Rasakalika 2: atha vilāsaḥ
Rasakalikā 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.66 — 1 part
atha vilāsaḥ
2.46
tātkāliko vikāraḥ syād dayitālokanādiṣu |† ‡
yathā-atrāntare kimapītyādi
¹atha vibhramaḥ
vibhramastvarayā kāle bhūṣāsthānaviparyayaḥ
2.47
yathā-abhyutthite² śaśini peśalakāntadūtī-³
saṃlāpasaṃvalitalocanamānasābhiḥ
agrāhi⁴ maṇḍanavidhirviparītabhūṣāvinyāsahāsitasakhījanamaṇḍanābhiḥ⁵
⁶atha kilikiñcitam
krodhāśruharṣabhītyādeḥ saṅkaraḥ kilikiñcitam
yathā-pāṇipallavavidhūnana⁷mantaḥsītkṛtāni ⁸nayanārdhanimeṣāḥ
yoṣitāṃ rahasi gadgadavācāmastratāmupayayurmadanasya
moṭṭāyitaṃ ca tadbhāvasūcaneṣṭakathādiṣu'
2.48
ratyādau priyamarde'pi sukhabuddhirniraṅkuśā |†
¹athavā-pīḍanādau sukhe duḥkhavadupacāraḥ ²kuṭṭamitam
2.46-2
yathā-daṣṭamuktamadharoṣṭhamambikā
vedanāvidhutapāṇipallavā
śītalena niravartayat kṣaṇaṃ
maulicandraśakalena śūlinaḥ || (70)
idamādyam³ | dvitīyaṃ spaṣṭam
atha bibbokaḥ
garvābhimānādiṣṭe'pi bibboko'nādarakriyā
⁴yathā-yāsāṃ satyapi sadguṇānusaraṇe⁵ doṣānuvṛttiḥ parā⁶
yāḥ⁷ prāṇān paramarpayanti na punaḥ saṃpūrṇadṛṣṭiṃ priye
atyantābhimate'pi vastuni vidhiryāsāṃ niṣedhātmakastāstrailokyavilakṣaṇaprakṛtayo vāmāḥ prasīdantu
vaḥ || (71)
atha¹ lalitam
sukumārāṅgavinyāso masṛṇaṃ lalitaṃ bhavet
2.50
yathā-sabhrūbhaṅgaṃ karakisalayānartitai [vartanai] rgalapantī
sā paśyantī lalitalalitaṃ locanasyāñcalena
vinyasyantī caraṇakamale līlayā svaira[yātai] rpātairniḥsaṅgītaṃ prathamavayasā nartitā paṅkajākṣī || (72)
atha² kutūhalam
kutūhalaṃ ramyadṛṣṭau cāpalaṃ parikīrtitam ||†
yathā-prasādhi³kālambitamagrapādamākṣipya kācid dravarāgameva
utsṛṣṭalīlāgatirā gavākṣādalaktakāṅkāṃ padavīṃ tatāna || (73)
atha cakitam
cakitaṃ bhayasaṃbhramaḥ
2.51
‡
¹yathā-trasyantī calaśapharīvighaṭṭitorūrvāmorūratiśayamāpa vibhramasya
²kṣubhyanti prasabhamaho! vināpi heto³rlīlābhiḥ kimu⁴ sati kāraṇe ramaṇyaḥ
prāptakālaṃ⁶ ca yad⁷ brūyāt kuryādvā⁸ vihṛtaṃ hi tat
patyuḥ śiraścandrakalāmanena⁹
spṛśeti sakhyā parihāsapūrvam
sā rañjayitvā ¹⁰caraṇau kṛtāśīrmālyena tāṃ nirvacanaṃ jaghāna
ākasmikaṃ tu hasitaṃ hasitaṃ na ¹¹vikārajam
2.52
†
yathā-akasmādeva tanvaṅgī jahāsyadiyaṃ punaḥ
nūnaṃ ¹prasūnabāṇo'syāṃ svārājyamadhitiṣṭhati || (76)
athālaṅkṛtiḥ
