Vistarika 2
Vistārikā 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.13 — 1 part
- 2.14 — 1 part
- 2.15 — 1 part
- 2.16 — 1 part
- 2.17 — 1 part
- 2.18 — 1 part
- 2.19 — 1 part
- 2.21-2 — 1 part
- 2.23-2 — 1 part
- 2.26-2 — 1 part
- 2.28-2 — 1 part
- 2.26-3 — 1 part
- 2.30 — 1 part
- 2.31 — 1 part
- 2.32 — 1 part
- 2.34 — 1 part
- 2.35 — 1 part
- 2.36 — 1 part
- 2.40 — 1 part
- 2.41 — 1 part
- 2.42 — 1 part
- 2.44 — 1 part
- 2.45 — 1 part
- 2.46 — 1 part
- 2.50 — 1 part
- 2.51 — 1 part
- 2.52 — 1 part
- 2.53 — 1 part
- 2.57 — 1 part
- 2.58 — 1 part
- 2.60 — 1 part
- 2.61 — 1 part
- 2.62 — 1 part
- 2.65 — 1 part
- 2.66 — 1 part
- 2.67 — 1 part
- 2.66-2 — 1 part
- 2.70 — 1 part
- 2.82 — 2 parts
2.21
arthā vācyalakṣyavyaṅgyāḥ| teṣāṃ ca vācakalākṣaṇikavyañjakānām
arthavyañjakatocyate
kīdṛśītyāha—
vaktṛboddhavyakākūnāṃ vākyavācyānyasannidheḥ
2.22
prastāvadeśākālādevaiśiṣṭyāt pratibhājuṣām
yo'rthasyānyārthadhīheturvyāpāro'vyaktireva sā
2.13
aipihulaṃ jalakumbhaṃ ghettūṇa samāgadamhi sahi turiaṃ
samaseasalilaṇīsāsaṇīsahā vīsamāmi khaṇaṃ
2.13.p1
gā0 sa0 ve0 686
2.14
oṇṇiddaṃ dovballaṃ cintā alasattaṇaṃ saṇīsasiaṃ
maha mandabhāiṇīe keraṃ sahi tuhavi ahaha parihavai
2.14.p1
gā0 sa0 ve0 956
2.15
ativipulaṃ jalakumbhaṃ gṛhītvā sakhi samāgatāsmi tvaritam
śramasvedasalilaniśvāsaniḥsahā viśrāmyāmi kṣaṇam
aunnidrathaṃ daurbalyaṃ cintālasyaṃ saniḥśvasitam
mama mandabhāginyāḥ kṛte sakhi tavāpi paribhavati
tathābhūtāṃ dṛṣṭvā nṛpasadasi pāñcālatanayāṃ
vane vyādhaiḥ sārdhaṃ suciramuṣitaṃ valkaladharaiḥ
virāṭasyāvāse sthitamanucitārambhanibhṛtaṃ
guruḥ khedaṃ khinne mayi bhajati nādyāpi kuruṣu
2.15.p1
veṇīsaṃ0 1|11
2.16
taiā maha gaṇḍatthalaṇimiaṃ diṭṭhiṃ ṇa ṇesi aṇṇato
eṇhiṃ sacceha ahaṃ te a kavolā ṇa sā diṭṭhī
2.16.p1
gā0 sa0 ve0 636
2.17
atra matsakhīṃ kapolapratibimbitāṃ paśyataste dṛṣṭiranyaivābhūt, calitāyāṃ tu tasyāmanyaiva jātetyaho pracchannakāmukatvaṃ ta
iti vyajyate
uddeśo'yaṃ sarasakadalīśreṇiśobhātiśāyī
kuñjotkarṣāṅkuritaramaṇīvibhramo narmadāyāḥ
kiñcaitasmin suratasuhṛdastanvi te vānti vātā
yeṣāmagre sarati kalitākāṇḍakopo manobhūḥ
2.17.p1
va0 jī0 pṛ0 62
2.18
ṇollei aṇollamaṇā attā maṃ gharabharammi saalammi
khaṇamettaṃ jai saṃjhāi hoi ṇa va hoi vīsāmo
2.18.p1
gā0 sa0 ve0 875
2.19
suvvaha samāgāmissadi tujjha pio ajja paharametteṇa
emea kiti ciṭṭhasi tā sahi sajjesu karaṇijjaṃ
2.19.p1
gā0 sa0 ve0 662
2.20
anyatra yūyaṃ kusumāvacāyaṃ
kurudhvamatrāsmi karomi sakhyaḥ
nāhaṃ hi dūraṃ bhramituṃ samarthā
