History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c92.82

v7.c92.82

¹⁷¹⁷ From the times of the Upanisads the heart is likened to a lotu and it is said "There are hundred and one Nāḍīs (arteries or veins) of the heart, one of them penetrates the crown of the head, moving upwards by it a man (who is emancipated) reaches immortality" Vide 'अथ यदिदमस्मिन् ब्रह्मपुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तराकाशस्तस्मिन्यदन्तस्तदन्वेष्टव्यं तद्वाव विजिज्ञासितव्यमिति । छा. उप. VIII. 1. 1., तदेष श्लोक । शतं चैका हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका । तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विष्वङ्ङन्या उत्क्रमणे भवन्ति । छा. उप. VIII 6. 6 The same verse (शतं चैका) is कठोप VI 16 and compare प्रश्नोप. III 6 for a similar statement; compare वे. सू. III 2 7 'तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि च' and IV. 2 17; in the भाष्य on IV. 2 17 शङ्कराचार्य quotes the verse 'शतं चैका' &c. The मिता. on या. III. 108-109 refers to इडा, पिङ्गला, सुषुम्ना and ब्रह्मरन्ध्र and the रुद्रयामल (VI. 49) speaks of ten nāḍīs of which the three Iḍā &c represent Soma, Sūrya and Agni मैत्र्युपनिषद् VI. 21 is. अथान्यत्राप्युक्तम् । ऊर्ध्वगा नाडी सुषुम्नाख्या प्राणसञ्चारिणी ताल्र्वन्तर्विच्छिन्ना । The word is written sometimes as सुषुम्णा. The बृह उप. II. 1. 19 speaks of 72000 nāḍīs that start towards Purītat from the heart and या, III 108 also says the same.