Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 315.5.p1.1

Śabdakalpadruma 315.5.p1.1

Language
Sanskrit

315.5.p1.1

16
“puraśca te suguptaṃ syāt dṛr̤haprākāratoraṇam
aṣṭāṅgālakasaṃbādhaṃ ṣaṭ‌padaṃ sarvvatodiśam ||” )
ṣaṭ‌padapriyaḥ, puṃ, ( ṣaṭ‌padānāṃ bhramarāṇāṃ priyaḥ | )
nāgakeśaravṛkṣaḥ | iti śabdamālā
ṣaṭ‌padātithiḥ, puṃ, ( ṣaṭ‌padaḥ atithirvi yasya | )
āmravṛkṣaḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ
ṣaṭ‌padānandavarddhanaḥ, puṃ, ( ṣaṭ‌padānāmānandaṃ varddhayatīti | vṛdha + ṇic + lyuḥ | ) kiṃkirātavṛkṣaḥ | iti
rājanirghaṇṭaḥ
ṣaṭ‌padī, strī, ( ṣaṭ padāni yasyāḥ | ṅīṣ | )
yūkā | iti hemacandraḥ || bhramarapatnī ca
‘ṣaṭprajñaḥ, puṃ, ( ṣaṭ su raseṣu prajñā yasya |)
kāsakaḥ | yathā, —
“bir̤aṅgo balaukaḥ ṣaṭprajñaḥ kāmakelirvidūṣakaḥ
pauṭhakeliḥ pīṭhamarho bhaviṣyanniṅguro viṭaḥ ||”
iti trikāṇḍaśeṣaḥ
( ṣaṭsu dharmmādiṣu prajñā yasya |) dharmmādiśāstravijñaḥ | yathā, —
“dharmmārthakāmamokṣeṣu lokatattvārthayorapi
ṣaṭsu prajñāsti yasyoktaiḥ sa ṣaṭprajña iti smṛtaḥ||”
iti ca trikāṇḍaśeṣaḥ
ṣaḍbhaugaḥ, puṃ, ( ṣaṭsu raseṣu bhogīyaḥ |) matsyaḥ
iti kecit
ṣaḍaṅgaṃ, klī, ( ṣaṇṇāṃ aṅgānāṃ samāhāraḥ |) śarīrasya ṣar̤avayavam | yathā, —
“bahū bāhū śiro madhyaṃ ṣar̤aṅgamiramucyate |”
iti śabdacandrikā
vedāṅgamaṭaśrāstrāṇi | yathā, —
“śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ jyautiṣaṃ tathā
chandaśceti ṣaḍaṅgāni vedānāṃ vaidikā viduḥ ||”
iti śabdaratnāvalī
api ca | aṅgaśyāṅgitvāt praśaṃsāmāha
“chandaḥpādau tu vedasya hastau kalpo'tha kathyate
jyautiṣāmayanaṃ netraṃ niruktaṃ śrotramucyate
śikṣā ghrāṇantu vedasya mukhaṃ vyākaraṇaṃ smṛtam
tasmāt sāṅgamadhītyaiva brahmaloke mahīyate ||”
iti śikṣādidattvam

Linked texts (1)