 12) = kathaya, AMg. saddahasu = śraddhehi (Sūyag. 151); JM. khamasu = kṣamasva (Sagara 3, 12; Dvār. 497, 13), varasu = vṛṇīṣva (Sagara 1, 15), sarasu = smara (Āv. 7, 34); M. JM. kuṇasu = kuru (H. 607. 771; Sagara 6, 2. 11. 12; Kk. 266, 16; 274, 27); Mg. lahkaśu = rakṣa (Caṇḍak. 69, 1), āgaśeśu (Mṛcch. 116, 5) = āgaccha, deśu (Prab. 58, 8; B. dessu, P. M. Bb. dehi), dihkasu (Prab. 58, 18; B. dikkhassu, P. dikkhassa, M. dikkhehi, Bb. dikkhaya) = dikṣaya, dhāleśu (Prab. 60, 10; B. dhālessu, P. Bb. dhālesu, M. dāvaa) = dhāraya; A. kijjasu = kuru (Passiv im Sinne des Activs § 550; Piṅgala 1, 39; 2, 119. 120), muṇiāsu, metrisch für muṇiasu, Passiv zu muṇ (§ 489) im Sinne des Activs (Piṅgala 1, 111. 112) neben muṇijjasu (2, 119), bujjhasu = budhyasva (Piṅgala 2, 120). In Ś. finden sich in den Texten mehrfach Ātmanepadam-Formen auf -ssa, wie uvālahassa (Śak. 11, 4), avalambassa (Śak. 119, 13; 133, 8), pĕkkhassa (Prab. 56, 14), paḍivajjassa (Veṇīs. 72, 19), auch parirambhassu (Viddhaś. 128, 6), und viele andere in indischen Ausgaben. Man hat darin Sanskritismen zu sehen, die aus den Texten zu entfernen sind. Die v. l. hat meist das Richtige. In AMg. ist der Imp. auf -su nur in Versen nachweisbar.

c4.s3.t1.57

¹ LASSEN, Inst. p. 179. 338; WEBER, Hāla¹ p. 61; JACOBI, Erz. § 54; BLOCH, Vr. und Hc. p. 43.

c4.s3.t1.58

² So mit R zu lesen; vgl. BLOCH l. c. p. 43.

