The Positive Sciences of the Ancient Hindus c10.22

c10.22

Jayanta: “We infer an effect from a specific assemblage of causes”—न च कारणमात्रस्य हेतुत्वं ब्रूमो येनास्य व्यभिचारः स्यात् । अपि च विशिष्टमेव कार्यं हेतुः । न च कारणविशेषो दुरवगमः । गम्भीर-गर्जितारम्भनिर्भिन्नगिरिगह्वराः रोलम्बगवलव्यालयतमालमलिनत्विषः . . . वृष्टिं व्यभिचरन्तीह नैव प्रायः पयोमुचः । अनभ्युपगमे चैवमनुमानस्य जीवितम् । न स्यात्सूक्ष्मविशेषाणामपि वोडुमशक्तितः । Similarly, we infer a specific cause from a specific assemblage of effects:—शेषवदिति यत्र कार्येण कारणमनुमीयते यथा नदीपूरेण उपरितने देशे वृष्टिरिति । वृष्टिमत्पृष्ठदेशसंसृष्टा ईयं नदी फेनिलकलुषत्वादिविशिष्टपूरो-पेतत्वात् । यत्तु सेतुभङ्गाहिमविलयनादिनापि नदीपूरोपपत्ति दृष्टा इति तत्रापि उच्यते —