Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 2.1.1

Vācaspatya 2.1.1

Language
Sanskrit

2.1.1

kriyāniṣpādakeṣu karttukarmādiṣu kārakasaṃjñānviteṣu na0 teṣāñca
kriyāyāmevānvayaḥ “sambodhanāntaṃ kalporthāḥ kārakaṃ prathamovatiḥ | dhātusambandhādhikāravihitamasamastanañ | tathā yasya
ca bhāvena, ṣaṣṭhī cetyuditaṃ dvayam | sambandhāyarakasyāsya
kriyāvaivāparucyatām” iti vapuḥkeḥ | vaiyākaraṇabhūṣaṇakāraṇādikaṃ gacchāyairatne'smābhirdarśitaṃ yathā
nāma kriyājanakaśaktimattvaṃ karoti kriyāṃ
nivarttayatīti mahābhāṣye vyutpādanāt sādhakaṃ kriyāniṣpādakaṃ
kārakasaṃjñaṃ bhavatīti vārttikokteśca| dravyasya svasattāyāḥ svābhāve'pi gaśyā''viṣṭasyeva tasya tathātvam | tattannāmavyatirekañca
pyāvṛttīratvena kārakamiti satāntaraṃ taduktaṃ hariṇā “sāmarthye
sarvvacetānāṃ taddvedhāvyatratiṣṭhate | kriyāṇāmabhinirvṛttau sāmarthyaṃ
sādhanaṃ vidu[riti” |] śaktiyaktimatorekatvāñca dravyaṃ kārakamiti
ti vyavahāraścāvadheyam, evañca kriyājanakatvena sarvveṣām
karttṛtve'pikhaṇḍaśo'vāntaravyāpāravivakṣayaiva karaṇātvāditvaṃ yathoktaṃ hariṇā” “niṣpattimātre karttṛtvaṃ sarvvatraivāsti kārake
vyāpārabhedāpekṣāyāṃ karaṇādisambhavaḥ” iti | taccoddeśya majūṣāyāṃ darśitoyathā- “karttuḥ kārakāntarapravarttanavyāpāraḥ,
karaṇasya kriyājanakavyāpārasahitavyāpāraḥ, kriyāphalenoddṛśyatvarūpavyāpārasya karmmaṇaḥ, kartṛkarmmavyāhṛtakriyādhāraṇavyāpāro'dhikaraṇasya, preraṇānumatyādivyāpāraḥ sampradānasya,
avadhibhāve'pagamavyāpāro'pādānasyeti” tatra karaṇādhārakakartṛṇāṃ kriyājanakatvaṃ mukhyaṃ tairvinā kriyānutpatteḥ phalarūpakriyājanakatavena viśiṣṭakriyājanakatvācca

Linked texts (1)