A Constructive Survey of Upanishadic Philosophy c5.s5.22

c5.s5.22

14 आयुः प्राणः प्राणो वा आयुः ।...। अस्ति त्वेध प्राणानां निःश्रेयसमिति । जीवति वागपेतो मूकान्हि पश्यामः, जीवति चक्षुरपेतोऽन्धान् हि पश्यामः, जीवति श्रोत्रापेतो बधिरान्हि पश्यामः, जीवति मनोऽपेतो बालान्हि पश्यामः । यो वै प्राणः सा प्रज्ञा, या वा प्रज्ञा स प्राणः सह ह्येतास्मिञ् शरीरे वसतः, सहोत्क्रामतः । ... यथामेर्ज्वलतः सर्वा दिशो विस्फुलिंगा विप्रतिष्ठेरन् एवमेवैतस्मादात्मनः प्राणाः यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते, प्राणेभ्यो देवाः, देवेभ्यो लोकाः । ... तद्यथा रथस्यारेषु नेमिर्पितो, नाभावरा अर्पिता एवमेवैता भूतमात्राः प्रज्ञामात्रास्वर्पिताः, प्रज्ञामात्राः प्राणेऽर्पिताः । स एष प्राण एव प्रज्ञात्मा आनन्दोऽजरोऽमृतो न साधुना कर्मणा भूयान्भवति, नो एवासाधुना कनीयान् । कौ. III. 2-9.