c4.s3.t1.59

§ 468. Schliesst der Stamm auf einen kurzen Vocal, so wird er in der Regel, wie im Skt., als 2. Sing. Imp. verwendet, endet er auf einen langen Vocal, so tritt die Endung -hi an. In AMg. setzen auch die a-Stämme meist, in M. JM. Mg. zuweilen, -hi an, vor dem a gedehnt wird. Häufig hat auch A. diese Bildung; doch wird hier ā wieder gekürzt. In Ś. Mg. erscheint die Endung -āhi neben -a bei den Wurzeln der 9. Classe und den nach Analogie derselben gebildeten, im Anschluss an die 3. Sing. auf -ādu. Schliessendes a wird in Dh. und A. zu u (§ 106): M. AMg. JM. Ś. Mg. bhaṇa, A. bhaṇu (H. 163. 400; Nāyādh. 260; Āv. 15, 3; Śak. 50, 9; 114, 5; Piṅgala 1, 62; Hc. 4, 401, 4), aber D. Ś. Mg. auch bhaṇāhi (D. Mṛcch. 100, 4; über Ś. Mg. s. § 514), A. bhaṇahi (Vikr. 63, 4); Ā. ciṭṭha = tiṣṭha, ehi, vāhehi (Mṛcch. 99, 18. 20; 100, 18); AMg. Ś. gaccha (Uvās. § 58. 259; Lalitav. 561, 15; Śak. 18, 2; Mṛcch. 38, 22; 58, 2), Mg. gaśca (Mṛcch. 38, 22; 79, 14), aber AMg. auch gacchāhi (Uvās. § 204); M. JM. peccha (H. 725; Āv. 18, 12); Ś. D. pekkha (Śak. 58, 7; Mṛcch. 17, 20; 42, 2; D. 100, 14), Mg. peśka (Mṛcch. 12, 16; 13, 6; 21, 15), A. pekkhu (Hc. 4, 419, 6) und pekkhahi (Piṅgala 1, 61); M. Ś. hasa (H. 818; Nāgān. 33, 5), Mg. haśa (Mṛcch. 21, 4); Mg. piva = piba (Prab. 60, 9) und pivāhi (Veṇīs. 34, 2. 15), palittāhi = paritrāyasva (Mṛcch. 175, 22; 176, 5. 10); M. rua (H. 895) neben ruehi (784) und ruasu (143. 885. 909), Ś. roda (Mṛcch. 95, 12; Nāgān. 24, 8. 12) = rudihi; AMg. vigiṇca = *vikrṇtya = vikrnta (Āyār. 1, 2, 4, 3; Uttar. 170), jāṇāhi = jāṇīhi (Āyār. 1, 2, 1, 5), bujjhāhi = budhyasva, vasāhi = vasa, harāhi = hara, vandāhi = vandasva, akkamāhi = ākrāma (Kappas. § 111. 114; Ovav. § 53; Uvās. § 58. 204; Nirayāv. § 22); JM. viharāhi = vihara (Āv. 11, 6); M. JM. AMg. Ś. karehi (H. 225. 900; Āv. 11, 4; Kk. s. v. kar; Ovav. § 40; Mṛcch. 66, 14; 325, 18; 326, 10; Śak. 78, 14; 153, 13), Mg. kalehi (Mṛcch. 31, 8; 123, 10; 176, 5), A. karāhi, karahi (Piṅgala 1, 149; Hc. 4, 385) und karu (Hc. 4, 330, 2); D. oṇāmehi = avanāmaya (Mṛcch. 102, 2); AMg. paḍikappehi = pratikalpaya, saṃṇāhehi = saṃnāhaya, uvaṭṭhāvehi = upasthāpaya, kāravehi = kāraya (Ovav. § 40), roehi = rocaya (Vivāhap. 134); JM. pucchehi = prccha (Kk. 272, 31), maggehi = mārgaya, viyāṇehi = vijāṇīhi (Erz. 59, 6; 71, 12); S. mantehi = mantraya, kadhehi = kathaya (Lalitav. 554, 8; 565, 15), siḍhilehi = śithilaya (Śak. 11, 1; Veṇīs. 76, 4), jālehi = jvālaya (Mṛcch. 25, 18); Mg. mālehi = māraya (Mṛcch. 123, 15; 165, 24), ghośehi = ghoṣaya (Mṛcch. 162, 9); Dh. pasalu = prasara (Text °ru; Mṛcch. 32, 16), während sonst die MSS. fälschlich -a im Auslaut geben: geṇha (29, 16; 30, 2), paaccha (31, 4. 7. 9; 32, 3. 8. 12. 14; 34, 24; 35, 7), āaccha (39, 17); dehi (32, 23; 36, 15); A. suṇehi = śṛṇu (Piṅgala 1, 62); M. JM. S. hohi = *bhodhi = Vedisch bodhi = bhava (H. 259. 372; Erz. 11, 31; 39, 24; Mṛcch. 54, 12; Śak. 67, 2; 70, 9; Vikr. 8, 8; 12, 12; 23, 6 u. s. w.). Über die angeblichen Imp. auf -e, -i in A. s. § 461.

