Pramāṇa · Search · About · API

Amara's Thesaurus 1.3.5.2

Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) 1.3.5.2

Language
Sanskrit

1.3.5.2

(3.1.130) paraḥ śatādyās te yeṣāṃ parā saṃkhyā śatādikāt
(3.1.131) gaṇanīye tu gaṇeyaṃ saṃkhyāte gaṇitamatha samaṃ sarvam
(3.1.132) viśvamaśeṣaṃ kṛtsnaṃ samastanikhilākhilāni niḥśeṣam
(3.1.133) samagraṃ sakalaṃ pūrṇamakhaṇḍaṃ syādanūnake
(3.1.134) ghanaṃ nirantaraṃ sāndraṃ pelavaṃ viralaṃ tanu
(3.1.135) samīpe nikaṭāsannasaṃnikṛṣṭasanīḍavat
(3.1.136) sadeśābhyāśasavidhasamaryādasaveśavat
(3.1.137) upakaṇṭhāntikābhyarṇābhyagrā apyabhito 'vyayam
(3.1.138) saṃsakte tvavyavahitamapadāntaramityapi
(3.1.139) nediṣṭhamantikatamaṃ syād dūraṃ viprakṛṣṭakam
(3.1.140) davīyaś ca daviṣṭhaṃ ca sudūraṃ dīrghamāyatam
(3.1.141) vartulaṃ nistalaṃ vṛttaṃ bandhuraṃ tūnnatānatam
(3.1.142) uccaprāṃśūnnatodagrocchritāstuṅge 'tha vāmane
(3.1.143) nyaṅnīcakharvahrasvāḥ syuravāgre 'vanatānatam
(3.1.144) arālaṃ vṛjinaṃ jihmamūrmimat kuñcitaṃ natam
(3.1.145) āviddhaṃ kuṭilaṃ bhugnaṃ vellitaṃ vakramityapi
(3.1.146) ṛjāvajihmapraguṇau vyaste tvapraguṇākulau
(3.1.147) śāśvatas tu dhruvo nityasadātanasanātanāḥ
(3.1.148) sthāsnuḥ sthirataraḥ stheyānekarūpatayā tu yaḥ
(3.1.149) kālavyāpī sa kūṭasthaḥ sthāvaro jaṅgametaraḥ
(3.1.150) cariṣṇu jaṅgamacaraṃ trasamiṅgaṃ carācaram
(3.1.151) calanaṃ kampanaṃ kampraṃ calam lolaṃ calācalam
(3.1.152) cañcalaṃ taralaṃ caiva pāriplavapariplave
(3.1.153) atiriktaḥ samadhiko dhṛḍhasandhis tu saṃhataḥ
(3.1.154) khakkhaṭaṃ kaṭhinaṃ krūraṃ kaṭhoraṃ niṣṭhuraṃ dhṛḍham
(3.1.155) jaraṭhaṃ mūrtiman mūrtaṃ pravṛddhaṃ prauḍhamedhitam
(3.1.156) purāṇe pratanapratnapurātanacirantanāḥ

(3.1.130) Paraḥśata and the like are those whose number is beyond a hundred and so forth. / (3.1.131) For what is to be counted: gaṇeya; for what has been counted: gaṇita. Now, sama, sarva, / (3.1.132) viśva, aśeṣa, kṛtsna, samasta, nikhila, akhila, niḥśeṣa, / (3.1.133) samagra, sakala, pūrṇa, [and] akhaṇḍa mean complete. / (3.1.134) Ghana, nirantara, [and] sāndra [mean dense]; pelava, virala, [and] tanu [mean sparse or delicate]. / (3.1.135) In the sense of near: nikaṭa, āsanna, saṃnikṛṣṭa, sanīḍavat, / (3.1.136) sadeśa, abhyāśa, savidha, samaryāda, saveśavat, / (3.1.137) upakaṇṭha, antika, abhyarṇa, [and] abhyagra; abhitas is an indeclinable. / (3.1.138) For contiguous: avyavahita, and also apadāntara. / (3.1.139) Nediṣṭha and antikatama mean nearest; dūra and viprakṛṣṭaka [mean far]; / (3.1.140) davīyas and daviṣṭha [mean farther and farthest]; sudūra, dīrgha, [and] āyata [mean very distant, long, and extended]. / (3.1.141) Vartula, nistala, [and] vṛtta [mean round]; bandhura means uneven [with high and low parts]. / (3.1.142) Ucca, prāṃśu, unnata, udagra, [and] ucchrita mean high; now, for dwarf [or short]: / (3.1.143) nyañc, nīca, kharva, [and] hrasva; avanata and ānata mean bent downwards. / (3.1.144) Arāla, vṛjina, jihma, ūrmimat, kuñcita, nata, / (3.1.145) āviddha, kuṭila, bhugna, vellita, and vakra [all mean bent or crooked]. / (3.1.146) For straight: ajihma and praguṇa; when disordered: apraguṇa and ākula. / (3.1.147) Śāśvata, dhruva, nitya, sadātana, [and] sanātana [mean eternal]. / (3.1.148) Sthāsnu, sthiratara, [and] stheyas [mean firm or enduring]; that which, by having a single form, / (3.1.149) pervades time, is kūṭastha; sthāvara means other than moving. / (3.1.150) Cariṣṇu, jaṅgama, cara, trasa, iṅga, [and] carācara [mean mobile]. / (3.1.151) Calana, kampana, kampra, cala, lola, calācala, / (3.1.152) cañcala, tarala, pāriplava, and pariplava [mean trembling, moving, or unsteady]. / (3.1.153) Atirikta and samadhika [mean redundant or exceeding]; having firm joints is saṃhata. / (3.1.154) Khakkhaṭa, kaṭhina, krūra, kaṭhora, niṣṭhura, [and] dṛḍha [mean hard or harsh]. / (3.1.155) Jaraṭha means aged; mūrtimat and mūrta mean embodied; pravṛddha, prauḍha, [and] edhita [mean grown or matured]. / (3.1.156) In the sense of ancient: pratana, pratna, purātana, [and] cirantana.

English (machine translation) (machine translation)

Translations (1)

Commentaries (14)

Linked texts (7)