History of Chemistry in Ancient and Medieval India, Incorporating the History of Hindu Chemistry by Acharya Prafulla Chandra Ray c43.s2.15

c43.s2.15

सुश्लक्ष्णं पेषयित्वा तु तोयं दद्यात् पुनः पुनः ।
मूषालेपं ततः कुर्यात्तिलपिष्टञ्च निक्षिपेत्¹ ॥
कुर्य्यात्तुषाग्निं भूमौ च² मृदुस्वेदन्तु कारयेत् ।
अहोरात्रं त्रिरात्रं वा रसेन्द्रो भस्मतां व्रजेत् ॥
जारणे सारणे चैव रसराजस्य रञ्जने ।
यन्त्रमेव परं कर्म यन्त्रविद्या महाबला ॥³
औषधिरहितश्चायं हठादृढन्तरेण बध्यते ।
तस्माद्यन्त्रबलं चैकं न विलंब्यं विजानता ॥ 3-24.
खर्परं सिकताकारं कृत्वा तस्योपरि न्यसेत् ।
अपरं खर्परं तत्र शनैर्मृद्वग्निना पचेत् ॥
पञ्चक्षारैस्तथा मूत्रैर्लवणैश्च विडैस्ततः ।
हंसपाकः स विज्ञातो⁴ यन्त्रतत्त्वार्थकोविदैः ॥
कृष्णा रक्ता च पीता च शुक्लवर्णा⁵ च मृत्तिका ॥
आदद्या श्रेष्ठा कनिष्ठा च मध्यमा मध्यमा मता ॥
दग्धधान्यतुषोपेता मृत्तिका कोष्ठकारिका⁶ ।
वक्रनालकृते वापि शस्यते सुरसुन्दरि ॥
गौरा दग्धा तुषा दग्धा दग्धा वल्मीकमृत्तिका ।
अजाश्वानां मलं दग्धं दग्धा मृतकृष्णातां गता ॥
वासकस्य च पत्राणि वल्मीकस्य मृदा सह ।
पेषयेदग्नितोयेन अनेन वज्रतां गतम् ॥