mālyaṃ vastraṃ bhūṣaṇaṃ ca madaścandanadhūpane
snānaṃ saṃbhogacihnaṃ ca patrabhaṅgakriyādayaḥ
2.53
ete ca kaviprasiddhatvānnoktāḥ
atha taṭasthāḥ
candrodayo ghanadhvānaḥ kokilāru ṇitaṃ madhu
vanāni vāpyaḥ karpūragītabhṛṅgaravādayaḥ
2.54
†
kelīgṛhaśca ṛtavaḥ srakcandanavilepane
gītaśītāmbutāmbūladūtīsaṃllāpanādayaḥ
2.55
ete'pi³ kaviprasiddhatvānnoktāḥ
athā⁴nubhāvāḥ
rasatāṃ gacchati sthāsnau¹ kāryaṃ yadupalakṣyate
anubhāvaḥ sa vijñeyo bhāvasaṃsthānasūcakaḥ
2.56
bhrūtārādṛgvikārāśca mukharāgoṣṭhakampane⁸
hastapādavikārāśca vāgādyāścāṅgavikriyāḥ
2.57
pṛthagucyante
stambhapralayaromāñcāḥ svedo 'vaivarṇyavepathū |†
aśruvaisvaryamityaṣṭau sāttvikāḥ parikīrtitāḥ
2.58
2atha stambhaḥ
stambhaḥ syānniṣkriyāṅgatvaṃ 3bhayarāgādisaṃbhavam |‡
yathā-adhīrākṣyāḥ kaṭākṣā vaḥ śreyaḥ puṣṇantu jiṣṇavaḥ
yuvānastava tatrāsan yatpāte kilītā iva
atha pralayaḥ
pralayo rāgaduḥkhāderindriyāstamayo mataḥ
2.56-2
§
yathā-premārdrāḥ praṇayaspṛśaḥ paricayādudgāḍharāgodayāḥ
tāstā mugdhadṛśo nisargamadhurāśceṣṭā bhaveyurmayi
yāsvantaḥkaraṇasya bāhyakaraṇavyāpārarodhī kṣaṇādāśaṃsāparikalpitāsvapi bhavatyānandasāndro
liyaḥ || (78)
atha romāñcaḥ
bhayarāgādisaṃbhūto romāñco romavikriyā
yathā-kimidaṃ tava tanvaṅgi kadambakusumopamam
aṅgamābaddharomāñcaparyāyeṇa nirantaram
atha svedaḥ
vapurjalodgamo svedo ratigharmaśramādibhiḥ
2.60
†
yathā-kāntānāṃ kṛtapulakaḥ ¹stanāntarāle
vaktreṣu cyutatilakeṣu mauktikābhaḥ
saṃpede śramasalilodgamo'pi² bhūṣā
ramyāṇāṃ vikṛtirapi śriyaṃ tanoti
atha ³vaivarṇyam
viṣādamadaroṣādervarṇānyatvaṃ vivarṇatā
parimṛditamṛṇā¹līmlānamaṅgaṃ pravṛttiḥ
kathamapi parivāraprārthanābhiḥ kriyāsu
kalayati hi himāṃśorniṣkalaṅkasya lakṣmīmabhinavakaridantacchedakāntaḥ kapolaḥ
rāgaroṣabhayādibhyaḥ kampo gātrasya vepathuḥ
2.61
†
mā garvamudvaha kapolatale cakāsti²
kāntasvahastalikhitā mama mañjarīti
adyāpi kiṃ na sakhi bhājanamīdṛśānāṃ
vairī na cedbhavati vepathurantarāyaḥ
aśru netrodbhavaṃ vāri duḥkhaśokapraharṣajam ||‡
yathā-etasminmadakalamallikākṣapakṣavyādhūtasphuradurudaṇḍapuṇḍarīkāḥ
bāṣpāmbhaḥ paripatanogdamāntarāle
saṃdṛṣṭāḥ kuvalayino mayā vibhāgāḥ || (83)
atha vaisvaryam
gadgadaṃ visvaratvaṃ ca vaisvaryaṃ pramadādibhiḥ
2.62
yathā-unmādikokilakalakvaṇijvalāni
saṃvādyamānakurarīgaṇakūjitāni
