History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c93.315

v7.c93.315

²⁰²⁸ युक्तं यत्प्रजापतिव्रतेषु शाखाणामर्थवत्त्वेन पुरुषार्थो विधीयते। तत्र नियमः कर्तव्यतयोपदिश्यते। ... तस्य व्रतमिति प्रकृत्य प्रजापतिव्रतानि समाम्नातानि। व्रतमिति च मानसं कर्माच्यते। इदं न करिष्यामीति यः सङ्कल्पः। कतमत्तद् व्रतम्। नोद्यन्तमादित्यमीक्षेतेति। यथा तदीक्षणं न भवति तथा मानसो व्यापारः कर्तव्यः। तस्य च पालनम्। तत्र तस्मात्पुरुषार्थोऽसौत्यवगन्तव्यम्। ... न हि कलञ्जं भक्षयन् प्रतिषेधार्थि नातिक्रामति। इह पुनरादित्यं पश्यन्नतिक्रामति निधिम्। न हि तस्य दर्शनं प्रतिषिद्धम्। नियमस्तनोपदिष्टः। यस्तं नियमं करोति स फलेन सम्बध्यते। इह तु प्रतिषिध्यते फलञ्चावि। शाबर on पू मी सू. VI. 2 20. In the कौषी. ब्रा. VI. 6 (or शा ब्रा) we read तस्य व्रतमुद्यन्तमेवैनं नेक्षेतास्तं यन्तं चेति। मनु IV. 37 has a similar provision 'नेक्षतोद्यन्तमादित्यं नास्तं यान्तं कदाचन'. Vide अनुशासनपर्व 104. 18, वसिष्ठ XII. 10 (among स्नातकव्रतs), विष्णुधर्मसूत्र 71. 17-18 for almost the same words.