History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v5.c73.t1.322

v5.c73.t1.322

¹⁰⁷⁸ पूर्वपिण्डं प्रयच्छेत्तु पिण्डं च पृथिवीति च। पितामहाय त्वपरमन्तरिक्षे च दापयेत् ॥ प्रपितामहाय च ततस्तृतीयं तु निवेदयेत् ॥ द्यौर्दरिविरिति मन्त्रेण श्रुतिरेषा सनातनी ॥ यम q by कल्पतरु (श्रा p 203), हेमाद्रि (श्रा p 1440). उच्छिष्टसन्निधौ दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु पृथिवी दर्विरक्षिता इत्येकं पिण्डं पित्रे निदध्यात् । अन्तरिक्षं दर्विरक्षिता इति द्वितीयं पितामहाय । द्यौर्दरिविरक्षिता इति तृतीयं प्रपितामहाय । विष्णुधर्मसूत्र 73. 17-19 आचम्योदक् परावृत्य त्रिरायम्य शनैरसून् । षडृतूंश्च नमस्कुर्यात् पितॄनेव च मन्त्रवित् ॥ मनु III. 217. The मन्त्र is पृथिवी दर्विरक्षिता तृप्ति. स्वधायुपदस्ता ता पृथिवी दर्विमक्षितां तृप्ति स्वधामनुषदस्तामग्निरिव पृथिवीमुपजीवासौ ये चात्र त्वामन्वेषा ते स्वधा. In the other two mantras in honour of पितामह and प्रपितामह substitute अन्तरिक्षं and द्यौः for पृथिवी, वायुः and सूर्यः for अग्निः wherever necessary. The meaning is 'the earth is a ladle giving inexhaustible gratification' &c. The काठकगृह्य (63 14) provides 'पृथिवी दर्विरिति निपरणं कुर्यात्' and the कौशिकसूत्र (88. 8-10) also mentions the three mantras uttered at the time of offering the three piṇḍas (viz पृथिवी दर्विरक्षिता, अन्तरिक्षं दर्विरक्षिता, द्यौ दर्विरक्षिता). Compare काठकसंहिता IX. 23.