saṃbhrāntagadgadavibhinnamṛdusvarāṇi
ceto haranti vacanāni saroruhākṣyāḥ || (84)
eteṣāṃ sāttvikatvaṃ sattvapariṇate'ntaḥkaraṇe jāyamānatvāt | tathā
hi | tridhā cittapariṇatiḥ, sāttvikī rājasī tāmasī ceti
tallakṣaṇaṃ tu-sattvaṃ laghuprakāśakamiṣṭamupaṣṭambhakaṃ calaṃ ca rajaḥ
guruvaraṇakameva tamaḥ 'pradīpavaccārthato vṛttiḥ
2.67
¹laghutayā prakāśakatayā ca anukūlāvasthānādantaḥkaraṇāt teṣāṃ
janma, na ca viṣaye sā kathaṃ sātvikādipravṛttiriti vācyam
sarvasya jagataḥ sukhaduḥkhamohādisattvena tadvidbhirabhyupagamāt
atha vyabhicāriṇaḥ
atha nirvedaḥ
tatra tattvajñānād yathā-prāptāḥ śriyaḥ sakalakāmadughāstataḥ kiṃ
nyastaṃ padaṃ śirasi vidviṣatāṃ tataḥ kim
saṃmānitāḥ¹ praṇayino vibhavaistataḥ kiṃ
kalpasthitaṃ tanubhṛtāṃ tanubhistataḥ kim
apahāraya² ghanasāraṃ
kuru hāraṃ dūra eva kiṃ kamalaiḥ
alamalamāli ! mṛṇālairiti vadati divāniśaṃ bālā
nyakkāro hyayameva me yadarayastatrāpyasau tāpasaḥ
so'pyatraiva nihanti rākṣasabhaṭān jīvatyaho rāvaṇaḥ
³dhigdhigchakrajitaṃ prabodhitavatā kiṃ kumbhakarṇena vā
svargagrāmaṭi⁴kāviluṇṭhanavṛthocchūnaiḥ kimebhirbhujaiḥ || (87)
balasyāpacayo glānirādhivyādhiprakarṣabhūḥ
vaivarṇyakampānutsāhakṣāmāṅgāvanamādikṛt
2.68
yathā-kisalayamiva mugdhaṃ bandhanād vipralūnaṃ
hṛdayakusumaśoṣī dāruṇo dīrghaśokaḥ
glapayati paripāṇḍu kṣāmamasyāḥ śarīraṃ
śaradija¹ iva gharmaḥ ketakīgarbhapatram
atha śaṅkā
aniṣṭābhyāgamotprekṣāṃ śaṅkāmācakṣate budhāḥ
kampaśoṣādi vīkṣādi² tatra varṇasvarānyatā
2.70
yathā-hriyā³ sarvasyāsau⁴ ⁵harati viditāsmīti vadanaṃ
dvayordṛṣṭvālāpaṃ kalayati kathāmātmaviṣayām
sakhīṣu smerāsu prakaṭayati vailakṣyamadhikaṃ
priyā prāyeṇāste hṛdayanihitātaṅkavidhurā || (86)
atha śramaḥ
śramaḥ khedo'dhvaratyādeḥ svedo'sminmardanādayaḥ⁶ ||66||†
tatra ratito yathā-prāpya manmatharasādatibhūmiṃ
durvahastanabharāḥ suratasya
śaśrāmuḥ śramajalārdra¹lalāṭaśliṣṭakeśamasitāyatakeśyaḥ
atha jaḍatā
apratipattirjaḍatā syādiṣṭāniṣṭa²vastuvijñānāt
animeṣanayanavīkṣaṇatūṣṇīṃbhāvādayastatra
2.71
yathā-³śithilaśithilaṃ nyasya svīyaṃ dhanuḥśikhare śiro
nayanasalilaiḥ kurvan maurvīlatāmaparāmiva
ahaha viralaṃ śrutvā śrutvā ghanastanitadhvaniṃ
kimapi kimapi dhyāyan dhyāyan na yāti na
tiṣṭhati || (61)
atha dhṛtiḥ
dhṛtiścittasya naispṛhyaṃ jñānābhīṣṭāgamādibhiḥ ||†
