Shabdakalpadruma 416.4-2.4
Śabdakalpadruma 416.4-2.4
- Language
- Sanskrit
416.4-2.4
samānodakabhāvastu janmanāmnoravedane
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ
lepabhājaścaturthādyāḥ sāpiṇḍyaṃ sāptapauruṣam ||”
lepabhāgibhyaścorddhaṃ yāvajjanmanāmnoravedanaṃ yāvedasakanāśotpannān putrapautradhāyaṃ jātaḥ iti
viśeṣaḥ | trayamasmatkule jāta iti sāmānyato vā smaryyate tāvat samānodakatvamiti
hāralatā || atra paravacanenaiva sāpiṇḍyasiddhau
pūrvvavacanapūrvvārddhaṃ jīvatpitṛkatvādinā adhika
puruṣeṣu piṇḍalepasambandhe'pi sapiṇḍatānivṛttijñāpanārtha | sarvvadeśīyācāro'pi tathā | yathā
āḍavivaike'pi pāṇigrahaṇādanantaraṃ nivṛtyāhi
vikalpa uktaḥ | mārkaṇḍeyapurāṇam
“nirvvarttyaiṣāṃ pitṛṇāntu kecidicchanti sattamāḥ
na piṣṭṛṇāṃ tathaivānye śeṣaṃ pūrvvavadācaret ||”
atra pūrveārddhena piṣṭṛṇāṃ prāptau na pitṝṇāmityatha
punaḥ pitṛṇāṃ grahaṇaṃ sanakādīnāmannotsargābhyanujñānārthaṃ iti phalāntaramuktam | suriślokenāpi anyārthaṃ punarvvacanamiti likhitam | atha
yaḥ khalu piṇḍān datvaiva mṛtaḥ parataḥprāptaprapitṛbhāvaḥ sa kathaṃ sapiṇḍaḥ ekapiṇḍadātṛtva
bhoktṛtvarūpasambandhābhāvāditi cet tadyogyatayeti brūmaḥ | yogyatāprayojakaśca sāmānyaśāstraviṣayatvam | tataśca vyatītavṛddhaprapitāmahādyaprakāśanārnānāṃ dhasyāṃ puṃsāṃ pratyekapekṣayā
saptānāmekagotrāṇāṃ svāvadhiparata nānāṃ saptānāñca sāpiṇḍyaṃ piṇḍalepabhoktṛtvabhoktṛtvasambandhāditi | strīṇāntu bhartṛsvāpiṇḍena sāpiṇḍyam | prajānāṃ bhartṛsāpiṇḍāmiti vacanāt
nanvevaṃ kanyāyāḥ kathaṃ sapiṇḍateti cet yādipurāṇavacanāt traipuruṣaṃ sāpiṇḍyam | yathā,—
“sapiṇḍatā tu kanyānāṃ savarṇānāṃ triṣauruvī |"