prasīdatāyaṃ racito'ñjalirvaḥ
2.21-2
guruaṇaparavasa pia kiṃ bhaṇāmi tui mandabhāiṇī ahakaṃ
ajja pavāsaṃ vaccasi vacca saaṃ jevva muṇasi karaṇijjaṃ
2.21-2.p1
gā0 sa0 ve0 851
2.22-2
ādigrahaṇācceṣṭādeḥ | tatra ceṣṭāyā yathā—
dvāropāntanirantare mayi tayā saundaryasāraśriyā
prollāsyoruyugaṃ parasparasamāsaktaṃ samāsāditam
ānītaṃ purataḥ śiroṃ'śukamadhaḥ kṣipte cale locane
vācastatra nivāritaṃ prasaraṇaṃ saṅkocite dorlate
2.23
atra ceṣṭayā pracchannakāntaviṣaya ākūtaviśeṣo dhvanyate
nirākāṅkṣapratipattaye prāptāvasaratayā ca punaḥ punarudāhriyate | vaktrādīnāṃ mithaḥ saṃyoge dvikādibhedena | anena krameṇa lakṣyavyaṅgyayośca vyaṅkatvamudāhāryam
śabdapramāṇavedyo'rtho vyanaktyarthāntaraṃ yataḥ
arthasya vyañjakatve tacchabdasya sahakāritā
2.23-2
lakṣaṇāmūlagūḍhavyaṅgayaprādhānye satyevāvivakṣitaṃ vācyaṃ yatra sa
dhvanāvityanuvādād dhvaniriti jñeyaḥ
tatra ca vācyaṃ kvacidanupayujyamānatvādarthāntare pariṇamitam
yathā—
tvāmasmi vacmi viduṣāṃ samavāyo'tra tiṣṭhati
ātmīyāṃ matimāsthāya sthitimatra vidhehi tat
2.23-2.p1
ru0 kā0 a0 6|25
2.24
kacidanupapadyamānatayātyantaṃ tiraskṛtam| yathā—
upakṛtaṃ bahu tatra kimucyate
sujanatā prathitā bhavatā param
vidadhadīdṛśameva sadā sakhe
sukhitamāssva tataḥ śaradāṃ śatam
2.25
etadapakāriṇaṃ prati viparītalakṣaṇayā kaścid vakti
vivakṣitaṃ cānyaparaṃ vācyaṃ yatrāparastu saḥ
anyaparaṃ vyaṅgyaniṣṭham
eṣa ca—
ko'pyalakṣyakramavyaṅgyo lakṣyavyaṅgyakramaḥ paraḥ
2.26
tatra ca—
rasabhāvatadābhāsabhāvaśāntyādirakramaḥ
bhinno rasādyalaṅkārādalaṅkāryatayā sthitaḥ
2.27
ādigrahaṇād bhāvodaya-bhāvasandhi-bhāvaśabalatvāni
pradhānatayā yatra sthito rasādistatrālaṅkāryaḥ, yathodāhariṣyate
anyatra tu pradhāne vākyārthe yatrāṅgabhūto rasādiḥ,tatra guṇībhūtavyaṅgye rasavat-preya-ūrjasvi-samāhitādayo'laṅkāraḥ | te ca
guṇībhūtavyaṅgyābhidhāne udāhariṣyante
tatra rasasvarūpamāha—
kāraṇānyatha kāryāṇi sahakārīṇi yāni ca
ratyādeḥ sthāyino loke tāni cennāṭyakāvyayoḥ
2.28
vibhāvā anubhāvāstat kathyante vyabhicāriṇaḥ
vyaktaḥ sa tairvibhāvādyaiḥ sthāyī bhāvo rasaḥ smṛtaḥ
2.25-2
seyaṃ mamāṅgeṣu sudhārasacchaṭā
supūrakapūraśalākikā dṛśoḥ
manorathaśrīrmanasaḥ śarīriṇī
prāṇeśvarī locanagocaraṃ gatā
2.26-2
daivādahamadya tayā capalāyatanetrayā viyuktaśca
aviralavilolajaladaḥ kālaḥ samupāgataścāyam
2.26-2.p1
rū0 kā0 aṃ0 7|26
2.27-2
bhāvādanumīyamāno'pi vastusaundaryaṃbalād rasanīyatvenānyānumīyamānavilakṣaṇaḥ sthāyitvena saṃbhāvyamāno ratyādirbhāvastatrāsannapi
sāmājikānāṃ vāsanayā carvyamāṇo rasa iti śrīśaṅkukaḥ