tatra jñānād yathā-vayamiha parituṣṭā valkalaistvaṃ dukūlaiḥ
sama iha paritoṣo nirviśeṣo viśeṣaḥ
sa tu bhavatu daridro yasya tṛṣṇā viśālā
manasi ca parituṣṭe ko'rthavān ko daridraḥ || (62)
iṣṭābhigamād yathā-pādāsta eva śaśinaḥ sukhayanti gātraṃ
bāṇāsta eva madanasya mano'nukūlāḥ
saṃrambharūkṣamiva sundari yadyadāsīt
tvatsaṅgamena mama tattadihopanītam || (63)
atha harṣaḥ
prasaktirutsavādibhyo harṣāśrusvedagadgadāḥ
2.72
yathā-jātasya te piturapīndrajito'pi hanturvatsasya vatsa kati nāma dinānyamūni
tasyāpyapatyamanutiṣṭhati^1 vīradharmān
diṣṭyā gataṃ daśarathasya kulaṃ pratiṣṭhām || (64)
atha dainyam
sattvatyāgādanaujastvaṃ¹ dainyaṃ ²kārpaṇyasaṃbhavam
2.73
athograḥ
dṛṣṭe'parādhe daurmukhyaṃ śauryaṃ caṇḍatvamugratā
tatra svedaḥ śiraḥkampastarjanaṃ tāḍanādayaḥ
2.74
†
yo yastatkarmasākṣī carati mayi raṇe yaśca ¹yaśca pratīpaḥ
krodhāndhastasya tasyaṃ svayamiha jagatāmantakasyāntako'ham || (66)
atha cintā
dhyānaṃ cintā hitānāptau śūnyatāśvāsatāpakṛt
yathā-astamitaviṣayasaṅgā mukulitanayanotpalā muhuḥ śvasitā
dhyāyati kimatyalakṣyaṃ bālā yogābhiyukteva || (67)
atha trāsaḥ
trāsaścittasya vikṣobha ākasmikabhayādibhiḥ
2.75
†
yathā-kalyāṇadāyi bhavato'stu² pinākapāṇeḥ
pāṇigrahe bhujagakaṅkaṇabhīṣitāyāḥ³
saṃbhrāntadṛṣṭi ⁴sahasaiva namaḥ śivāyetyardhoktilajjitamidaṃ mukhamambikāyāḥ || (68)
atheṣryā
parotkarṣākṣamerṣyā syād daurjanyānmanyuto'pi vā | †
yathā-^1vṛddhāste na vicāraṇīyacaritāstiṣṭhantu huṃ vartatāṃ
sundastrīdamane'pyakuṇṭhayaśaso loke mahāntaśca te
yāni ^2trīṇyakutomukhānyapi padānyāsan kharāyodhane
yadvā kauśalamindrasūnudamane tatrāpyabhijño janaḥ || (66)
athāmarṣaḥ
krodhaḥ kṛtāparādheṣu^3 sthiro'marṣa itīryate
2.76
‡
yathā-lākṣāgṛhānalaviṣānnasabhāpraveśaiḥ
prāṇeṣu vittanicayeṣu ca naḥ prahṛtya
ākṛṣṭapāṇḍavavadhūparidhānakeśāḥ
svasthā bhavantu mayi jīvati dhārtarāṣṭrāḥ || (100)
atha garvaḥ
ātmeātkarṣānyadhikkāro^1 balalāvaṇyabhūtibhiḥ
^2karmānyadharṣaṇāvajñā salīlāpāṅgavīkṣaṇam
2.77
tatra balato yathādhṛtāyudho yāvadahaṃ tāvadanyaiḥ kimāyudhaiḥ
yadvā na siddhamastreṇa mama tat kena setsyati || (101)
lāvaṇyabhūtibhyāṃ yathāmayi tiṣṭhati loke'smin kimanaṅgasya kīrtanaiḥ
vibhūtau mama dṛṣṭāyāṃ dhanado'sāvakiñcanaḥ || (102)
