Pramāṇa · Search · About · API

Rasacandrika p73

Rasacandrikā p73

Language
Sanskrit

p73

śrīśaṅkukastu vibhāvāṃdibhiḥ saha sthāyinaḥ saṃyogāt vyāpyavyāpakarūpātsambandhādrasasya niṣpattiranumitirityarthaḥ | ‘rāma evāyam’ ityayogavyavacchedaḥ ‘ayameva rāma’ ityanyayogavyavacchedaḥ iti niyamaviṣayā samyagbuddhiḥ | yasyāṃ samantaramevāprāmāṇyaṃ gṛhyate sā mithyādhīḥ | yathā ‘rāmo'yam’ iti jñānānantaraṃ 'nāyaṃ rāma' itibādhāvatāre 'rāmo'yam' iti pūrvajñānam | 'rāmo'yaṃ na vā' itiviruddhobhayakoṭikabuddhiḥ saṃśayaḥ | 'rāmasadṛśo'yam' iti sādṛśyadhīḥ | etābhyo lokasiddhābhyo vilakṣaṇayā citre turago'yamiti vat rāmo'yam iti buddhyā prathamaṃ pakṣabhūto naṭo viṣayīkriyate tenābhyāsātiśayavaśāt romāñcādimadarśane rativyāpyatvaṃ gṛhītavatāṃ sāmājikānāṃ ratyādyanumitiḥ | romāñcādīnāṃ kṛtrimatvenājñānāt | na ca naṭe ratyabhāvādbādhaḥ, ratyabhāvaniścayābhāvāt | na cānumityā camatkāro na syāt sākṣātkārasya camatkāratvāditi vācyam | viṣayasaundaryasyaiva tanniyāmakatvāt | ghaṭādisākṣātkārasyācamatkāratayā ratisākṣātkārātkathaṃ camatkāra ityāśaṅkāyāṃ tvayāpi tathaiva vācyatvādityāha | bhaṭṭanāyakastu-sthāyino vibhāvādīnāṃ ca bhojyabhojakabhāvasambandhādrasasya niṣpattirbhoga iti sūtrārthaḥ | tathāhi kāvyasya trayo vyāpārāḥ abhidhā bhāvakatvaṃ bhogakartṛtvaṃ ca | abhidhā dvividhā | nirantarārthaniṣṭhā sāntarārthaniṣṭhā ca | ādyā śaktireva | dvitīyā lakṣaṇeti vivekaḥ | abhidhābhinnaṃ vyāpāradvayaṃ nāṭye'pi | kāvye'bhidhayā padārthopasthitiḥ nāṭye'bhinayeneti viśeṣaḥ | tathoktarītyā padārthopasthitiḥ | dvitīyena bhāvakatvākhyavyāpāreṇa sītādīnāṃ kāntātvādirūpeṇāvasthānam | abhidhājanyāyāḥ sītātvādiprakārakopasthite rasānanuguṇatvāt | ārādhyatvajñānasya tadvirodhitvāt | evaṃ sādhāraṇīkaraṇena bhāvakatvanivṛttau tṛtīyasya bhogakartṛtvavyāpārasya prabhāvāt rajastamasorabhibhave sattvodreke ca prakāśamānā ānandamayī yā saṃvit tatra vigalitavedyāntaratvena sthitirūpā yā viśrāntistatsvarūpeṇa sā-