Rasacandrika p74

p74

kṣātkāreṇa viṣayīkriyamāṇo ratyādisthāyibhāvo rasaḥ| sthāyino bhāvakatvavyāpāreṇa sādhāraṇīkṛtatvāt sattvādīnāṃ trayāṇāmudreke sukhaduḥkhamohāḥ kramātprakāśante| udrekaśca svetaradvayā(1) bhibhava iti sāṅkhyasiddhāntāt iti vyācakhyau| abhinavaguptapādācāryāstu-vyaṅgyavyañjakabhāvarūpasambandhaparatayā vyācakhyuḥ| loke kaṭākṣādau rativyāpyatvajñānavatāṃ sāmājikānāmantaḥkaraṇe vāsanārūpatayā ratyādiḥ prasaptatiṣṭhate sa sthāyī| loke ratyādikāraṇāni pramadādīni, tatkāryāṇi kaṭākṣādīni, nirvedādīni sahakārīṇi| teṣāmeva kāvyādau krameṇa vibhāvānubhāvavyabhicāriśabdairvyavahāraḥ| nacaivaṃ nāmabhedamākiñcitkaramiti vācyam| vibhāvanāranubhāvanasañcāraṇavyāpārabhedasvīkārāt| teṣāṃ ca īṣatsphuṭasphuṭataraprakāśarūpatvāt| taduktam. vibhāvanā anubhāvāśca tathaiva vyabhicāriṇaḥ| pratīyamānāḥ prathamaṃ khaṇḍaśo yāntyakhaṇḍatām || loke sambandhiviśeṣīyatvena gṛhyamāṇe kāntādau kaṭākṣādiliṅgakaratyanumitau na camatkāraḥ kāvyādau vākyārthabodhānantaraṃ camatkāraviśeṣa ityanubhavasiddhatvāt| etena śakuntalādīnāṃ sāṃmājikairasambandhāt kathaṃ teṣāṃ rasodbodha iti nirastam| kāvyādau teṣāṃ sādhāraṇīkaraṇamiti svīkārāt| "tā eva parihṛtaviśeṣā rasahetava" iti sūtrakārokteḥ| evaṃ hi sthāyino'pi tadbodhyam| pramātṛviśeṣaniṣṭhatvena pratīyamānasvarūpaparimitatve rasasvarūpānupapatteḥ| svagatatvena rasādipratītau sabhyānāṃ vrīḍābhayādyāpatteḥ| paragatatvenānāsvādyatvaprasaṅgāt| sādhāraṇasvīkāreṇaiva sarvadoṣaparihārāt| evaṃ hi sati vibhāvādibhiḥ sthāyinyabhivyajyamāne