Shabdakalpadruma 133.103.p1.2

133.103.p1.2

jihvāmūlaca dantāśca nāsikauṣṭhau ca tālu ca
obhāvaśca vivṛttiśca śa-ṣa-sā repa eva ca
jihvāmūlamupadhmā ca gatiraṣṭavidhoṣmaṇaḥ
yadaubhāvaprasantānasakārādiparaṃ padam
kharāṇāṃ tādṛśaṃ vidyādudyantamaparāsusukhaḥ
hakāraṃ pañcamairyuktamantaḥsthābhiśca saṃyutam
aurasyaṃ taṃ vijānīyāt kaṇṭhamāhurasaṃyutam
kaṇṭhyāvahā vi-cu-ya-prāstālavyā oṣṭhajāvupū
syurmūrddhanyā ṛ-ṭu-ra-ṣā dantyā lṛ-tu-la-sāḥ
smṛtāḥ
jihvāmūle tu kuḥ prokto dantyoṣṭho vaḥ smṛto
budhaiḥ
e ai tu kaṇṭhatālavyā o au kaṇṭhoṣṭhajau
smṛtau
arddhamātrā tu kaṇṭhyā syādekāraikārayorbhavet
okāraukārayormātrā tayorvivṛtasaṃvṛtam
saṃvṛtaṃ mātrikaṃ jñeyaṃ vivṛtantu dvimātrikam
ghoṣā vā saṃvṛtāḥ sarvve aghoṣā vivṛtāḥ smṛtāḥ
kharāṇāsaśūṣyāñcaiva vivṛtaṃ karaṇaṃ smṛtam
tebhyo'pi vivṛtāveḍau tābhyāmaiṭau tathaiva ca
anusvārayamānāñca nāsikāsthānamucyate
ayogavāhā vijñeyā āśrayasthānabhāginaḥ
alābuvīṇā nirghoṣo dantyamūlātsvarānanu
anusvārastu karttavyo vināṃ hoḥ śa-ṣa-saṃṣu ca
anukhāre vivṛttyāntu virāme cākṣaradvaye
dviroṣṭhau tu vigṛhṇīyādyuñcainaikāravakārayoḥ
vyāghrī yathā haret putrān daṃṣṭrābhyāṃ na ca pīḍayet
bhītā patanabhedābhyāṃ tadvadvarṇān prayojayet
yathā saurāṣṭrikā nārī takam̐ ityabhibhāṣate
evaṃ raṅgāḥ prayoktavyāḥ kheam̐-ram̐ā iva khedayā
raṅgāṅgaṃ prayuñjīran no sadyena pūrvvamakṣaram
dīrghasvaraṃ prayuñjīyāt paścānnāsikyamācaret
hṛdaye caikamātraḥ syādarddhamātrastu mūrddhani
nāsikāyāṃ tathāddhañca raṅgasyaivaṃ dvimātratā
hṛdayādutkare tillan kāṃsyena samamusvaram