na tātsthyena, nātmagatatatvena rasaḥ pratīyate, notpadyate, nābhivyajyate; api tu kāvye nāṭye cābhidhāto dvitīyena vibhāvādisādhāraṇīkaraṇātmanā bhāvakatvavyāpāreṇa bhāvyamānaḥ sthāyī
sattvodrekaprakāśānandamayasaṃvidviśrāntisatattvena bhogena bhujyata
iti bhaṭṭanāyakaḥ
loke pramadādibhiḥ sthāyyanumāne'bhyāsapāṭavavatāṃ kāvye
nāṭye ca taireva kāraṇatvādiparihāreṇa vibhāvanādivyāpāravattvādalaukikavibhāvādiśabdavyavahāryairmamaivaite, śatrorevaite,
taṭasthasyaivaite; na mamaivaite, na śatrorevaite, na taṭasthasyaivaita iti
sambandhaviśeṣasvīkāraparihāraniyamānadhyavasāyāt sādhāraṇyena
tatkālavigalitaparimitapramātṛbhāvavśonmiṣitavedyāntarasamparkaśūnyāparimitabhāvena pramātrā sakalasahṛdayasaṃvādabhājā sādhāraṇyena
svākāra ivābhinno'pi gocarīkṛtaścarvyamāṇaikaprāṇo
vibhāvādijīvitāvadhiḥ pānakarasanyāyena carvyamāṇaḥ pura iva parisphuran, hṛdayamiva praviśan, sarvāṅgīṇamivāliṅgan, anyat sarvamiva tirodadhat, brahmāsvādamivānubhāvayan, alaukikacamatkārakārī śrṛṅgārādiko rasaḥ
laukikapratyakṣādipramāṇatāṭasthyāvabodhaśālimitayogijñānavedyāntarasaṃsparśarahitasvātmamātraparyavasitaparimitetarayogisaṃvedanavilakṣaṇalokottarasvasaṃvedanagocara iti pratyeyo'pyabhidhīyatām
tadgrāhakaṃ ca na nirvikalpakam, vibhāvādiparāmarśaṃpradhānatvāt| nāpi savikalpakam, carvyamāṇasyālaukikānandamayasya
svasaṃvedanasiddhatvāt| ubhayābhāvarūpasya¹ cobhayātmakatvamapi
vyāghrādayo vibhāvā bhayānakasyeva vīrādadbhutaraudrāṇām,
aśrupātādayo'nubhāvāḥ śṛṅgārasyeva karuṇabhayānakayoḥ, cintādayo vyabhicāriṇaḥ śṛṅgārasyeva vīrakaruṇabhayānakānāmiti
pṛthaganaikāntikatvāt sūtre militā nirdiṣṭāḥ
viyadalimalināmbugarbhameghaṃ
madhukarakokilakūjitairdiśāṃ śrīḥ
dharaṇirabhinavāṅkurāṅkaṭaṅkā
praṇatipare dayite prasīda mugdhe
2.28-2
ityādau¹
parimṛditamṛṇālīsnānamaṅgaṃ pravṛttiḥ
kathamapi parivāraprārthanābhiḥ kriyāsu
kalayati ca himāṃśorniṣkalaṅkasya lakṣmīmabhinavakaridantacchedakāntaḥ kapolaḥ
2.28-2.p1
mā0 mā0 1|22
2.26-3
ityādau
dūrādutsukamāgate vivalitaṃ saṃbhāṣiṇi sphāritaṃ
saṃśliṣyatyaruṇaṃ gṛhītavasane kiñcāścitabhrūlatam
māninyāścaraṇānativyatikare vāṣpāmbupūrṇekṣaṇaṃ
cakṣurjātamaho prapañcacaturaṃ jātāgasi preyasi
2.26-3.p1
a0 śa0
2.29
ityādau ca
yadyapi vibhāvānāmanubhāvānāmautsukyatrīḍāharṣakopāsūyāprasādānāṃ ca vyabhicāriṇāṃ kevalānāmatra sthitistathāpyeteṣāśrṛṅgārahāsyakaruṇaraudravīrabhayānakāḥ
bībhatsādbhutasaṃjñau cetyaṣṭau nāṭye rasāḥ smṛtāḥ
2.30
candrabimbamidaṃ lakṣyaṃ bhramaraughamanoharam
puṇḍarīkamivābhāti nabhaḥsarasi nirmalam
yathā—
