Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 1111.p1.1

Śabdakalpadruma 1111.p1.1

Language
Sanskrit

1111.p1.1

svarapatanaṃ, klī, (svarāṇāṃ ṣaḍjādīnāṃ patanamātramasthānam |) sāmavedaḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ
svarabhaṅgaḥ, puṃ, (svarasya bhaṅgo yasmāt |) galarogaviśeṣaḥ | asya vivaraṇaṃ svarabhedaśabde
draṣṭavyam
svarabhaṅgī, [n ] puṃ, (svarasya bhaṅgo'syāstīti
iniḥ |) pakṣiviśeṣaḥ | yathā,—
“svarabhaṅgī nado haṅgurviśvaraśakunabhedakāḥ ||”
svarabhedaḥ, puṃ, (svarasya bhedo yasmāt |) svarabhaṅgarogaḥ | yathā | atra kharabhedādhikāraḥ | tatra
kharabhedasya nidānasamprāptipūrvvakaṃ lakṣaṇamāha
“atyuccabhāṣaṇādviṣādyaśanābhighātaiḥ
sandūṣaṇaiḥ prakupitāḥ pavanādayastu
srotaḥsu te svaravaheṣu gatāḥ pratiṣṭhāṃ
hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ ||”
“vātena kṛṣṇanayanānanamūtravarcā
bhinnaṃ śanairvadati gadgadavat svaraśca |”
“pittena pītanayanānanamūtravarcā
brūyādgalena sa ca dāhasamanvitena ||”
“brūyāt kaphena satataṃ kaphabaddhakaṇṭhaḥ
khasyaṃ śanairvadati cāpi divāviśeṣāt ||”
“sarvātmakaṃ bhavati sarvvavikārasampattaścāpyasādhyasamayaḥ kharabhedamāhuḥ ||”
“dhūmyeta vākcayakṛte kṣayamāpnuyācca
syādeṣu cāpi chatavāk parivarjjanīyaḥ ||”
“antargataṃ svaramasampadaṃ cireṇa
medo'nvayādvadati digbhagasampraśaktaiḥ ||”
‘kṣīṣasya dvaddhasya kṛśasya cāpi
triśoṣito yaca taḍoprajātaḥ
medasvinaḥ sarvvasamudbhavaśca
svaramayo yo na sa siddhimaiti ||”
“vātādijanitaśvāsakāsaghnā ye prakīrttitāḥ
yogāstānatra yuñjīta yathādoṣaṃ cikikṣakaḥ
vāte balavattaṃ telaṃ pitte sarpiḥ samākṣikam
kaphe sakṣārakaṇukacaudraḥ kavala iṣyate
gale tāluni jihvāyā dantabhūleṣu cāśritaḥ

Linked texts (2)