The Positive Sciences of the Ancient Hindus c4.s2.38

c4.s2.38

तत्रकार्यारम्भे पृथिव्यादिद्रव्यावस्थागुणा गन्धादयः खलु खसजातीयं गन्धविशेषादिकं आरभमाणाः यदारभ्यमाणं स्वस्वविजातीयं कार्यं स्यारम्भकं कारणञ्च शङ्खारादिस्यं गुणांशं उभयथा कुत्रचित् हत्वा कुत्रचित् न हत्वा स्वजातीयं गुणविशेषं आरभन्ते । यथा पारदगन्धकयोः संयोगे कज्जलीभूतद्रव्ये पारदस्यः शुक्लः शुक्लविशेषं आरभमाणः गन्धकस्यपीतः पीतमारभमाणः पारदस्यतीक्ष्णेन तैक्ष्ण्यमारभमाणेन विरोधिना बध्यते । सङ्गेनैव शौक्ल्यं सत्त्वगुणयोनिकं तमोगुणयोनिकेन तैक्ष्ण्येन विरोधिना बध्यते । गन्धकस्यपीतस्यौ च लोहितशुक्लौ रजःसत्त्वयोनिकौ वध्येते । तयोः शुक्ललोहितवधे तैक्ष्ण्यसमानयोनिः कृष्णः अभिव्यज्यते । इति पारदगन्धकोभयात्मके कार्य्ये श्वेतपीतमेलनेन सम्भाव्यं कार्य्यं यद्वर्णं तत् तीक्ष्णगुणेन वध्यते, तत्रकारणं शुक्ललोहितं हत्वा । एवं हिङ्गुले पारदगन्धकाभ्यामारभ्यमाणे यन्त्रविशेषे वह्निना पच्यमाने रजोबहुलयोगिकेन तीक्ष्णेन सत्त्वतमोगोनिकौ शुक्लकृष्णौ वध्येते । पारदस्यशुक्लङ्गन्धकस्यपीतमेलनेन सम्भाव्यं कार्य्यं वर्णं च वध्यते । रजोयोनिकलीहित्यं च अभिव्यज्यते इति । एवं हरिद्राचूर्णसंयोगेऽपि लीहित्यं अभिव्यज्यते चूर्णस्यतैक्ष्ण्येन हरिद्रास्यशुक्लकृष्णवधे । अथ भवधे यथा—हिङ्गुलवङ्गभस्मसंयोगे श्वेतलोहितवर्णमेव उभयात्मकं भवति पाटलवर्णं, न च तत्र हिङ्गुलस्य लौहित्यं वङ्गभस्मस्य शौक्ल्यं च केनापि वध्यते । एवं शुक्लसूत्रनिर्मितपटस्य शौक्ल्यमेव ।