Shabdakalpadruma 226.12.p1.3

226.12.p1.3

kaphasya liṅgena samānaliṅgamāmodbhavaṃ śūlamudāharanti
“vātātmakaṃ vastigataṃ vadanti
pittātmakaṃ cāpi vadanti nābhyām
hṛtpārśvakukṣau kaphasanniviṣṭaṃ
sarveṣu deśeṣu ca saṃnnipātāt ||”
tṛṣṇānmohau hṛtapārśvārthā sahite kucau
kaphasanniviṣṭaṃ kaphenāvṛtam || || tantrāntaroktamāmaśūlamāha
“atimātraṃ yadā bhuktaṃ pāvakai kaṭutāṃ gate
sthirībhavattu tat koṣṭhe vāyunātva niruti
yadāṅgaṃ na gataṃ pākaṃ tacchūlaṃ kurute bhṛśam
mūrcchāmānāhadāhāṃśca hṛtakleśaṃ savilambikam
kampavātamatīsāraṃ pramohaṃ anayedapi
avipākodbhavaṃ śūlametamāhurmanīṣiṇaḥ ||”
avipākodbhavaṃ āmodbhavamityarthaḥ || || śūlasyopadravānāha
“vedanātivṛṣā mūrcchā ānāhā gauravaṃ jvaraḥ
amo'ruciḥ kṛśatvañca balahānistathaiva ca
upadravā dṛṣṭaivaite yasya śūlasya nāsti saḥ ||”
śūlasyeva bhedaṃ pariṇāmamāha
“svainidānaiḥ prakupito vāyuḥ sannihito yadā
kaphapittaṃ samāhṛtya śūlakārī bhavedvalī
bhukte jīryyati yacchūlaṃ tadeva pariṇāmajam ||”
svanidānairityādinā nidānapūrvvikā saṃprāptiruktā| bhukte jīryyatītyādinā lakṣaṇamuktam
samāhṛtya vyāpya || || athāvannadravānāmānaṃ śūlaviśeṣamāha
“jīrṇejīryyatyajīrṇe vā yacchūlamupajāyate
pathyāpathyaprayogeṇa bhojanābhojanena vā
na śamaṃ yāti niyamāt so'nnadrava udāhṛtaḥ ||”
nedaṃ śūlamasādhyaṃ cikitsābhidhānāt || || atha
śūlasya cikitsā
“vamanaṃ laṅghanaṃ svedaṃ pācakaṃ phalavarttayaḥ
kṣāracūrṇāāni guṭikāḥ praśamyaṃ śūlaśāntaye
vijñāya vātaśūlañca snehasvedairupārayet
śūlapraśāmyāṅgulasya syāt sveda eva sukhāvahaḥ
mṛttikāṃ sajjasāṃ pākādgavībhūtāṃ paṭe kṣipet