c4.s3.t1.60

§ 469. Die 3. Sing. endet auf -u, Ś. Mg. D. Dh. -du = -tu: M. maraü = mriyatām (H. s. v. mar), paaṭṭaü = pravartatām (R. 3, 58), deu = *dayatu (G. 58); AMg. pāsaü = paśyatu (Kappas. § 16), āpucchaü = āprcchatu (Uvās. § 68), viṇeu = vinayatu (Nāyādh. § 97. 98); JM. kiraü = kriyatām, suvvaü = śrūyatām (Erz. 15, 9; 17, 14); deu = *dayatu (Kk. II, 508, 29), suyaü = svapitu (Dvār. 503, 3); Ś. pasīdaḍu = prasīdatu (Lalitav. 561, 9; Śak. 120, 11), āruhaḍu = ārohatu (Uttar. 32, 6. 7), kadheḍu = kathayatu (Śak. 121, 10), suṇaḍu = śṛṇotu (Vikr. 5, 9; 72, 14; 80, 12; Veṇīs. 12, 5; 59, 23 u. s. w.); D. gacchadu (Mṛcch. 101, 1); Mg. muñcaḍu = muñcatu, śuṇāḍu = śṛṇotu, ṇīśīdaḍu = niṣīdatu (Mṛcch. 31, 18. 21; 37, 3; 38, 9); A. ṇandaü = nandatu (Hc. 4, 422, 14), dijjaü = dīyatām, kijjaü = kriyatām (Piṅgala 1, 81a); M. JM. AMg. A. hou, S. Mg. Dh. bhodu = bhavatu (M. H. R.; Hc. s. v. bhū; JM. Erz. 18, 12; Kk. s. v. ho; AMg. Kappas. Nāyādh. s. v. ho; Ś. Mṛcch. 4, 23; Śak. 24, 13; Vikr. 6, 17; Mg. Mṛcch. 38, 8; 79, 18; 80, 4; Dh. Mṛcch. 30, 14. 18; 31, 19. 22; 34, 20).

c4.s3.t1.61

§ 470. Als 1. Plural. Imp. wird in AMg. und zum Teil JM. die

c4.s3.t1.62

1. Plur. Indic. verwendet: AMg. gacchāmo ... vandāmo namaṃsāmo sakkāremo sammaṇemo ... pajjuvāsāmo = gacchāma ... vandāmahai namasyāma satkārayāma saṃmānayāma ... paryupāsāmahai (Vivāhap. 187. 263; Ovav. § 38), giṇhāmo = gṛhṇāma, sāijjāmo = *svādyāmahai = svādāmahai (Ovav. § 86), jujjhāmo = yudhyāmahai (Nirayāv. § 25); JM. harāmo = harāma (Erz. 37, 11), gacchāmo = gacchāma, pavisāmo = praviśāma (Sagara 5, 1. 6). Vr. 7, 19 und Hc. 3, 176 kennen nur die Endung -āmo: hasāmo, tuvarāmo, Sr. fol. 51 auch hasimo, hasemo, hasamo, wie im Indicativ. So findet sich AMg. bhuṇjāmo = bhuṇajāma (Vers; Uttar. 675); JM. nijjhāmemo = niḥkṣāmayāma (Dvār. 505, 9), karemo (Erz. 2, 27; 5, 35), pūremo = pūrayāma (Sagara 3, 17); AMg. homo (Uttar. 678 = Dasav. 613, 34). Die dem Imp. eigene Endung ist -mha, die in AMg. nicht nachweisbar, in M. JM. sehr selten, weshalb sie Vr. Hc. Sr. nicht erwähnen¹, dagegen die allein vorkommende Form in Ś. Mg. Dh. ist. Mk. fol. 70 schreibt sie für Ś. vor. Eine reiche Sammlung aus Mṛcch. Sak. Vikr. Mālav. Ratn. hat BLOCH gegeben². M. abbhatthëmha = abhyarthayāma (R. 4, 48); JM. ciṭṭhamha = tiṣṭhāma, gacchamha = gacchāma (Erz. 14, 33; 60, 21)³; Ś. gacchamha (Mṛcch. 75, 3; Sak. 67, 10; 79, 8; 115, 3; Vikr. 6, 14; 18, 13; Mālav. 30, 12; 32, 13; Ratn. 294, 8; 295, 11; 303, 20; 312, 24 u. s. w.), uvavisamha = upaviśāma (Sak. 18, 9), uvasappamha = upasarpāma (Sak. 79, 11; Vikr. 24, 3; 41, 14; Nāgān. 13, 8; Bālar. 216, 1), pēkkhamha = prekṣāmahai (Mṛcch. 42,,14; Vikr. 31, 14; 32, 5; Ratn. 303, 25 u. s. w.), karëmha = karavāma (Sak. 81, 16; Vikr. 6, 15; 10, 15; 53, 14; Ratn. 303, 21; Prab. 63, 11; Veṇīs. 9, 23 u. s. w.), ṇivedëmha = nivedayāma (Sak. 160, 7 [so zu lesen]; Mālav. 45, 15; Ratn. 293, 29; 309, 26), adivāhëmha = ativāhayāma (Ratn. 299, 32), hōmha = bhavāma (Sak. 26, 14; Vikr. 36, 12); Mg. aṇṇesamha⁴ = anveṣayāma (Mṛcch. 171, 18), pivamha = pibāma (Veṇīs. 35, 22), palāamha = palāyāmahai (Caṇḍak. 72, 2), kalëmha (Mṛcch. 167, 19; 168, 7; 170, 21; Caṇḍak. 68, 15; Veṇīs. 36, 6); Dh. aṇusalëmha = anusarāma (Mṛcch. 30, 13; 36, 19), Dh. Mg. Ś. kīlëmha = krīḍāma (Mṛcch. 30, 18; 94, 15; 131, 18), Dh. Mg. ṇivedëmha (Mṛcch. 36, 22; 171, 11). Formen auf -mo und -ma, die sich in MSS. und Ausgaben vereinzelt finden, wie pēkkhāmo (Mālav. 15, 17), Mg. pēskāmo (Mṛcch. 119, 1), pavisāmo (Mālav. 39, 19; v. l. pavissamha; Sh. P. PAṆḌIT 75, 2 richtig pavisamha; vgl. Ratn. 294, 17; 302, 29; Nāgān. 27, 7; Mahāv. 35, 17), avakkamāma (Mālav. 48, 18; richtig avakkamamha Mṛcch. 22, 2), ṇivārema (Mālav. 62, 13; v. l. ṇivārehmi), Mg. ṇaccāmo (Prab. 61, 7; ed. M. 75, 22 richtig ṇaccamha)⁵ sind für den Imp. ebenso falsch, wie die Formen auf -mha für den Ind. (§ 455). Ist also -mha nur imperativisch, so ist die Herleitung aus smaḥ (wir sind)⁶ falsch. -mha ist = -sma des Aorists und ein ṇëmha = *ṇeṣma (§ 474) stellt sich genau zu den ebenfalls nur imperativisch gebrauchten Vedischen jeṣma, geṣma, deṣma und der 2. Sing. neṣa, parṣa (WHITNEY § 894°. 896; vgl. auch NEISSER, BB. 20, 70 ff.). A. gebraucht die 1. Plur. des Ind.: jāhu = yāma (Hc. 4, 386).

