Pramāṇa · Search · About · API

Rasavilasa 2.28.p5

Rasavilāsa 2.28.p5

Language
Sanskrit

2.28.p5

viyogaḥ saṃgamapūrvastadapūrvaśca | tatrāntyo'bhilāṣahetuka ityucyate
abhilāṣapadena taddhetoranādisaṃyogābhāvasya lakṣaṇāt | ādyastu kvacidīrṣyāyā
praṇayena vā mānarūpaḥ | sa īrṣyāhetuka ucyate | īrṣyāpadena mānahetorupalakṣaṇāt | kvacittu kāryavaśāt deśāntarasthiteḥ| sa pravāsahetuko'bhidhīyate
utpadyamānotpatsyamānāvapi pravāsau svajñānadvārā vipralambhaprayojakau iti
nāvyāptiḥ | pravāsaśabdena jñānalakṣaṇādvā | kvacit śāpāt | sa ca śāpahetuka
iti vyavahriyate | kvaciduktatritayātiriktān gurusajjāditaḥ kāraṇāt | sa
eṣa virahahetuka ityucyate | karuṇaśṛṅgārasyāpi atraivāntarbhāvaḥ
abhilāṣahetuko yathā—
premārdrāḥ praṇayaspṛśaḥ paricayādudgāḍharāgodayāstāstā mugdhadṛśo nisargamadhurāśceṣṭā bhaveyurmayi
yāsvantaḥkaraṇasya bāhyakaraṇavyāpārarodhī kṣaṇādāśaṃsāparikalpitāsvapi bhavatyānandasāndro layaḥ
prema snehaḥ| sa e [ 8a ] va prakṛṣṭaḥ praṇayaḥ| sa eva paricayātiśayena
rañjanakṣamo rāgaḥ | ayaṃ ca mālatīmādhave mādhavavākyavinyāsaḥ | atra
mālatī ālambanam | tadīyasaundaryādismaraṇamuddīpanam | bhaveyurityādipadasāmarthyākṣiptakātarāvalokanaṃ cittalayādayo'nubhāvāḥ | autsukyādayo
vyabhicāriṇaḥ | taiḥ saṃyogaprāgbhāvakālāvacchinnāyā raterabhivyaktiḥ
yathā vā mama—
kimu kṛtaṃ sukṛtaṃ nanu kubjayā
yadatisaktamanāstaruṇīmimām
madanadāhadavānalabharjitāmadaya yādavanandana nekṣase
īrṣyāhetuko yathā—
sā patyuḥ prathamāparādhasamaye sakhyopadeśaṃ vinā
no jānāti savibhramāṅgavalanāvakroktisaṃsūcanam
svacchairacchakapolamūlagalitaiḥ paryastanetrotpalā
bālā kevalameva roditi luṭhallolālakairaśrubhiḥ

Linked texts (7)