Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 83.67.p1.1

Śabdakalpadruma 83.67.p1.1

Language
Sanskrit

83.67.p1.1

ityasya vārttikoktā yat |) uccādiniyamam | tatparyyāyaḥ | phalam 2 | ityamaraḥ
vṛkṣāṇāṃ latādīnāñca phalaṃ, niṣpannasamāgavaṃ
ānnādikaṃ śasyaṃ sasyapadavācyaṃ dattavyaḥ
padyati niṣpadyate phalaṃ phalamiṣyato pañcādityādan | sakti svapiti sasyaṃ sasa suru khane śaṅkoriti yaḥ sasyaṃ dvidantyam | cānyakavikaṣāvunatya
eva gauravaspaśagocaro deśa iti naladamayantīśleṣāt
"maṃcanaṃ bīsakaṃ sasyaṃ śasyaṃ vāsyā ca śāśvatam |”
ityubhayivekācca | tālayādinantyāntaśca tathā
ci śanus ciṃśāstrayorityakṣāt cha ḍhaṣa śkheti
vyaṣi yatu śasyaṃ tat kriyāvācyapi pace'pi
dṛśyate | tālavyā api dantyāśca śastramkarapāṃśava ityubhayabhedaḥ | iti taṭṭīkāyāṃ bharataḥ
kṣetrasyadhānyādi | yathā, -
“śasyaṃ congataṃ prāḍuḥ ṣaḍdhaṃ dhānyamucyate
nnāmaṃ pitṛbhyastukaṃ khinnamannamudāhṛtam ||”
grāmyaśasyāni yathā, —
“vrīhayaśca yavāścaiva godhūmāścāṇavastilāḥ
priyaṅgavo hyudārāśca koradūṣāḥ sacīnakāḥ ||”
udārāḥ dīrghaśālayaḥ
“māṣā mudgā masūrāñca niṣpāvāḥ sakulatthakāḥ
āḍhakyaścaṇakāścaiva śaṇaḥ saptadaśa smṛtāḥ
eteṣā oṣadhīnāntu grāmyāṇāṃ jātayo mune |”
grāmyāraṇyaśasyāni yathā, —
“oṣadhyo yajñiyāścaiva grāmyāraṇyāścaturdaśa
vrīhayaśca yavā māṣā godhūmāñcāṇavastilāḥ
priyaṅgusaptamā hyete śyaśmāstu kulatthakāḥ
śyāmākāstvatha nīvārā jarttilāḥ sagavedhukāḥ
tathā veṇuyavāḥ proktāstathā markaṭakā mune
grāmyāraṇyāḥ smṛtā hyetā oṣadhayastu caturdaśa ||”
navaśasyasambhoganakṣatrāṇi yathā, —
“anurādhā maghāhirau revatī pauṣṇarāghavaḥ
hastā citrā maghā puṣyā śravaṇā ca punarvvasuḥ

Linked texts (2)