A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D. v2.c35.27

v2.c35.27

शेषवत् (यत्र कार्येन कारणमनुमीयते)—उदाहरणम्— उपरिवृष्टिमद्देशसम्बन्धिनो नदीस्रोत: शीघ्रत्वे सति पूर्णफलकाष्ठादि- वहनत्वे सति पूर्णत्वात् पूर्णवृष्टिमद्देशत्वादिति। (Udyotakara, Chap I. A'hnika I, Sútra 5). Váchaspati puts this clearly:--यद्यपि कारणमात्र व्यभिचरति कार्योत्पादं तथापि यादृशं न व्यभिचरति तत्र निपुणेन प्रतिपत्रा भवितव्यम्। अन्यथा धूममात्रमपि वह्नि- मत्तां व्यभिचरोति न धूमविशेषो गमको भवेत्। In other words, a single condition called a cause is not invariably succeeded by the effect, nor does the effect phenomenon in general point to any particular cause as antecedent, for there may be a plurality of causes of a general effect. The skilful observer will therefore select the full complement of causal conditions, which is invariably succeeded by the effect,--and also the specific effect (e.g., धूमविशेष) which points to a specific causal antecedent. Compare also Jayanta :--we infer an effect from a specific assemblage of causes--न च कारणमात्रस्य हेतुत्वं ब्रुमो येनास्य व्यभिचारः स्यात्। अपि च विशिष्टमेव कारणं हेतुः। न च कारणविशेषो दुरवगमः। गम्भीरगर्जितारम्भनिर्भिन्नगिरिगह्वराः रोलम्ब- गवलव्यालतालमालमलिनत्विषः ...वृष्टिं व्यभिचरन्तीह नैव प्रायः पयोमुचः। अनभ्युपगमे चैवमनुमानस जीवितम्। न स्याद्मविशेषाणामपि वोड्म- शक्तितः। Similarly we infer a specific cause from a specific assemblage of effects :--शेषवदिति यत्र कार्येण