Shabdatarangini p396
Śabdataraṅgiṇī p396
- Language
- Sanskrit
p396
tasmāt śaktiviśeṣa eva lakṣaṇāvyavahāraviṣayaḥ .
evañca lakṣaṇāsthale śābdabodhaḥ śakyatāvacchedakarūpeṇa lakṣyārthaviṣayakaḥ .
prayokturapi tatsamānaviṣayakaḥ prayogahetubhūtaḥ śakyatāvacchedakāropaḥ ityāśayena 'śakyatāvacchedakāropo lakṣaṇā' iti granthāntare vyavahāra upapadyate .
evaṃ aidamparyeṇa lakṣaṇānirūpakagranthāt pūrvoktārthāvagatau satyāṃ śakyādanyena rūpeṇa jñāte bhavati lakṣaṇā iti ślokaghaṭakalakṣaṇāpadasya śakyatāvacchedakāropārthakatayā vyākhyānāt āropasya lakṣaṇāvṛttitvakathanaṃ na yujyate .
tatra lakṣaṇāpadāllakṣaṇayā tādṛśārthalābhasambhavāt .
na ca lakṣaṇāsthale sarvatra śābdabodhaḥ na śakyātāvacchedakāropātmakaḥ, 'kamalāni kamalāni' ityatra tadasambhavāditi vācyam .
tatrāropasyānāvaśyakatvāt .
na caivaṃ sati āropitaśakyatāvacchedakarūpeṇa bodhe lakṣaṇāvyavahāraḥ iti granthāsaṅgatiriti vācyam .
āropitaśakyatāvacchedakarūpeṇa śaktyaiva tatpadavācyatvena prasiddhānyavyaktibodhe, śaktyaiva vyaktiviśeṣabodhe vā lakṣaṇāvyavahāraḥ iti grantho yojanīyaḥ .
na tu vyaktiviśeṣetyatrāpi āropitetyāditṛtīyāntasyānvayo vivakṣitaḥ .
tathā ca śakyatvena prasiddhānyavyaktibodhaupayikī śaktiḥ, vyaktiviśeṣabodhaupayikī ca śaktiḥ lakṣaṇāpadena vyavahriyate iti tadāśayaḥ .
na ca gaṅgāpadasya tīravācakatve tīratvasyāpi gaṅgātvavadevaṣakyatāvacchedakatvāt gaṅgātvamātrasya śakyatāvacchedakatvakathanaṃ na saṅgacchate iti vācyam .
āropitaśakyatāvacchedakarūpeṇa ityasya āropitaṃ yat śakyatāvacchedakatvena prasiddhaṃ rūpaṃ teneti vyākhyāne doṣābhāvāt .
tathā ca aprasiddhārthabodhaupayikaśaktereva lakṣaṇāpadena vyavahṛtāyāḥ śakyatāvacchedakāropamūlaśakyasambandhabhedāt gauṇītvādinā vibhāgaḥ kṛtaḥ iti bodhyam..
idaṃ punaratra cintyate, etanmate gaṅgāyāṃ ghoṣaḥ iti vākyāt kimāropitagaṅgātvena tīraśābdabodhaḥ, uta gaṅgātveneti .