śūnyaṃ vāsagṛhaṃ vilokya śayanādutthāya kiñcicchanainidrāvyājamupāgatasya suciraṃ nirvarṇya patyurmukham
visrabdhaṃ paricumbya jātapulakāmālokya gaṇḍasthalīṃ
lajjānamramukhī priyeṇa hasatā bālā ciraṃ cumbitā
2.30.p1
a0 śa0 77
2.31
tathā—
tvaṃ mugdhākṣi vinaiva kaṅkulikayā dhatse manohāriṇīṃ
lakṣmīmityabhidhāyini priyatame tadvīṭikāsaṃspṛśi
śayyopāntaniviṣṭasasmitasakhīnetrotsavānandito
niryātaḥ śanakairalīkavacanopanyāsamālījanaḥ
2.31.p1
a0 śa0 23
2.32
¹aparantu, abhilāṣaviraherṣyāpravāsaśāpahetuka iti pañcavidhaḥ
krameṇodāharaṇam—
premārdrāḥ praṇayaspṛśaḥ paricayādudgāḍharāgodayāstāstā mugdhadṛśo nisargamadhurāśceṣṭā bhaveyurmayi
yāsvantaḥkaraṇasya bāhyakaraṇavyāpārarodhī kṣaṇādāśaṃsāparikalpitāsvapi bhavatyānandasāndro layaḥ
2.32.p1
mā0 mā0 5|7
2.33
anyatra vrajatīti kā khalu kathā nāpyasya tādṛk suhṛd
yo māṃ necchati nāgataśca hahahā ko'yaṃ vidheḥ prakramaḥ
ityalpetarakalpanākavalitasvāntā niśāntāntare
bālā vṛttavivartanavyatikarā nāpnoti nidrāṃ niśi
2.34
eṣā virahotkaṇṭhitā
sā patyuḥ prathamāparādhasamaye sakhyopadeśaṃ vinā
no jānāti savibhramāṅgavalanāvakroktisaṃsūcanam
svacchairacchakapolamūlagalitaiḥ paryastanetrotpalā
bālā kevalameva roditi luṭhallolodakairaśrubhiḥ
2.34.p1
a0 śa0 26
2.35
prasthānaṃ valayaiḥ kṛtaṃ priyasakhairasrairajasraṃ gataṃ
dhṛtyā na kṣaṇamāsitaṃ vyavasitaṃ cittena 1 gantuṃ puraḥ
yātuṃ niścitacetasi priyatame sarve samaṃ prasthitā
gantavye sati jīvita ! priyasahṛtsārthaḥ kimu tyajyate
2.35.p1
a0 śa0 31
2.36
tvāmālikhya praṇayakupitāṃ dhāturāgaiḥ śilāyāmātmānaṃ te caraṇapatitaṃ yāvadicchāmi kartum
asraistāvanmuhurupacitairdṛṣṭirālupyate me
krūrastasminnapi na sahate saṅgamaṃ nau kṛtāntaḥ
2.36.p1
me0 u0 44
2.37
ākuñcya pāṇimardhuci mama mūrdhni veśyā
mantrāmbhasāṃ pratipadaṃ pṛṣataiḥ pavitre
tārasvaraṃ prathitathūtkamadāt prahāraṃ
hā hā hato'hamiti roditi viṣṇuśarmā
2.38
hā mātastvarito'si kutra kimidaṃ hā devatā: kāśiṣo
dhik prāṇān patito'śanirhuṃtavahaste'ṅgeṣu dagdhe dṛśau
itthaṃ ghargharamadhyaruddhakaruṇāḥ paurāṅganānāṃ giraścitrasthānapi rodayanti śatadhā kurvanti bhittīrapi
2.36-2
kṛtamanumataṃ dṛṣṭaṃ vā yairidaṃ gurupātakaṃ
manujapaśubhirnirmaryādairbhavadbhirudāyudhaiḥ
narakaripuṇā sārdhaṃ teṣāṃ sabhīmakirīṭināmayamahamasṛṅmedomāṃsaiḥ karomi diśāṃ balim
2.24-2
( ve0 saṃ0 3
2.40
)
kṣudrāḥ santrāsamete vijahata harayaḥ kṣuṇṇaśakrebhakumbhā
yuṣmaddeheṣu lajjāṃ dadhati paramasī śāyakā niṣpatantaḥ
saumitre tiṣṭha pātraṃ tvamasi nahi ruṣāṃ nanvahaṃ meghanādaḥ