atha smṛtiḥ
^3pūrvānubhūtaviṣayavijñānaṃ smṛtirucyate ||†
yathā-adṛśyanta purastena^4 khelatkhañjana^5paṅktayaḥ
asmaryanta viniśvāsya prayānayanavibhramāḥ || (103)
maraṇaṃ suprasiddhatvāt tanna kāvyeṣu¹ kīrtyate
2.78
saṃmohānandasaṃbhedo madirādikṛto madaḥ
skhaladvacanatā tatra netrayorghūrṇamānatā
2.76-2
†
hāvahāri hasitaṃ vacanānāṃ
kauśalaṃ dṛśi vikāraviśeṣān²
cakrire bhṛśamṛjorapi³ vadhvāḥ
kāmineva taruṇena madena
manaso mīlanaṃ nidrā
cintālasya⁵śramādibhiḥ |‡
tatra bhrūbhaṅgākṣinimīlanotsvapnādayaḥ⁶ [svapnāyitā]
2.80
yathā-laghuni tṛṇakuṭīre kṣetramadhye yavānāṃ
navakalamapalālasrastare¹ sopadhāne
pariharati suṣuptaṃ hālikadvandvamārāt
kucakalaśamahoṣṇābaddharekhastuṣāraḥ²
atha ³svapnaḥ
svapno nidrāsamutpannaḥ śvāsocchvāsakriyātra ca
yathā-māmākāśapraṇihitabhujaṃ ⁴nirdayāśleṣahetorlabdhāyāste ⁵kathamapi mayā svapnasaṃdarśaneṣu
paśyantīnāṃ na khalu bahuśo⁶ na sthalīdevatānāṃ
muktāsthūlāstarukisalayeṣva⁷śruleśāḥ
patanti || (106)
atha ⁸vibodhaḥ
vibodhaścetanāvāptistatra jṛmbhākṣimardane
2.81
†
yathā-pratyagronmeṣajihvā kṣaṇamanabhimukhī¹ ratnadīpaprabhāṇāmātmavyāpāragurvījanitajalalavā jṛmbhitaiḥ svāṅgabhaṅgaiḥ
nāgāṅgaṃ moktumicchoḥ śayanamuruphaṇācakravālopadhānaṃ
²nidrācchedātitāmrā ciramavatu harerdṛṣṭirākekaka
vaḥ || (107)
atha vrīḍā-cetaso mīlanaṃ vrīḍā'ṅgarāgastavādibhiḥ
sācīkṛtāṅgavalanā vaivarṇyādhomukhādikṛt
2.82
yathā-³paṭālagne patyau namayati mukhaṃ jātavinayā
haṭhāśleṣaṃ vāñchatyapaharati gātrāṇi nibhṛtam
na śaknotyākhyātuṃ smitamukhasakhīdattanayanā
hriyā tāmyatyantaḥ prathamaparihāse navavadhūḥ || (108)
atha mohaḥ-mohastu mūrcchanaṃ bhītiduḥkhāveśānucintanaiḥ
tatrājñānaṃ ⁴bhramāghātaghūrṇatādarśanādayaḥ⁵
2.83
†
yathā-tīvrābhiṣaṅgaprabhaveṇa vṛtti mohena saṃstambhayatendriyāṇām
ajñātabhartṛvyasanā muhūrtaṃ kṛtopakāreva ratirbabhūva || (106)
athāpasmāraḥ
āvegagrahaduḥkhādyairapasmāraḥ prajāyate
bhūpātakampaduḥsvedalālāvikṛtalakṣaṇaiḥ
2.84
yathā-nipātya dharaṇīpṛṣṭhe lālāyitamukhāvilaḥ
vikṛtaṃ vīkṣate svidyanmukho vegena pāmaraḥ || (110)
atha matiḥ
nītimārgānusaṃdhānādarthanirdhāraṇaṃ matiḥ ||†
yathā-asaṃśayaṃ kṣatraparigrahakṣamā
yadārthamasyāmabhilāṣi me manaḥ
satāṃ hi saṃdehapadeṣu vastuṣu
pramāṇamantaḥkaraṇapravṛttayaḥ || (111)
