Shabdakalpadruma 315.5.p1.2
Śabdakalpadruma 315.5.p1.2
- Language
- Sanskrit
315.5.p1.2
ādyaśrāddhoyadānāṅgapīṭhādikam | iti lokaprasiddham || || ṣaṭprakāragavyaviśeṣaḥ | yathā, —
“gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ sarpirdadhi ca rocanā
ṣaḍaṅgenenacāṅgaktāṃ pavitraṃ sarvvadā gavām ||”
iti smṛtiḥ
hṛdayādiṣaḍavayavam | tannāmārthā vyākhaśabde
draṣṭavyam
ṣaḍaṅgaḥ, puṃ, (ṣaṭ aṅgāni yasya |) kṣudragokṣurakaḥ
iti rājanirghaṇṭaḥ || ( vedaḥ | yathā, —
“śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chandasāccayaḥ
jyautiṣāmayanañcaiva ṣaḍaṅgo veda ucyate ||”)
ṣaḍaṅgajit, puṃ, (ṣaḍaṅgaṃ jitavāniti | ji+kvip |)
viṣṇuḥ | iti śabdamālā || ṣaḍaṅgajettari, tri
ṣaḍabhijñaḥ, puṃ, ( ṣaṭasu dharmmārthakāmamokṣalokatattvārtheṣu abhijñā yasya |) buddhaḥ || ityamaraḥ
ṣar̤aśītiḥ, strī, ravisaṃkrāntiviśeṣaḥ | sā tu
mithunakanyādhanurmīnarāśiṣu bhavati | yathā,
bhaviṣyamātsyajyotiṣeṣu
“mṛgakarkaṭasaṃkrāntī he tūdagdakṣiṇāyane
viṣuvatī tulāmeṣe golamadhye tathāparāḥ
dhanurmithunakanyāsu mīne ca ṣar̤aśītayaḥ
dvayaśītyaṅgasamuttheṣu triṃśe viṣṇuṣado smṛtā ||”
iti tithyāditattvam
asyāḥ puṇyakālaḥ saṃkrāntiśabde draṣṭavyaḥ
ṣaḍadhikāśītisaṃkhyā | ityakuśābdam || heyāśrī
iti bhāṣā
ṣar̤aśīticakraṃ, klo, ( ṣaḍaśīteścakrama | ) mithunakanyādhanurmmīnarāśikharaveḥ śubhāśubhaphalajñānārthaṃ
nakṣatrāṅganarākāracakram | yathā, —
“mukhe caikaṃ kare vedāḥ pādayugme dvayaṃ dvayam
kror̤e vāṇastathā vedāḥ kare savyetare'pi ca
dvayaṃ dvayaṃ tathā netre mastake tritayaṃ tathā
dvayañcaiva tathā guhye ṣar̤aśītyāṃ ravau sthite
mukhe duḥkhaṃ kare lābhaḥ pādayorbhramaṇaṃ bhuvi
kāntā syādanyagaṃ vāme hastī syāt saukhyame
śubhāg