History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c93.279

v7.c93.279

²⁰¹⁰ भावार्थाः कर्मशब्दास्तेभ्यः क्रिया प्रतीयेतैष ह्यर्थो विधीयते । पू. मी. सू. II. 1. 1 ; in the मयूखमालिका on शास्त्रदीपिका this is explained as follows: भावार्थाः भावनाप्रयोजनकाः ये कर्मशब्दाः धातुसंज्ञेभ्योऽपूर्व प्रतीयेत एष हि धात्वर्थः पदश्रुत्या भावनाकरणत्वेन विधीयते. कर्मशब्दाः means कर्मप्रतिपादकाः. कः पुनर्भोगः के ते पुनर्भावशब्दा इति। यजति ददाति जुहोत्येवमादयः ।... यजेतेत्येवमादयः साकाङ्क्षा यजेत किं केन कथमिति स्वर्गकाम इत्येतेन प्रयोजनेन निराकाङ्क्षाः । शबर (q above in note 1962); अभिधाभावनामाहुरन्यामेव लिङादयः । अर्थात्मभावना त्वन्या सर्वाख्यातेषु गम्यते। तन्त्रवा. p. 378 ; शास्त्रे तु सर्वत्र प्रत्ययार्थो भावनेति व्यवहार. । तत्रायमभिप्रायः । प्रत्ययार्थं सह ब्रूतः प्रकृतिप्रत्ययौ सदा । प्राधान्याद्भावना तेन प्रत्ययार्थोऽवधार्यते ॥ तन्त्रवा. p. 380. The महाभाष्य on वार्तिक 2 on पा. III. 1. 67 has the maxim प्रकृतिप्रत्ययौ प्रत्ययार्थं सह ब्रूतः and शबर refers to it as आचार्योपदेश on III. 4. 13 p 922. Pāṇini coins special technical names for tenses and moods and does not employ words expressive of meaning, present, past or future. They begin with ल and therefore are called लकाराः. They are: लट् (वर्तमान, present); लेट् (Vedic subjunctive), लिट् (परोक्षे लिट्, perfect), लङ् (Aorist), लङ् (अनद्यतनभूत Imperfect), लिङ् (optative, पा. III. 3. 161, 173), लोट् (blessing or prayer, पा. III. 1. 173), लुट् (distant future in *(Continued from last page)* ता), लृट् (future in स्य), लृङ् (conditional). The words भावार्थाः कर्मशब्दा echo the निरुक्त I. 1 भावप्रधानमाख्यातम्