kiścid saṃrambhalīlāniyamitajaladhiṃ rāmamanveṣayāmi
2.40.p1
haṃ0 nā0
2.41
grīvābhaṅgābhirāmaṃ muhuranupatati syandane ¹baddhadṛṣṭiḥ
paścārdhena praviṣṭaḥ śarapatanabhayād bhūyasā pūrvakāyam
darbhairardhāvalīḍhaiḥ śramavivṛtamukhabhraṃśibhiḥ kīrṇavartmā
paśyodagraplutatvād viyati bahutaraṃ stokamurvyāṃ prayāti
2.41.p1
abhi0 śā0 1|7
2.42
utkṛtyotkṛtya kartti prathamamatha pṛthūtsedhabhūyāṃsi māṃsānyaṃsasphikpṛṣṭhapiṇḍyādyavayavasulabhānyugrapūtīni jagdhvā
ātaḥ paryastanetraḥ prakaṭitadaśanaḥ pretaraṅkaḥ karaṅgādaḍkusthādasthisaṃsthaṃ sthapuṭagatamapi kravyamavyagramatti
2.42.p1
mā0 mā0 5|16
2.43
citraṃ mahāneṣa batāvatāraḥ ka kāntireṣā'bhinavaiva bhaṅgiḥ
lokottaraṃ dhairyamaho prabhāvaḥ kāvyākṛtirnūtana eṣa sargaḥ
2.30-2
eṣāṃ sthāyibhāvānāha—
ratirhāsaśca śokaśca krodhotsāhau bhayaṃ tathā
jugupsā vismayaśceti sthāyibhāvāḥ prakīrtitāḥ
2.31-2
vyabhicāriṇo brūte—
nirvedaglāniśaṅkā''sūyāmadaśramāḥ
viśeṣeṇābhimukhyena caranto vyabhicāriṇaḥ
sthāyinyunmagnanirmagnāḥ kallolā iva vāridhau || iti
tattvajñānād yadīrṣyādernirvedaḥ svāvamānajam
tatra cintā'śruniḥśvāsavaivarṇyocchvasitādayaḥ
kiṃ karomi ka gacchāmi kasupaimi durātmanā
durbhareṇodareṇāhaṃ prāṇairapi viḍambitaḥ
kisalayamiva sugdhaṃ bandhanādvipralūnaṃ
hṛdayakusumaśoṣī dāruṇo dīrghaśokaḥ
glapayati paripāṇḍu kṣāmamasyāḥ śarīraṃ
śaradija iva varmaḥ ketakīgarbhapatram || iti
ānītaiva mayā sītā kiṃ nānīta puradviṣaḥ
sa cedāyāti laṅkāyāṃ na jāne kiṃ bhavet tadā
ālasyaṃ caiva dainyañca cintā mohaḥ smṛtirdhṛtiḥ
2.32-2
vrīḍā capalatā harṣaṃ āvego jaḍatā tathā
garvo viṣāda autsukyaṃ nidrāpasmāra eva ca
2.33-2
suptaṃ prabodho'marṣaścāpyavahitthamathogratā
mārge yatra na viśvakarmatanayaḥ kartuṃ nalo'pi kṣamaḥ
saumitrerapi patriṇāmaviṣayastatra priye kāsi me || iti
ālokamārgaṃ sahasā vrajantyā kayācidudveṣṭanavītamālyaḥ
baddhuṃ na sambhāvita eva tāvat kareṇa ruddho'pi hi keśapāśaḥ
ityatra
nidrānimīlitadṛśo madamantharāṇi
nātyarthavanti na ca yāni nirarthakāni
adyāpi cenmṛgadṛśo madhurāyatākṣyāstānyakṣarāṇi hṛdaye kimapi dhvananti
āśliṣṭabhrami rasitāramuccairlasadbhujākārabṛhattaraṅgam
phenāyamānaṃ patimāpagānāmasāvapasmāriṇamāśaśaṅke
ete lakṣmaṇa jānakīvirahitaṃ māṃ khedayantyambudā
marmāṇīva vighaṭṭayantyalamamī krūrāḥ kadambānilāḥ
itthaṃ vyāhṛtapūrvajanmacarito yo rāghayā vīkṣitaḥ
serṣyaṃ śaṅkitayā sa vaḥ sukhayatu svapnāyamāno hariḥ
matirvyādhistathonmādastathā maraṇameva ca
2.34-2
trāsaścaiva vitarkaśca vijñeyā vyabhicāriṇaḥ
trayastriṃśadamī bhāvāḥ samākhyātā tu nāmataḥ
2.44