¹athālasyam
parādhīnā pravṛttiḥ syādālasyaṃ kṛtyavastuṣu
2.85
yathā-surendramātrāśritagarbhagauravāt
prayatnamuktāsanayā gṛhāgataḥ
tayopacārāñjalikhinnahastayā
nananda pāriplavanetrayā nṛpaḥ
athāvegaḥ
śatruto vāyuto vāgnerutpāteṣṭāgamādibhiḥ
āvegaḥ saṃbhramastatra pralāpabhramaṇādayaḥ
2.86
†
tatra ²śatruto yathā-mātarmātarjanaka janaka jyāyasi jyāṃyasīti
bhrātarbhrātarbhagini bhagini preyasi preyasīti
yannāsīrapracura³turagavyūhavitrastavairistrīpuṃsānāṃ prasarati daladvikalāpaḥ pralāpaḥ || (113)
vātajo¹ yathā-paulastyapīnabhujasaṃpadudasyamānakailāsasaṃbhramaviloladṛśaḥ priyāyāḥ
śreyāṃsi vo diśatu nihnutakopacihnamāliṅginotpulakamāśritamindumauleḥ
evamākasmika²priyāgamanādāvapyudāhāryaḥ
atha tarkaḥ
tarko vicāraḥ saṃdehād bhrūlatāṅgulinartakaḥ
yathā-³nādastāvad vikalakurarīkūjitasnigdhatāraścittākarṣe paricita iva śrotrasaṃvādameti
antarbhinnaṃ⁴ bhramati hṛdayaṃ ⁵vihvalatyaṅgamaṅgaṃ
dehastambhaḥ sthagayati gatiṃ kaḥ prakāraḥ⁶
kimetat || (115)
athāvahitthā
avahitthā tu ¹lajjāderharṣādyākāragopanam
2.87
evaṃvādini devarṣau pārśve pituradhomukhī
līlākamalapatrāṇi gaṇayāmāsa pārvatī
virahādermanastāpājjvarādivyādhirucyate
2.88
†
tasya prasahma hṛdayaṃ kila śokaśaṅkuḥ
plakṣapraroha² iva saudhatalaṃ bibheda
prāṇāntahetumapi taṃ bhiṣajāmasādhyaṃ
lābhaṃ priyānugamanaṃ tvarayānumene
utkaṇṭhā harṣaśokāderunmādaścittavibhramaḥ
asminnasthānaruditagītahāsapralāpitāḥ
2.86-2
‡
yathā--kvākāryaṃ śaśalakṣmaṇaḥ kva ca kulaṃ bhūyo'pi dṛśyeta sā
doṣāṇāmupaśāntaye śrutamaho kope'pi kāntaṃ mukham
kiṃ vakṣyantyapakalmaṣāḥ kṛtadhiyaḥ svapne'pi sā durlabhā
cetaḥ svāsthyamupaihi kaḥ khalu yuvā dhanyo'dharaṃ
dhāsyati¹ || (118)
atha viṣādaḥ
viṣādaścetaso bhaṅga upāyābhāvakāritaḥ
2.60-2
yathā--vyarthaṃ yattra kapīndrasakhyamapi me śauryaṃ harīṇāṃ vṛthā
prajñā jāmbavato'pi yatra na gatiḥ putrasya vāyorapi
mārgaṃ yatra na viśvakarmatanayaḥ kartuṃ nalo'pi kṣamaḥ
saumitrerapi pattriṇāmaviṣaye² tatra priye ³kvāsi
me || (119)
athautsukyam
kālākṣamattvamautsukyamutkaṇṭhetyapare viduḥ
tatrocchvāsatvarāvegahṛttāpasvedavibhramāḥ
2.61-2
†
yathā-ātmānamālokya ca śobhamāna¹mādarśabimbe stimitāyatākṣī
haropyāne² tvaritā babhūva
strīṇāṃ priyālokaphalo hi veṣaḥ
atha cāpalam
