Amara's Thesaurus 1.3.8.1
Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) 1.3.8.1
- Language
- Sanskrit
1.3.8.1
| atha saṃkīrṇavargaḥ
(3.2.230) karma kriyā tatsātatye gamye syuraparasparāḥ
(3.2.231) sākalyāsaṃgavacane pārāyaṇaparāyaṇe
(3.2.232) yadṛcchā svairitā hetuśūnyā tvāsthā vilakṣaṇam
(3.2.233) śamathas tu śamaḥ śāntir dāntis tu damatho damaḥ
(3.2.234) avadānaṃ karma vṛttaṃ kāmyadānaṃ pravāraṇam
(3.2.235) vaśakriyā saṃvananaṃ mūlakarma tu kārmaṇam
(3.2.236) vidhūnanaṃ vidhuvanaṃ tarpaṇaṃ prīṇanāvanam
(3.2.237) paryāptiḥ syāt paritrāṇaṃ hastadhāraṇamityapi
(3.2.238) sevanaṃ sīvanaṃ syūtir vidaraḥ sphuṭanaṃ bhidā
(3.2.239) ākrośanamabhīṣaṅgaḥ saṃvedo vedanā na nā
(3.2.240) saṃmūrcchanamabhivyāptir yāñcā bhikṣārthanārdanā
(3.2.241) vardhanaṃ chedane 'tha dve ānandanasabhājane
(3.2.242) āpracchannamathāmnāyaḥ saṃpradāyaḥ kṣaye kṣiyā
(3.2.243) grahe grāho vaśaḥ kāntau rakṣṇas trāṇe raṇaḥ kaṇe
(3.2.244) vyadho vedhe pacā pāke havo hūtau varo vṛttau
(3.2.245) oṣaḥ ploṣe nayo nāye jyānir jīrṇau bhramo bhramau
(3.2.246) sphātir vṛddhau prathā khyātau spṛṣṭiḥ pṛktau snavaḥ srave
(3.2.247) edhā samṛddhau sphuraṇe sphuraṇā pramitau pramā
(3.2.248) prasūtiḥ prasave ścyote prādhāraḥ klamathaḥ klame
(3.2.249) utkarṣo 'tiśaye sandhiḥ śleṣe viṣaya āśraye
(3.2.250) kṣipāyāṃ kṣepaṇaṃ gīrṇir girau guraṇamudyame
(3.2.251) unnāya unnaye śrāyaḥ śrayaṇe jayane jayaḥ
(3.2.252) nigādo nigade mādo mada udvega udbhrame
(3.2.253) vimardanaṃ parimalo 'bhyupapattiranugrahaḥ
(3.2.254) nigrahas tadviruddhaḥ syādabhiyogas tvabhigrahaḥ
(3.2.255) muṣṭibandhas tu saṃgrāho ḍimbe ḍamaraviplavau
Now the miscellaneous section: / (3.2.230) *karman* and *kriyā* [mean action]; when its continuity is understood, *aparasparāḥ* [is used]. / (3.2.231) When denoting completeness or non-detachment, *pārāyaṇa* and *parāyaṇa* [are used]. / (3.2.232) *yadṛcchā* and *svairitā* [mean spontaneity]; but baseless concern is *vilakṣaṇa*. / (3.2.233) *śamatha*, *śama*, and *śānti* [mean tranquility]; *dānti*, *damatha*, and *dama* [mean self-restraint]. / (3.2.234) *avadāna* means an illustrious deed or conduct; giving at will is *pravāraṇa*. / (3.2.235) Subjugation is *saṃvanana*; sorcery with roots is *kārmaṇa*. / (3.2.236) *vidhūnana* and *vidhuvana* [mean shaking]; *tarpaṇa*, *prīṇana*, and *avana* [mean satisfying]. / (3.2.237) *paryāpti* means protection; and also holding by the hand. / (3.2.238) *sevana*, *sīvana*, and *syūti* [mean sewing]; *vidara*, *sphuṭana*, and *bhidā* [mean bursting or cleaving]. / (3.2.239) *ākrośana* and *abhīṣaṅga* [mean reviling]; *saṃveda* and *vedanā* [mean sensation], not masculine. / (3.2.240) *saṃmūrcchana* means pervasion; *yāñcā*, *bhikṣā*, *arthanā*, and *ardanā* [mean begging]. / (3.2.241) *vardhana* means cutting; then both *ānandana* and *sabhājana* [mean welcoming]. / (3.2.242) Taking leave is *āpracchanna*; tradition is *āmnāya* and *saṃpradāya*; in the sense of destruction, *kṣiyā*. / (3.2.243) In seizure, *grāha*; in longing, *vaśa*; in protection, *rakṣṇa*; in a sound, *raṇa*. / (3.2.244) In piercing, *vyadha*; in cooking, *pacā*; in invocation, *hava*; in choosing, *vara*. / (3.2.245) In burning, *oṣa*; in leading, *naya*; in decay, *jyāni*; in wandering, *bhrama*. / (3.2.246) In increase, *sphāti*; in fame, *prathā*; in contact, *spṛṣṭi*; in trickling, *snava*. / (3.2.247) In prosperity, *edhā*; in throbbing, *sphuraṇā*; in true knowledge, *pramā*. / (3.2.248) In childbirth, *prasūti*; in dripping, *prādhāra*; in exhaustion, *klamatha*. / (3.2.249) In excellence, *utkarṣa*; in union, *sandhi*; in resort or object, *viṣaya*. / (3.2.250) In throwing, *kṣepaṇa*; in swallowing, *gīrṇi*; in exertion, *guraṇa*. / (3.2.251) In raising, *unnāya*; in resting upon, *śrāya*; in conquering, *jaya*. / (3.2.252) In recitation, *nigāda*; in intoxication, *māda*; in agitation, *udvega*. / (3.2.253) *vimardana* and *parimala* [mean rubbing or fragrant powder]; *abhyupapatti* and *anugraha* [mean favor]. / (3.2.254) The opposite of that is *nigraha*; but accusation or seizure is *abhiyoga* and *abhigraha*. / (3.2.255) Clenching the fist is *saṃgrāha*; in a minor affray, *ḍamara* and *viplava*.
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation
Commentaries (14)
- Amarakośodghāṭana — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Kāmadhenu — Subhūticandra, Sanskrit
- Ṭīkāsarvasva — Sarvānanda, Sanskrit
- Padacandrikā — Rāyamukuṭa Bṛhaspati, Sanskrit
- Vyākhyāsudhā (Rāmāśramī) — Bhānuji Dīkṣita, Sanskrit
- Amarakoṣaṭīkākāmadhenu — Classical Tibetan
- Amarakośaṭīkā — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Amarakośaṭīkā — Bhānuji, Sanskrit
- Amarakośapadavivṛti — Liṅgyasūri, Sanskrit
- Padapañjikā — Rāyamukuṭa, Sanskrit
- Rasāla — Śaktidhara Śāstrin, Sanskrit
- Abhidhānappadīpikā — Nava Moggallāna, Pāli
- Amarapadavivaraṇa — Sanskrit
- Amarakośaviveka — Maheśvara, Sanskrit
Linked texts (7)
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Kalpadru Nāmamālā — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Kalpadrukośa — Keśavabhaṭṭa 1635, Sanskrit
- Kalpatarukośa — Keśava, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa — Sanskrit