nirvedasthāyibhāvo'sti śānto'pi navamo rasaḥ
yathā—
ahau vā hāre vā kusumaśayane vā dṛṣadi vā
maṇau vā loṣṭe vā balavati ripau vā suhṛdi vā
tṛṇe vā straiṇe vā mama samadṛśo yānti divasāḥ
kvacit puṇyāraṇye śiva śiva śiveti pralapataḥ
2.44.p1
utpaladevasya
2.35-2
ratirdevādiviṣayā vyabhicārī tathā'jitaḥ
2.45
bhāvaḥ proktaḥ
ādiśabdānmunigurunṛpaputrādiviṣayā | kāntāviṣayā tu
vyaktā śṛṅgāraḥ | udāharaṇamkaṇṭhakoṇaviniviṣṭamīśa te kālakūṭamapi me mahāmṛtam
abhyupāttamamṛtaṃ bhavadbapurbhedavṛtti yadi me na rocate
2.45.p1
utpala0 sto0
2.46
haratyaghaṃ samprati hetureṣyataḥ
śubhasya pūrvācaritaiḥ kṛtaṃ śubhaiḥ
śarīrabhājāṃ bhavadīyadarśanaṃ
vyanakti kālatritaye'pi yogyatām
2.46.p1
śiśu0 va0 3|26
2.47
evamanyadapyudāhāryam
aṅgitavyabhicārī yathā—
jāne kopaparāṅmukhī priyatamā svapne'dya dṛṣṭā mayā
mā mā saṃspṛśa pāṇineti rudatī gantuṃ pravṛttā puraḥ
no yāvat parirabhya cāṭuśatakairāśvāsayāmi priyāṃ
bhrātastāvadahaṃ śaṭhena vidhinā nidrādaridrīkṛtaḥ
2.48
atra vidhiṃ pratyasūyā
tadābhāsā rasābhāsā bhāvābhāsāśca| tatra rasābhāso yathā—
stumaḥ kaṃ vāmākṣi kṣaṇamapi vinā yaṃ na ramase
vilebhe kaḥ prāṇān raṇamakhamukhe yaṃ mṛgayase
sulagne ko jātaḥ śaśimukhi yamāliṅgasi balāt
tapaḥśrīḥ kasyaiṣā madananagari dhyāyasi tu yam
2.49
bhāvābhāso yathā—
rākāsudhākaramukhī taralāyatākṣī
sā smerayauvanataraṅgitavibhramāṅgī
tat kiṃ karomi vidadhe kathamatra maitrīṃ
tasvīkṛtivyatikare ka ivābhyupāyaḥ
2.36-3
atra cintā'naucityapravartitā
evamanye'pyudāhāryāḥ
bhāvapraśāntirudayaḥ sandhiḥ śabalatā tathā
2.50
krameṇodāharaṇam—
tasyāḥ sāndravilepanastanataṭapraśleṣamudrāṅkitaṃ
kiṃ vakṣaścaraṇānativyatikaravyājena gopāyyate
ityukte ka tadityudīyaṃ sahasā tat sampramārṣṭuṃ mayā
sāśliṣṭā rabhasena tatsukhavaśāt tanvyā ca tadvismṛtam
2.50.p1
a0 śā0 22
2.51
atra kopasya
ekasminchyane vipakṣaramaṇīnāmagrahe mugdhayā
sadyo mānaparigrahaglapitayā cāṭūni kurvannapi
āvegādavadhīritaḥ priyatamastūṣṇīṃ sthitastatkṣaṇaṃ
mā bhūt supta ivetyamandavalitagrīvaṃ punarvīkṣitaḥ
2.51.p1
a0 śā0 16
2.52
atrautsukyasya
utsiktasya tapaḥparākramanidherabhyāgamādekataḥ
satsaṅgapriyatā ca vīrarasotphālaśca māṃ karṣataḥ
vaidehīparirambha eṣa ca muhuścaitanyamāmīlayannānando haricandanenduśiśirasnigdho ruṇaddhyanyataḥ
2.52.p1
ma0 vī0 ca0 2|16
2.53
atrāvegaharṣayoḥ
kākāryaṃ śaśalakṣmaṇaḥ ka ca kulaṃ bhūyo'pi dṛśyeta sā
doṣāṇāṃ praśamāya naḥ śrutamaho kope'pi kāntaṃ mukham
kiṃ vakṣyantyapakalmaṣāḥ kṛtadhiyaḥ svapne'pi sā durlabhā
cetaḥ svāsthyamupaihi kaḥ khalu yuvā dhanyo'dharaṃ dhāsyati
