The Positive Sciences of the Ancient Hindus c10.54

c10.54

Nyáya rejoinder:—सत्यम् । यद्यपि विना वह्निं नोपलम्भो धूमः, यद्यपि च पिशाचान्तरं नोपलभ्यते तेषामनुपलम्भेः, तथाऽपि पिशाचकार्य्ये एव धूमः । तत्र तत्र वह्निः कुतश्चित् स्वहेतोः उपनिपतितः, रासभ इव, न धूमस्य जनकः । तेन तदभावेऽपि तज्जातीय एव कारणभेदजन्मा कदाचित्, कादाचित्को धूमः स्यात् । इति अनिवृत्तिरेव शङ्कायाः । न च दृष्टसम्भवे नादृष्टं कल्पयितुं युक्तम् इति शक्यं भवद्विधैर्वक्तुम् । अनुपलभ्भिलक्षणप्राप्तस्य अदृश्यत्त्वनिरा-करणात्वात् (*vide* Nyáya-Vindu)। न च अनुपलब्ध्यन्तराणि अपि तन्निषेधे प्रभवन्ति । तस्मात् अनन्तरमेव इति अवधारणाभावात् नैवं कार्य्यका-रणभावावधारखं युक्तम् । न च यदन्यसहितानन्तरं उपलभे तत्, तदन्यरहितात् तस्मात् भवत् भिन्नजातीयं भवति । उक्तं हि रासभसहितात् वह्नेः यादृशो धूमः