Amara's Thesaurus 1.3.19.2
Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) 1.3.19.2
- Language
- Sanskrit
1.3.19.2
(3.5.966) kaṣaṇabhamaropāntā yadyadantā amī atha
(3.5.967) pathanayasaṭopāntā gotrākhyāścaraṇāhvayāḥ
(3.5.968) nāmnyakartari bhāve ca ghañ jab naṅ ṇa ghāthucaḥ
(3.5.969) lyuḥ kartarīmanic bhāve ko ghoḥ kiḥ prāditonyataḥ
(3.5.970) dvandve 'śvavaḍavāvaśvavaḍavā na samāhṛte
(3.5.971) kāntaḥ sūryenduparyāyapūrvo 'yaḥ pūrvako.pi ca
(3.5.972) vaṭakaścānuvākaśca rallakaśca kuḍaṅgakaḥ
(3.5.973) puṅkho nyūṅkhaḥ samudraśca viṭapaṭṭadhaṭāḥ khaṭāḥ
(3.5.974) koṭṭāraghaṭṭahaṭṭāśca piṇḍagoṇḍapicaṇḍavat
(3.5.975) gaḍuḥ karaṇḍo laguḍo karaṇḍaśca kiṇo ghuṇaḥ
(3.5.976) dṛtisīmantaharito romanthodgīthabudbudāḥ
(3.5.977) kāsamardo 'rbudaḥ kundaḥ phenastūpau sayūpakau
(3.5.978) ātapaḥ kṣatriye nābhiḥ kuṇapakṣurakedarāḥ
(3.5.979) pūrakṣurapracukrāśca golahiṅgulapudgalāḥ
(3.5.980) vetālabhallamallāśca purāḍāśo 'pi paṭṭiśaḥ
(3.5.981) kulmāṣo rabhasaścaiva sakaṭāhaḥ patadrahaḥ
| iti puṃliṅgaśeṣasaṃgrahaḥ
(3.5.982) dvihīne 'nyacca khāraṇyaparṇaśvabhrahimodakam
(3.5.983) śītoṣṇamāṃsarudhiramukhākṣidraviṇaṃ balam
(3.5.984) phalahemaśulbalohasukhaduhkhaśubhāśubham
(3.5.985) jalapuṣpāṇi lavaṇaṃ vyañjanānyanulepanam
(3.5.986) koṭyāḥ śatādisaṃkhyānyā vā lakṣā niyutaṃ ca tat
(3.5.987) dvayaṣkamasisusannantaṃ yadanāntamakartari
(3.5.988) trāntaṃ salopadhaṃ śiṣṭaṃ rātraṃ prāksaṃkhyayānvitam
(3.5.989) pātrādyadantairekārtho dvigurlakṣyānusārataḥ
(3.5.990) dvandvaiktvāvyayībhāvau pathaḥ saṃkhyāvyayātparaḥ
(3.5.991) śaḍyāśchāyā bahūnāṃ cedvicchāyaṃ saṃhatau sabhā
(3.5.992) śālārthāpi parā rājāmanuṣyārthādarājakāt
(3.5.966) words whose penultimate letters are ka, ṣa, ṇa, bha, ma, or ra, if ending in short a; now,
(3.5.967) words whose penultimate letters are pa, tha, na, ya, sa, or ṭa; names of gotras; and names of Vedic schools;
(3.5.968) when forming nouns in senses other than the agent and in abstract action: affixes ghañ, ap, naṅ, ṇa, gha, and athuc;
(3.5.969) lyu in the sense of agent; imanac in abstract action; ka after verbal stems ending in ā; ki after prefixed verbal stems and elsewhere;
(3.5.970) in dvandva: aśvavaḍavau, but aśvavaḍavam is not masculine in an aggregate dvandva;
(3.5.971) words ending in kānta preceded by a synonym of the sun or moon, and preceded by ayas as well;
(3.5.972) vaṭaka, anuvāka, rallaka, and kuḍaṅgaka;
(3.5.973) puṅkha, nyūṅkha, samudra, viṭapa, paṭṭadhaṭa, khaṭa;
(3.5.974) koṭṭāra, ghaṭṭa, haṭṭa, like piṇḍa, goṇḍa, and picaṇḍa;
(3.5.975) gaḍu, karaṇḍa, laguḍa, karaṇḍa, kiṇa, ghuṇa;
(3.5.976) dṛti, sīmanta, harita, romantha, udgītha, budbuda;
(3.5.977) kāsamarda, arbuda, kunda, phena, stūpa along with yūpa;
(3.5.978) ātapa, nābhi when referring to a kṣatriya, kuṇapa, kṣura, kedāra;
(3.5.979) pūra, kṣurapra, cukra, gola, hiṅgula, pudgala;
(3.5.980) vetāla, bhalla, malla, puroḍāśa, also paṭṭiśa;
(3.5.981) kulmāṣa, rabhasa, together with kaṭāha and patadgraha.
| Thus ends the remaining summary of the masculine gender.
(3.5.982) In the other [gender, the neuter], lacking two genders: kha, araṇya, parṇa, śvabhra, hima, udaka,
(3.5.983) śīta, uṣṇa, māṃsa, rudhira, mukha, akṣi, draviṇa, bala,
(3.5.984) phala, heman, śulba, loha, sukha, duḥkha, śubha, aśubha,
(3.5.985) water flowers, lavaṇa, condiments, anulepana,
(3.5.986) numerals from śata upward other than koṭi, or lakṣa and niyuta;
(3.5.987) words ending in dvaya, ṣka, masi, su, and san; whatever ends in ana not meaning the agent;
(3.5.988) words ending in tra, remaining words with a penultimate s, and rātra preceded by a numeral;
(3.5.989) a dvigu ending in a with pātra and so forth expressing a single entity, according to usage;
(3.5.990) singular dvandva and avyayībhāva compounds; pathin after a numeral or an indeclinable;
(3.5.991) chāyā in tatpuruṣa when governed by many; vicchāyam in an aggregate; sabhā
(3.5.992) meaning an assembly hall when following rājan or a non-human, but not when kingless;
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation
Commentaries (14)
- Amarakośodghāṭana — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Kāmadhenu — Subhūticandra, Sanskrit
- Ṭīkāsarvasva — Sarvānanda, Sanskrit
- Padacandrikā — Rāyamukuṭa Bṛhaspati, Sanskrit
- Vyākhyāsudhā (Rāmāśramī) — Bhānuji Dīkṣita, Sanskrit
- Amarakoṣaṭīkākāmadhenu — Classical Tibetan
- Amarakośaṭīkā — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Amarakośaṭīkā — Bhānuji, Sanskrit
- Amarakośapadavivṛti — Liṅgyasūri, Sanskrit
- Padapañjikā — Rāyamukuṭa, Sanskrit
- Rasāla — Śaktidhara Śāstrin, Sanskrit
- Abhidhānappadīpikā — Nava Moggallāna, Pāli
- Amarapadavivaraṇa — Sanskrit
- Amarakośaviveka — Maheśvara, Sanskrit
Linked texts (3)
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa — Sanskrit