2.53.p1
vikramo0 3|4
2.37-2
mukhye rase'pi te'ṅgitvaṃ prāpnuvanti kadācana
anusvānābhasaṃlakṣyakramavyaṅgyasthitistu yaḥ
2.38-2
śabdārthobhayaśaktyutthatridhā sa kathito dhvaniḥ
śabdaśaktimūlānuraṇanarūpavyaṅgyaḥ, arthaśaktimūlānuraṇanarūpavyaṅgyaḥ, ubhayaśaktimūlānuraṇanarūpavyaṅgyaśceti trividhaḥ
tatra
alaṅkāro'tha vastveva śabdādyatrāvabhāsate
2.54
pradhānatvena sa jñeyaḥ śabdaśaktyudbhavo dvidhā
vastvevetyanalaṅkāraṃ vastumātram
ādyo yathā—
ullāsya kālakaravālamahāmbuvāhaṃ
devena yena jaraṭhorjitagarjitena
nirvāpitaḥ sakala eva raṇe ripūṇāṃ
dhārājalairiva jagati jvalitaḥ pratāpaḥ
2.14-2
( kapphi0 a0 1
2.55
)
tigmarucirapratāpo vidhuraniśākṛd vibho madhuralīlaḥ
matimānatattvavṛttiḥ pratipadapakṣāgraṇīrvibhāti bhavān
2.56
atraikasya padasya dvipadatve virodhābhāsaḥ
amitaḥ samitaḥ prāptairutkarṣairharṣaṃda prabho
ahitaḥ sahitaḥ sādhuyaśobhirasatāmasi
2.57
atrāpi virodhābhāsaḥ
nirupādānasambhārasabhittāveva tanvate
jagaccitraṃ namastasmai kalāślāghyāya ²śūline
2.57.p1
utpala0 sto0
2.58
atra vyatirekaḥ
alaṅkāryasyāpi brāhmaṇaśramaṇanyāyenālaṅkāratā
vastumātraṃ yathā—
paṃthia ! ṇa ettha sattharamatthi maṇaṃ pattharatthale gāme
uṇṇaapaoharaṃ pekkhia ūṇa jai vasasi tā vasasu
2.58.p1
va0 la0 4640; gā0 sa0 ve0 876
2.59
śaniraśaniśca tamuccairnihanti kupyasi narendra yasmai tvam
yatra prasīdasi punaḥ sa bhātyudāro'nudāraśca
2.39
arthaśaktyudbhavo'pyartho vyañjakaḥ sambhavī svataḥ
2.40-2
prauḍhoktimātrāt siddho vā kavestenollibhitasya vā
vastu vā'laṅkṛtirveti ṣaḍbhedo'sau vyanakti yat
2.60
vastvalaṅkāramathavā tenāyaṃ dvādaśātmakaḥ
krameṇodāharaṇam—
arasiromaṇi dhuttāṇaṃ aggimo putti dhaṇasamiddhimao
ia bhaṇieṇa ṇaaṅgī pappullaviloaṇā jāā
2.60.p1
gā0 sa0 ve0 670
2.61
atra mamaivopabhogya iti vastunā vastu vyajyate
dhanyāsi yā kathayasi priyasaṅgame'pi
visrabdhacāṭukaśatāni ratāntareṣu
nīvīṃ prati praṇihite tu kare priyeṇa
sakhyaḥ śapāmi yadi kiñcidapi smarāmi
2.61.p1
vijakāyāḥ
2.62
atra tvamadhanyā, ahaṃ tu dhanyeti vyatirekālaṅkāraḥ
darpāndhagandhagajakumbhakapāṭakūṭa
saṃkrāntinighnaghanaśoṇitaśoṇaśociḥ
vīrairvyaloki yudhi kopakaṣāyakāntiḥ
kālīkaṭākṣa iva yasya kare kṛpāṇaḥ
2.62.p1
kapphi0 a0 1|37
2.63
atropamā'laṅkāreṇa sakalaripubalakṣayaḥ kṣaṇāt kariṣyata
iti vastu
gāḍhakāntadaśanakṣatavyathāsaṅkaṭādarivadhūjanasya yaḥ
oṣṭhavidrumadalānyamocayannirdaśan yudhi ruṣā nijādharam
2.64
eṣūdāharaṇeṣu svataḥsambhavī vyañjakaḥ
kailāsasya prathamaśikhare veṇusaṃmūrchanābhiḥ
śrutvā kīrtiṃ vibudharamaṇīgīyamānāṃ yadīyām
