Shabdakalpadruma 634.36.p1.1

634.36.p1.1

)
velā | iti viśvaḥ
sīmāvivādaḥ, puṃ, (sīmāyyāḥ vivādaḥ |) grāmādīnāṃ somāviṣayakakalahaḥ | yathā | adhunā
sīmāvivādanirṇaya ucyate
“sīmno vivāde cetrasya sāmantāḥ sthavirādayaḥ
gopāḥ somākkaṣāṇā ye sarvvaṃ ca vanagocarāḥ
nayeyurete somānaṃ svalāṅgāratuṣadrumaiḥ
setuvalmīkanimnāsthicetyādyairupalakṣitām ||”
grāmadvayasambandhinaḥ kṣetrasya somno vivāditayaikagrāmāttarvvattiṃkṣetramaryyādāvivāde ca sāmantādayaḥ svalāṅgārādibhiḥ pūrvvakṛtaiḥ somālakṣaṇairupalakṣitāṃ cihnitāṃ somāṃ nayeyuḥ nirṇayeyuḥ
somā cetādviprayyīdā sā caturvvidhā | janapadasomā 1 grāmasomā 2 kṣetrasomā 3 gṛhasīmā 4 ceti | sā ca yathāsambhavaṃ pañcalakṣaṇā
taduktaṃ nāradena
“dhvajino matsinī caiva naidhānī bhayavarjjitā
rājaśāsananītā ca somā pañcavidhā smṛtā ||”
dhvajinī vṛkṣādilakṣitā | vṛkṣādīnāṃ prakāśakatvena dhvajatulyatvāt | matsinī salilavatī
matsyaśabdasya svadhārajalalakṣaṇatvāt | naidhānī
nikhātatuṣāṅgārādimatī | teṣāṃ nikhātatvena
nidhānatulyatvāt | bhayavarjitā arthipratyarthiparasparasampratipattinirmitā | rājaśāsananautā | prādyacihnābhāve rājecchayā nirmmitā
evabhūtāyāṃ ṣor̤hā vivādaḥ saṃbhavati | yathāha
kātyāyanaḥ
“ādhikyaṃ nyūnatā cāṃśe astināstitvameva ca
abhogabhuktiḥ saumā ca ṣaḍbhūvādasya hetavaḥ||”
iti | tathā hi | mamāca pañcanivarttanāyā bhūmeradhikā bhūrastīti kenacidukte pañcanivarttanaiva
nādhiketyādhikye vivādaḥ pañcanivarttanā madauyā