Shabdatarangini p366
Śabdataraṅgiṇī p366
- Language
- Sanskrit
p366
na ca nīlatādatmyābhāvān ghaṭaḥ sundaraḥ iti viśiṣṭe vaiśiṣṭyāvagāhi pratyakṣe viśeṣyatāvacchedakaprakārakajñānavidhayā nīlatādātmyābhāvavān ghaṭaḥ iti jñānaṃ kāraṇam .
tacca nīlatādātmyavān ghaṭaḥ ityākārakābhedaprakārakaśābdabodhe bādhajñānavidhayā pratibandhakam .
ataḥ niruktajñānābhāvaghaṭitā śābdasāmagrī .
niruktajñānaghaṭitā ca niruktapratyakṣasāmāgrī .
ataḥ tayoḥ samāveśo na saṃbhavati .
evañca nīlatādātmyavān ghaṭaḥ iti śābdabodhasāmagrīkāle niruktapratyakṣasāmagryā abhāvādeva tādṛśapratyakṣāpatterasaṃbhavāt niruktapratyakṣe abhedaprakārakaśābdasāmagryā pratibandhakatvaṃ na kalpanīyamiti lāghavam .
abhedasaṃsargakabodhāṅgīkāre tu nīlatādātmyābhāvavān ghaṭaḥ iti jñānasya tādṛśabodhaṃ prati bādhajñānatvābhāvāt śābdapratyakṣasāmagryoḥ samāveśena abhedasaṃsargakaśābdasāmagrīkāle tāda़ṛśapratyakṣāpatteḥ saṃbhavena tadvāraṇāya śābdasāmagryāḥ niruktapratyakṣabandhakatvaṃ kalpanīyamiti gauravam .
ataḥ abhedaprakārakabodha eva svīkartumucitaṃ iti vācyam .
abhedasya viśeṣaṇavibhaktyarthatve pratiyogyabhāvānvayau talyayogakṣamau iti nyāyena ghaṭo na nīlaḥ iti vākyāt nīlatādātmyābhāvasyaiva ghaṭe bodhaḥ syāt , na nīlabhedasya .
nañ ghaṭitaniruktavākyānāṃ ca nīlādibhedabodhakatvaṃ sarvānubhavasiddham .
ataḥ niruktalāghavamapi bādhitvā nañyuktavākyajanyabhedānubhava eva viśeṣaṇavibhakterabhedārthakatvamapākaroti .
tādātmyena nīlābhāvaḥ na nīlaḥ iti vākyāt bodhyate .
sa evānyonyābhāvaḥ iti bhedabodhakatvaṃ nirvahati .
ayaṃ ca pakṣaḥ vaiyākaraṇānāmapi saṃmata eva , anabhihitasūtre yathā īśvarasuhṛdaḥ svayaṃ nirdhanā api tadīyadhanenaiva tatphalabhājaḥ , evaṃ guṇā api kaiyaṭokteḥ .
īśvaraḥ - rājā, guṇāḥ - viśeṣaṇapadāni .
īśvarasthānāpannaghaṭapadasuhṛtvaṃ nīlapadasya abhedena tadarthānvayitvam .
tasya nirdhanatvaṃ svārthānvayyarthakavibhaktyaprakṛtitvam .
caitraḥ ityādau ca prātipadikārthasya caitrasya prathamārthe caitre abhedenānvayo na saṃbhavati, tathānvayaprayojikāyāḥ virūpopasthiterabhāvāt .