Rasasudhakara 5.17
Rasasudhākara 5.17
- Language
- Sanskrit
5.17
evaṃ caturvidhaṃ jñeyaṃ patākāsthānakaṃ budhaiḥ
iyaṃ gehe lakṣmīriyamamṛtavartirnayanayoramāvasyāḥ sparśo vapuṣi bahulaścandanarasaḥ
ayaṃ kaṇṭhe bāhuḥ śiśiramasṛṇo mauktikasaraḥ
kimasyā na preyo yadi paramasadyastu virahaḥ
(praviśya) pratihārī — uvaṭṭio| rāmaḥ — aye kaḥ |' ityatra
bhaviṣyataḥ sītāvirahasya sūcanādidaṃ śliṣṭaṃ nāma dvitīyaṃ
patākāsthānakam | tathā ca —
'arthopakṣepaṇaṃ yattu līnaṃ sātinayaṃ bhavet
śliṣṭapratyuttaropetaṃ tṛtīyamidamiṣyate ||'
iti | yathā veṇīsaṃhāre — 'rājā —lolāṃśukasya pavanākulitāṃśukrāntaṃ
tvaddṛṣṭihāri mama locanabāndhavasya
adhyāsitaṃ ca suciraṃ jaghanasthalasya
paryāptameva karabhoru! tavoruyugmam
(praviśya sambhrāntaḥ) kañcukī — deva ! bhagnaṃ deva ! bhagnam
rājā — kiṃ nāma | kañcukī — bhagnaṃ bhīmena | rājā — āḥ
kiṃ pralapasi'| ityatra śliṣṭapratyuttareṇa kañcukivākyena bhāvino
duryodhanorubhaṅgasya sūcanena śliṣṭottaraṃ nāma tṛtīyamidaṃ patākāsthānakam | tathā ca —'(vya ? hya)rtho vacanavinyāsaḥ suśliṣṭaḥ kāvyayojakaḥ
upanyāsena yuktastu taccaturthamudāhṛtam ||'
iti | yathā —
'uddāmonkalikāṃ vipāṇḍurucaṃ prārabdhajṛmbhāṃ kṣaṇādyāyāsaṃ śvasanodgamairaviralairātanvatīmātmanaḥ
adyodyānalatāmimāṃ samadanāṃ nārīmivānyāṃ dhruvaṃ
paśyan kopavipāṭaladyuti mukhaṃ devyāḥ kariṣyāmyaham ||'
ityatra viśeṣaṇaśleṣeṇa bhāvino ratnāvalīsandarśanasya sūcanāt
tulyaviśeṣaṇaṃ nāma caturthaṃ patākāsthānakamidam
atha kāryaṃ —
vastuvastu mataṃ tasya dharmakāmārthalakṣaṇam
Linked texts (5)
- Rasārṇavasudhākara — Siṃhabhūpāla, Sanskrit
- Veṇīsaṃhāra — Bhaṭṭa Nārāyaṇa, Sanskrit
- Sāhityadarpaṇa — Viśvanātha Kavirāja, Sanskrit
- Bhāvaprakāśana — Śāradātanaya, Sanskrit
- Nāṭakalakṣaṇaratnakośa — Sāgaranandin, Sanskrit