History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v3.c54.12

v3.c54.12

तत्र प्रादेशमात्रां दर्भमुष्टिं प्रसार्य तत्राज्यस्थालीं निदधाति । दक्षिणेन हस्तेन दर्वीमग्नौ प्रताप्य वामहस्तेन गृहीत्वा दक्षिणहस्तेन दर्भाग्रैः दर्वीबिलं संमार्ष्टि दर्भमूलैः दर्वीमूलं च । पुनर्निष्टप्य प्रोक्ष्य आज्यस्थाल्या उत्तरतो दर्भेषु निदधाति । संमार्गदर्भानग्नौ प्रहरेत् । इध्मबन्धनरज्जुं भूमौ निधाय वामेन हस्तेनेध्ममादाय दर्याज्येन त्रिरभिघार्य दक्षिणेन हस्तेन गृहीत्वा ओं अयं त इध्म आत्मा जातवेदस्तेनेध्यस्व वर्धस्व चेन्धि वर्धय चास्मा-न्प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन समेधय स्वाहा इति मन्त्रेणाग्नावाधाय१ जातवेद-सेऽग्नय इदं न ममेति त्यजेत् । दर्व्याज्यमादाय स्थण्डिलस्य वायव्यकोणमारभ्य आग्ने-यीकोणपर्यन्तमखण्डधारया आज्याहुतिं ओं प्रजापतये स्वाहा इति जुहोति । प्रजापतय इदं न मम इति त्यागः । पुनः दर्व्याज्यमादाय नैर्ऋतकोणमारभ्य ऐशानकोणपर्यन्तं ओं प्रजापतये स्वाहा इति जुहोति । प्रजापतय इदं न मम इति त्यागः । दर्व्याज्येन ओं अग्नये स्वाहा इत्यग्नावुत्तरभागे जुहोति । अग्नय इदं न मम इति त्यागः । ओं सोमाय स्वाहा इत्यग्नौ दक्षिणभागे जुहोति । सोमायेदं न ममेति त्यागः । अस्मिन्काले कुमार आचार्यस्य दक्षिणतः कृताञ्जलिरार्याभिमुखस्तिष्ठन्नाचार्यं प्रार्थयते ब्रह्मचर्यमागां ब्रह्मचार्यसानि-इति । आचार्यः ओं तथास्त्वित्याह । तत आचार्यः कुमाराय यज्ञोपवीतं दद्यात् । कुमार आचार्यदत्तं यज्ञोपवीतं गृहीत्वा ओं यज्ञोपवीतं परमं पवित्रं प्रजापतेर्य-त्सहजं पुरस्तात् । आयुष्यमग्र्यं प्रतिमुञ्च शुभ्रं यज्ञोपवीतं बलमस्तु तेजः । इति मन्त्रेण२ धारयेत् । तत आचार्यः कुमारमाह । ओं सविताचार्यस्तव अमुकनामन् । इति । ओं मम हृदये३ हृदयं ते अस्तु । मम चित्तं चित्तेनान्वेहि । मम वाचमेकमना जुषस्व । बृहस्प-तिस्त्वा नियुनक्तु मह्यम् । इति च । अथैनं सूर्यमुदीक्षयति । ओं तच्चक्षुर्देवहितं४ पुरस्ताच्छु-क्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतं नन्दाम शरदः शतं मोदाम शरदः शतं भवाम शरदः शतं शृणवाम शरदः शतं प्रब्रवाम शरदः शतमजीताः स्याम शरदः शतं ज्योक् च सूर्यं दृशे । इति । तत आचार्यः सवितारं प्रार्थयते । ओं सूर्य एष ते पुत्रस्तं ते परिददामि इति । अथ कुमारं देवताभ्यः परिददाति । ओं५ प्रजापतये त्वा परिददामि । देवाय सवित्रे त्वा परिददामि । अद्भ्यस्त्वौषधीभ्यः परिददामि । द्यावा-पृथिवीभ्यां त्वा परिददामि । विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्यः परिददामि । सर्वेभ्यस्त्वा भूतेभ्यः परिद-दाम्यरिष्ट्यै । इति । तत आचार्यः स्वासन उपविश्य स्वदक्षिणस्थकुमारेणान्वारब्ध आहुतिचतुष्टयं जुहोति । ओं भूः स्वाहा । अग्नय इदं न मम । ओं भुवः स्वाहा । वायव इदं न मम । ओं स्वः स्वाहा । सूर्यायेदं न मम । ओं प्रजापतये स्वाहा । प्रजापतय इदं न मम । इति । ततः कुमारोऽग्निं परिसमूह्य पर्युक्ष्यग्नौ समिधमादध्यात् । ओं अग्नये६ समिधमाहार्षं बृहते जातवेदसे । तया त्वमग्ने वर्धस्व समिधा ब्रह्मणा वयं स्वाहा । इति ।