History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v7.c94.253

v7.c94.253

²³⁵⁵ शंकराचार्य on छा. I. 3. 3 explains 'यद्धे पुरुष प्राणिति मुखनासिकाभ्यां वायुं बहिनि सारयति स प्राणाय्यो वायोधृत्तिविशेष, यदपानित्यवश्वसिति ताभ्यामेवान्तरा कर्षति वायु सोऽपानारूपा वृत्तिः ।', vide also शाङ्करभाष्य on वे सू. II 4.42 (पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते) 'प्राण प्राग्वृत्तिरुच्छ्वासादिकर्मा, अपानोऽवाग्वृत्तिर्निश्वासादिकर्मा। व्यानस्तयो सन्धौ वर्तमानो वीर्यवत्कर्महेतुः । उदान ऊर्ध्ववृत्तिरुत्क्रान्त्यादिहेतुः । समान समं सर्वेष्वङ्गेषु योऽन्नरसान्नयतीति ।' The गीता in IV 29 'अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे । प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणा ॥' appears to use the two words in a special sense.