sastāpāṅgāḥ sarasabisinī kāṇḍajātaśaṅkā
diṅmātaṅgāḥ śravaṇapuline hastamāvartayanti
2.65
kesesu balāmoḍia teṇa a samarammi jaasirī gahiā
jaha kandarāhi vihurā tassa ॰daḍhaṃ kaṇṭhaammi saṃṭṭhaviā
2.65.p1
gā0 sa0 (?) ve0 677
2.66
gāḍhāliṅganarahasujjuammi daie lahuṃ samīsarai
māṇaṃsiṇīṇa māṇo pīlaṇabhīavva hiaāhi
2.66.p1
gā0 sa0 (1) ve0 634
2.67
jā ṭheraṃ va hasantī kaiva aṇaṃburuhabaddhaviṇivesā
dāvei bhuaṇamaṇḍalamaraṇaṃ via jaai sā vāṇī
2.67.p1
gā0 sa0 (?) ve 682
2.68
je laṅkāgirimehalāsu khaliā saṃbhoakhiṇṇoraīphāruphullaphaṇāvalīkavalaṇe pattā dariddattaṇaṃ
te eṇhi malaāṇilā virahiṇīṇīsāsaṃsaggiṇo
jāā jhatti sisuttaṇevi bahalā tāeruṇyapuṇyā via
2.11
( ka0 ma0 2
2.66-2
)
sahi viraiūṇa māṇassa majjha dhīrattasosā āsāsaṃ
piadaṃ saṇa vihalaṃttaṇakhaṇammi sahasatti teṇa osariaṃ
2.66-2.p1
gā0 sa0 636
2.70
ollollakaraaraaṇakkhavaraiha tuha loaṇesu mahadiṇṇaṃ
rattaṃ suaṃ pasāo koveṇa puṇo ime ṇa akkamiā
2.70.p1
gā0 sa0 (1) ve0 671
2.71
atra kimiti locane kupite vahasītyuttarālaṅkāreṇa na
kevalamārdranakhakṣatāni gopāyasi, yāvatteṣāmahaṃ prasādapātraṃ
jāteti vastu
mahilāsahassabharie tuha hiae suhaa sā amāantī
aṇudiṇamaṇaṇṇakammā aṅgaṃ taṇuaṃ vi taṇuei
2.82
( gā0 sa0 3
2.82.p1
)
atra hetvalaṅkāreṇa tanostanūkaraṇe'pi tava hṛdaye na vartata
2.82.p2
iti viśeṣoktiḥ| eṣu kavinibaddhavaktṛprauḍhoktimātraniṣpannaśarīro vyaṅkaḥ
Linked texts (20)
- Kāvyaprakāśa — Mammaṭa & Alaṭa, Sanskrit
- Rasagaṅgādhara — Jagannātha Paṇḍitarāja 1630, Sanskrit
- Saṅketa (Someśvara) — Someśvara, Sanskrit
- Kāvyapradīpa (Bhaṭṭa Govinda Ṭhakkura) — Bhaṭṭa Govinda Ṭhakkura, Sanskrit
- Rasavilāsa — Bhūdeva Śukla 1660, Sanskrit
- Rasavilāsa (Śukla Bhūdeva) — Śukla Bhūdeva, Sanskrit
- Alaṅkāramahodadhi — Narendraprabha, Sanskrit
- Kāvyaparīkṣā (Śrīvatsalāñchana Bhaṭṭācārya) — Śrīvatsalāñchana Bhaṭṭācārya, Sanskrit
- Kāvyadarpaṇa — Rājacūḍāmaṇi, Sanskrit
- Rasakalpadruma (Jagannātha Miśra) — Jagannātha Miśra 1600, Sanskrit
- Bhāvaprakāśana — Śāradātanaya, Sanskrit
- Pratāpālaṅkāra — Sanskrit
- Darpaṇa (Viśvanātha) — Viśvanātha, Sanskrit
- Sāhityasudhāsindhu — Viśvanātha 1577, Sanskrit
- Alaṅkārasūtra (Candrakānta Tarkālaṅkāra) — Candrakānta Tarkālaṅkāra, Sanskrit
- Gāthāsaptaśatīsāra or Prākṛtasāra — Vemabhūpāla, Sanskrit
- Kāvyaprakāśa Kārikās — Mammaṭa, Sanskrit
- Yaśovanta Yaśobhūṣaṇa — Rāmakarna, Sanskrit
- Rasagaṅgādhara (ed. Durgāprasāda and Kāśīnātha Śarma) — Sanskrit
- Rasikaranjani-gangadhara-adhvarin (ed. Jaya Shankar Lal Tripathi) — Sanskrit