c4.s3.t1.63

¹ Ś. Mg., in denen der Imp. auf -mha überaus häufig ist, werden von diesen Grammatikern nur sehr kurz abgethan. Es ist daher nicht verwunderlich, dass von ihnen die Form nicht erwähnt wird, was BLOCH, Vr. und Hc. p. 43 zu hart beurteilt.

c4.s3.t1.64

² 1. c. p. 44, leider mit vielen falschen Citaten und ohne Scheidung der drei Dialekte. Die oben gegebenen Beispiele sind mit Rücksicht hierauf ausgewählt.

c4.s3.t1.65

³ Übersehen von JACOBI, Erz. p. XLVII.

c4.s3.t1.66

⁴ Für Mg. wäre nach Hc. 4, 289 zu erwarten aṇṇesasma, pivasma, kalësma u. s. w. Vgl. aber § 314.

c4.s3.t1.67

⁵ Mehr bei BLOCH, 1. c. p. 45.

c4.s3.t1.68

⁶ BOPP, Vgl. Grammatik I², 120; BURNOUF et LASSEN, Essai sur le Pali (Paris 1826) p. 180 f.; HOEFER, De Prakrita dialecto § 187 nota III; LASSEN, Inst. § 117, 2; BRUGMANN, Grundriss II¹, 1354, Anm. 1; BLOCH, 1. c. p. 46 f.

c4.s3.t1.69

§ 471. Als 2. Plur. wird die 2. Plur. des Ind. (§ 456) gebraucht: M. ṇamaha (G. H. R.; Karp. 1, 7), A. ṇamahu (Hc. 4, 446), CP. ṇamatha (Hc.

