Vacaspatya 14.2.1

14.2.1

dārukaṇṭhikāyāṃ
medi0 | 7kaśyapapatnībhede | “atha kaśyapapatnīnāṃ
yatprasūtamidaṃ jagat | adinirditiradanuḥ kāṣṭhā ariṣṭā
surasā ilā | suniḥ krodhavaśā tāmrā surabhiḥ saramā
timiḥ” ityu pakramya “ariṣṭāyāstu gandharvvāḥ kāṣṭhāyā
dvipacetarāḥ” bhāga0 6,6,22, uktam
kāṣṭhāgāra na0 kāṣṭhanirmitamāgāram | (kāṭheraghara) kāṭhanirmite gṛhe trikā0
kāṣṭhāmba vāhinau stro kāṣṭhanirmitā'mbuvāhinī
(sekoti) khyāte droṇaukūpe naukājalasecanapātrabhede amaraḥ
kāṣṭhālaka na0 kāṣṭhamiva kaṭhinamālukam | kandabhede
“kandātana ūrddha vakṣyāmaḥ vidārikanda-śatā-varī-visa-mṛ
ṇāla-śṛṅgāṭaka-kaśeruka-piṇḍāluka-madhvāluka-hastyāluka
kāṣṭhāluka-śaṅkhāluka-raktārukaindovarotpala-kandaprabhṛtauni
raktapittaharāṇyāhuḥ śītāni madhurāṇi ca | guruṇi
bahuśukrāṇi stanyavṛddhikarāṇi ca” suśrutaḥ
kāṣṭhika li0 kāṣṭhamastyasya ṭhan | bahukāṣṭhayukte anale deśādau
‘kṣudra’ kāṣṭhe ḍaup kāṣṭhau svārthe ka hrasvaḥ ṭāp | kāṣṭhikā kṣudrakāṣṭhakhaṇḍe strī | “viṃśati kāṣṭhikāḥ”bhavadevaḥ
kāṣṭhin li0 kāṣṭhamastyasya ini | bahukāṣṭhayukte striyāṃ ṅīp
kāṣṭhīla pu0 kāṣṭhinā ityate ila-kṣepaṇe karmaṇi ghañ
1rājāne rājani0 īṣadūnevileya | 2kadalībhede (kāṭhakalā)
śabdaci0
kāṣṭhis pu0 kāṣṭhamiva kaṭhinakarāṇḍa ittuḥ | ittubhede suśru0
ittuśabde 806pṛ0vivṛtiḥ | bhāvapra0 kāṇḍekṣuriti pāṭhaḥ
kāṣṭhodumbarikā strī kāṣṭhapradhānā udumbarikā | kākodumbarikāyām śabdaci0
kāsa kutsita śabde (rogahetukaśabdabhede) bhvā0 ātma0 aka0
seṭ | kāsate akāsiṣṭa kāsāsa-babhūva-āsa-cakre cakāse “aśītorāvaṇaḥ kāsāñcakre graste nirākulaḥ”bhaṭṭiḥ