Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 133.103.p1.1

Śabdakalpadruma 133.103.p1.1

Language
Sanskrit

133.103.p1.1

ityaḥ | tataṣṭāp | ) śikṣayam | vyomārkadṛcaḥ
iti śabdamālā | vedāṅgaśāstraviśeṣaḥ | ityamaraḥ || yathā, -
“śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ jyotiṣaṃ
tathā
chandovicitirityeteḥ ṣaḍaṅgo veda ucyate ||”
iti
tatra akārādivarṇānāṃ sthānakaraṇaprayatnabodhikā
a-ku-e ha-visarjjanīyāḥ kaṇṭhayā ityādivā
śikṣā | iti taṭṭīkāyāṃ bharataḥ
atha śikṣāśāstraṃ likhyate
“atha śikṣāṃ pravakṣyāmi pāṇinīyaṃmataṃ yathā
śāstrātupūrvvaṃ tadvidyādyathoktaṃ lokavedayoḥ
prasiddhamapi śabdāryamavijñātamabuddhibhiḥ
punavyaktīkariṣyāmi vāca uccāraṇe vidhim
triṣaṣṭiḥścatuḥṣaṣṭivī varṇāḥ śambhumate matāḥ
prākṛte saṃskṛte cāpi svayaṃ proktāḥ svayambhuvā
svarā viṃśatirekaśca sparśānāṃ pañcaviṃśatiḥ
yādayaśca smṛtā hyaṣṭau catvāraśca yamāḥ smṛtāḥ
anusvāro visargacca × ka'pau cāpi parāśritau
duḥspṛṣṭaśceti vijñeyaḥ lkāraḥ muta eva ca
ātmā buddhyā sametyārthānmano yuṅkte vivakṣayā
manaḥ kāyāgnimāhanti sa prerayati mārutam
mārutastūrasi caranmandraṃ janayati svaram
prātaḥ savanayogantaṃ indo gāyatramāśritam
kaṇṭhe mādhyandinayutaṃ madhyamaṃ traiṣṭubhānugam
tāraṃ tārttīyasavanaṃ śīrṣeṇyaṃ jāgatānugam
sodīrṇo mūrddha nyabhihato vakramapadya mārutaḥ
varṇāñjanayate teṣāṃ vibhāgaḥ pañcadhā smṛtaḥ
svarataḥ kālataḥ sthānāt prayatnānupradānataḥ
iti varṇavidaḥ prāhurnipuṇa taṃ nibodhata
udāttaścānudāttaśca svaritaśca svarāstrayaḥ
hrasvo dīrghaḥ suta iti kālato niyamā api
udātte viṣādagāndhārāvanudātte ṛṣamadaivatau
kharitaprabhavā hyete ṣaḍ jamadhyamapañcamāḥ
aṣṭau sthānāni varṇānāmuraḥ kaṇṭhaḥ śirastathā

Linked texts (4)