mātsaryadveṣarāgādeścāpalaṃ tvanavasthitiḥ
ātmaprakāśanaparā ceṣṭeti babhaṇuḥ pare
2.62-2
tatra bhartsanapāruṣyasvacchandā³caraṇādayaḥ
yathā-kaścitkarābhyāmupagūḍhanālamālolapatrābhihatadvirepham
rajobhirantaḥpariveṣabandhi
līlāravindaṃ bhramayāṃcakāra
anye cetovikārāḥ syureṣvevāntargatā amī
sthāyinyunmagnanirmagnāḥ kallolā iva sāgare
2.63
atha rasaḥ
vibhāvairvardhamānastu sthāyinā ^1cānubhāvavān
sarvairāsvādyamānatvād rasa ityabhidhīyate
2.64
tadvṛddhikramastu
bījāṅkurau pallavaśca vṛddhirvistāra eva ca
avasthābhirvibhāvyo'sau cakṣūrāgādibhiḥ kramāt
2.65
†
cakṣuḥprītirmanaḥsaṅgaḥ saṃkalpo'tha pralāpitā
jāgaraḥ kārśyamaratirlajjātyāgo'tha saṃjvaraḥ
unmādo mūrchanaṃ caiva caramaṃ maraṇaṃ viduḥ
2.66
‡
atha cakṣuḥprītiḥ
ādarādīkṣaṇaṃ tatra cakṣuḥprītirudāhṛtā ||§
yathā-utpattirdevayajanād brahmavādī nṛpaḥ pitā
suprasannojjvalā mūrtirasyāṃ snehaṃ karoti me || (122)
atha manaḥsaṅgaḥ
iṣṭaikāyattacittatvaṃ manasaḥ¹ saṅga ucyate
2.66.p1
yathā-eṣā mano me prasabhaṃ śarīrāt
pituḥ padaṃ madhyamamutpatantī
surāṅganā karṣati khaṇḍitāgrāt²
sūtraṃ mṛṇālādiva rājahaṃsī
etadavasthādvayasaṃpanno bhāvo bījamucyate
yathā-harastu kiṃcit ³pariluptadhairyaścandrodayārambha ivāmburāśiḥ
umāmukhe bimbaphalādharoṣṭhe
vyāpārayāmāsa vilocanāni
atraivaṃvidhavyāpāra unneyaḥ | anubhāvāḥ kaṭākṣavikṣepasāttvikaniśvāsasaṃbhramatvarādayaḥ
Linked texts (19)
- Rasārṇavasudhākara — Siṃhabhūpāla, Sanskrit
- Daśarūpaka — Dhanañjaya (Daśarūpaka), Sanskrit
- Sarasvatīkaṇṭhābharaṇa (alaṅkāra) — Bhoja, Sanskrit
- Pratāparudrīya (Pratāparudrayaśobhūṣaṇa) — Vidyānātha, Sanskrit
- Sāhityadarpaṇa — Viśvanātha Kavirāja, Sanskrit
- Vulgate (Mallinātha's text) — Sanskrit
- Alaṅkāramahodadhi — Narendraprabha, Sanskrit
- Daśarūpa and Avaloka — Dhanañjaya and Dhanika, Sanskrit
- Daśarūpāvaloka — Dhanika, Sanskrit
- Pratāpālaṅkāra — Sanskrit
- Rasasudhākara — Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Alaṅkārasaṅgraha — Amṛtānandayogin, Sanskrit
- Kavicintāmaṇi — Gopīnātha Kavibhūṣaṇa, Sanskrit
- Darpaṇa (Viśvanātha) — Viśvanātha, Sanskrit
- Kāvyasaṃgraha (Jīvānanda) — Sanskrit
- Subhāṣitasudhānidhi — Sāyaṇa, Sanskrit
- Bhāvaprakāśana — Śāradātanaya, Sanskrit
- Rasaratnadīpikā (Allarāja) — Allarāja, Sanskrit