c4.s3.t1.70

4, 326); M. rañjeha = rañjayata, raeha = racayata, deha = *dayata (H. 780); M. uaha = *upata¹ = paśyata (Bh. 1, 14; Deśin. 1, 98; Triv. 2, 1, 75; G. H.; Śak. 2, 14); auch uvaha (Śr. fol. 45; Karp. 67, 8; Pratāp. 205, 9; 212, 10; v. l. zu H.); AMg. haṇaha khaṇaha chaṇaha ḍahaha payaha ālumpaha vilumpaha sahasakkāreha viparāmuṣaha = hata khanata kṣaṇuta dahata pacata ālumpata vilumpata sahasatkārayata viparāmṛśata (Sūyag. 596; vgl. Āyār. 1, 7, 2, 4), khamāha = kṣamadhvam (Uttar. 366. 367), tāḷeha = tāḍayata (Nāyādh. 1305); JM. acchaha = ṛcchata (Āv. 14, 30), kaṇḍūyaha (Erz. 36, 21), ciṭṭhaha, āsaha, giṇhaha = tiṣṭhata, ādiśata, gṛhṇīta (Kk. 264, 11. 12), ṭhaveha, daṃseha = sthāpayata, darśayata (Kk. 265, 7; 274, 21); Ś. parittāadha = paritrāyadhvam (Śak. 16, 10; 17, 6; Vikr. 3, 17; 5, 2; Mālatīm. 130, 3), Mg. palittāadha (Mṛcch. 32, 25); AMg. JM. kareha (Kappas.; Uvās.; Nāyādh.; Kk. 270, 45), AMg. auch kuvvahā (Āyār. 1, 3, 2, 1), A. karehu (Pingala 1, 122), karahu (Hc. 4, 346; Pingala 1, 102. 107), kuṇehu (Pingala 1, 90. 118), kuṇahu (Text ˚ha; Pingala 1, 16. 53. 79), Mg. kaledha (Mṛcch. 32, 15; 112, 2; 140, 23); Ś. paattadha = prayatadhvam (Śak. 52, 15), samassasadha = samāśvasita (Vikr. 7, 1), avaṇedha = apanayata, hodha = bhavata, māredha = mārayata (Mṛcch. 40, 24; 97, 23; 161, 16); Mg. ośaladha = apasarata (Mṛcch. 96, 21. 23; 97, 1; 134, 24. 25. 157, 4. 12 u. s. w.; Mudrār. 153, 5; 256, 4 [so zu lesen]; Caṇḍak. 64, 5), suṇadha = śṛṇuta (Lalitav. 565, 17; 566, 5; Mṛcch. 158, 19; Prab. 46, 14. 16), māledha = mārayata (Mṛcch. 165, 23; 166, 1)². Dh. ramaha (Mṛcch. 39, 17) ist mit BLOCH³ in ramamha zu verbessern; A. piahu = pibata (Hc. 4, 422, 20), ṭhavahu = sthāpayata, kahehu = kathayata (Pingala 1, 119. 122). D. hat āacchadha = āgacchata neben jatteha = yatadhvam, karējjāha = kuruta, johaha (Mṛcch. 99, 24; 100, 3). — Die 3. Plur. endet in allen Dialekten auf -ntu: M. dēntu = *dayantu (G. 44), ṇandantu, vilihantu (Karp. 1, 1. 4); AMg. bhavantu (Vivāhap. 508), nijjaṇtu = niryāntu, phusantu = spṛśantu (Ovav. § 47. 87), suṇantu = śṛṇvantu (Nāyādh. 1134); Ś. pasīdantu = prasīdantu (Mudrār. 253, 4), pēkkhantu = prekṣantām (Mṛcch. 4, 3), hōntu = bhavantu (Vikr. 87, 21); Mg. paśīdantu = prasīdantu (Śak. 113, 5); A. pīdantu (Hc. 4, 385), und der Ind. lēhī (Hc. 4, 387, 3)⁴.

First 71 of 391 passages. Read on

Cites (79)