The Positive Sciences of the Ancient Hindus c4.s6.26.5

c4.s6.26.5

स्वभावतः प्रसरदपि न स्वपरिमाणानुविधायिनं प्रत्ययमाधत्ते किं तु विषयभेदानुविधायिनम्।—*ibid.* *Cf.* स्फटिकाद्यन्तरितोपलब्धिरपि प्रसादस्वभावतया स्फटिकादीनां तेजोगतेरप्रतिबन्धकतया प्रदीपप्रभावादेवोपपन्ना।—Udayana, तेजोनिंरूपणम्, in reply to the objection: यदि हि प्राप्य गृह्णीयात् प्रतिघातिना स्फटिकद्रव्येण विष्टम्भादप्राप्तं प्रसर्पत्तृणादिकं नाददीत तस्मादप्राप्यकारि ततो न तैजसम्।—Udayana, *ibid.* Definition of स्वच्छता—द्रव्यान्तरासम्युक्तरूपसमवायः स्वच्छता। दृष्टश्चाप्रतीघातः काचाभ्रपटलस्फटिकाद्यन्तरितोपलब्धेः। . . . . . स्थाल्यादिषु च पाचकस्य तेजसोऽप्रतीघातात्।—Udyotakara, Chap. III., Áhnika 1, Sutra 38. **चादित्यरश्मेः स्फटिकान्तरितेऽपि दाह्येऽविघातात् ।**—Sutra 47, where Udyotakara notes: **कोऽयमविघातः—यस्य द्रव्यस्यावयवा न व्यूह्यन्ते तस्य अन्त्तरावयवैः अव्यूह्यमानस्य योऽभिसम्बन्धः सोऽविघात इति ।** Váchaspati explains **यस्य द्रव्यस्य भर्ज्जनकपालादेः अवयवा न व्यूह्यन्ते पूर्व्वोत्पन्नद्रव्यारम्भकसंयोगनाशेन द्रव्यान्तरजनकसंयोगोत्पादनं व्यूहनं तन्न क्रियन्ते तस्य द्रव्यस्य भर्ज्जनकपालादेरव्यूह्यमानस्य अन्त्तरावयवैर्योगेऽभिसम्बन्धो वह्नेः सोऽप्रतिघातः ।** *Cf.* Vátsyáyana on Sutra 47, Áhnika 1, Chap. III. On the other hand, in chemical combination, **अन्तःप्रवेशः कृशानोरनुमीयते । जेन वेगवता वह्निद्रव्येण नोदनात् अभिघातात् वा अवयवेषु क्रिया, क्रियातो विभागः, विभागात् आरम्भकसंयोगविनाशः** etc.—Jayanta, Mañjarí, **भूतचैतन्यपूर्व्वपक्ष ।** For opacity, shadows, etc., *vide* **छाया तु तेजःपरमाणोरावरणात् मूर्त्तिमत्ता परमाणुना तेजःपरमाणुराव्रियते । यत्र च यस्य आवरखं तत्र छायेति ।