Amara's Thesaurus 1.3.5.1
Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) 1.3.5.1
- Language
- Sanskrit
1.3.5.1
(3.1.104) udbhidas tarugulmādyā udbhidudbhijjamudbhidam
(3.1.105) sundaraṃ ruciraṃ cāru suṣamaṃ sādhu śobhanam
(3.1.106) kāntaṃ manoramaṃ rucyaṃ manojñaṃ mañju mañjulam
(3.1.107) ramyaṃ manoharaṃ saumyaṃ bhadrakaṃ ramaṇīyakam
(3.1.108) tadāsecanakaṃ tṛpter nāstyanto yasya darśanāt
(3.1.109) abhīṣṭe 'bhīpsitaṃ hṛdyaṃ dayitaṃ vallabhaṃ priyam
(3.1.110) nikṛṣṭapratikṛṣṭārvarephayāpyāvamādhamāḥ
(3.1.111) kupūyakutsitāvadyakheṭagarhyāṇakāḥ samāḥ
(3.1.112) malīmasaṃ tu malinaṃ kaccaraṃ maladūṣitam
(3.1.113) pūtaṃ pavitraṃ medhyaṃ ca vīdhraṃ tu vimalārthakam
(3.1.114) nirṇiktaṃ śodhitaṃ mṛṣṭaṃ niḥśodhyamanavaskaram
(3.1.115) asāraṃ phalgu śūnyaṃ tu vaśikaṃ tucchariktake
(3.1.116) klībe pradhānaṃ pramukhapravekānuttamottamāḥ
(3.1.117) mukhyavaryavareṇyāś ca pravarho 'navarārdhyavat
(3.1.118) parārdhyāgraprāgraharaprāgrayāgrayāgrīyamagriyam
(3.1.119) śreyān śreṣṭhaḥ puṣkalaḥ syāt sattamaś cātiśobhane
(3.1.120) syuruttarapade vyāghrapuṅgavarṣabhakuñjarāḥ
(3.1.121) siṃhaśārdūlanāgādyāḥ puṃsi śreṣṭhārthagocarāḥ
(3.1.122) aprāgrayaṃ dvayahīne dve apradhānopasarjane
(3.1.123) viśaṃkaṭaṃ pṛthu bṛhad viśālaṃ pṛthulaṃ mahat
(3.1.124) vaḍroruvipulaṃ pīnapīvnī tu sthūlapīvare
(3.1.125) stokālpakṣullakāḥ sūkṣmaṃ ślakṣṇaṃ dabhraṃ kṛśaṃ tanu
(3.1.126) striyāṃ mātrā truṭiḥ puṃsi lavaleśakaṇāṇavaḥ
(3.1.127) atyalpe 'lpiṣṭhamalpīyaḥ kanīyo 'ṇīya ityapi
(3.1.128) prabhūtaṃ pracuraṃ prājyamadabhraṃ bahulaṃ bahu
(3.1.129) puruhūḥ puru bhūyiṣṭhaṃ sphāraṃ bhūyaśa ca bhūri ca
(3.1.104) Sprouting from beneath are trees, shrubs, and the like; [the forms are] udbhid, udbhijja, [and] udbhidam. / (3.1.105) Sundara, rucira, cāru, suṣama, sādhu, śobhana, / (3.1.106) kānta, manorama, rucya, manojña, mañju, mañjula, / (3.1.107) ramya, manohara, saumya, bhadraka, [and] ramaṇīyaka [all mean beautiful]. / (3.1.108) That is āsecanaka, from seeing which there is no end of satisfaction. / (3.1.109) For what is desired: abhīpsita, hṛdya, dayita, vallabha, [and] priya. / (3.1.110) Nikṛṣṭa, pratikṛṣṭa, arva, repha, yāpya, avama, adhama, / (3.1.111) kupūya, kutsita, avadya, kheṭa, garhya, [and] āṇaka are synonymous [meaning vile or despised]. / (3.1.112) Malīmasa and malina mean dirty; kaccara means defiled by dirt. / (3.1.113) Pūta, pavitra, and medhya [mean pure]; vīdhra has the sense of stainless. / (3.1.114) Nirṇikta, śodhita, mṛṣṭa, niḥśodhya, [and] anavaskara [mean cleansed]. / (3.1.115) Asāra, phalgu, and śūnya, as well as vaśika, [mean] empty and worthless. / (3.1.116) In the neuter is pradhāna; pramukha, praveka, anuttama, uttama, / (3.1.117) mukhya, varya, vareṇya, pravarha, like anavara and ardhyavat, / (3.1.118) parārdhya, agra, prāgraharaprāgrya, agrya, agrīya, [and] agriya, / (3.1.119) śreyas, śreṣṭha, puṣkala, and sattama denote the most excellent. / (3.1.120) In the final member of a compound, vyāghra, puṅgava, ṛṣabha, kuñjara, / (3.1.121) siṃha, śārdūla, nāga, and so forth, in the masculine, fall in the range of meaning 'best'. / (3.1.122) Aprāgraya [means not foremost]; the two words apradhāna and upasarjana mean inferior. / (3.1.123) Viśaṅkaṭa, pṛthu, bṛhat, viśāla, pṛthula, mahat, / (3.1.124) vaḍra, uru, [and] vipula [mean large]; pīna and pīvan (feminine pīvnī) mean fat and stout. / (3.1.125) Stoka, alpa, [and] kṣullaka [mean small]; sūkṣma, ślakṣṇa, dabhra, kṛśa, [and] tanu [mean thin or minute]. / (3.1.126) In the feminine: mātrā [and] truṭi; in the masculine: lava, leśa, kaṇa, [and] aṇu [mean a particle]. / (3.1.127) For very small: alpiṣṭha, alpīyas, kanīyas, and also aṇīyas. / (3.1.128) Prabhūta, pracura, prājya, adabhra, bahula, bahu, / (3.1.129) puruhū, puru, bhūyiṣṭha, sphāra, bhūyas, and bhūri [all mean abundant].
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation
Commentaries (14)
- Amarakośaviveka — Maheśvara, Sanskrit
- Rasāla — Śaktidhara Śāstrin, Sanskrit
- Amarakośodghāṭana — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Kāmadhenu — Subhūticandra, Sanskrit
- Ṭīkāsarvasva — Sarvānanda, Sanskrit
- Padacandrikā — Rāyamukuṭa Bṛhaspati, Sanskrit
- Vyākhyāsudhā (Rāmāśramī) — Bhānuji Dīkṣita, Sanskrit
- Amarakoṣaṭīkākāmadhenu — Classical Tibetan
- Amarakośaṭīkā — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Amarakośaṭīkā — Bhānuji, Sanskrit
- Amarakośapadavivṛti — Liṅgyasūri, Sanskrit
- Padapañjikā — Rāyamukuṭa, Sanskrit
- Abhidhānappadīpikā — Nava Moggallāna, Pāli
- Amarapadavivaraṇa — Sanskrit
Linked texts (7)
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Kalpadru Nāmamālā — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Kalpadrukośa — Keśavabhaṭṭa 1635, Sanskrit
- Kalpatarukośa — Keśava, Sanskrit
- Amarasāra — Mahādeva Śivarāmagole, Sanskrit
- Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa — Sanskrit