Vacaspatya 29
Vācaspatya 29
- Language
- Sanskrit
Contents
29.1.1
a0 yathā
“evamuktā tataḥ kuntī pāṇḍuṃ parapurañjayam | pratyuvāca
varārohā bhartuḥ priyahite ratā | piturhave'nvahaṃ
bālā niyuktā'tithipūjane | ugraṃ paryyacarannala brāhmaṇaṃ saṃśitavratam | nigūḍhaniścayaṃ dharmmaṃ yantaṃ durvāsasaṃ viduḥ | tamahaṃ saṃśitātmānaṃ sarvvayatnairatoṣayam
sa me'bhicārasaṃyuktamācaṣṭa bhagavān varam | mantrānvimañca me prādādamantro'yaṃ mvamidam | yaṃ yaṃ devaṃ tvametena mantreṇāvāhayiṣyasi | akāmo vā sakāmo vā
vaśaṃ te samupaiṣyati | tasya tasya prasādātte rājñi ! puttro
bhaviṣyati | ityuktyāhaṃ tadā tena piturgehe'smi bhārata !
brāhmaṇasya vacastathyaṃ tasya kālo'yamāgataḥ | anujñātā
tvayā devamāhvayeyamahaṃ nṛpa ! | tena mantreṇa rājarṣe ! yathā
syāddau prajā hitā | āvāhayāmi kaṃ devaṃ brūhi
satyaratāṃṃvara ! | tvatto'nujñāpratīkṣāṃ māṃ viddhyasmin
karmmaṇi sthitām | pāṇḍuruvāca | adyaiva tvaṃ varārohe ! prayatasva yathāvidhi | dharmmamāvāhaya śubhe ! sa hi
deveṣu puṇyabhāk | adharmeṇa na no dharmmaḥ saṃyujyeta
kathañcana | lokaścāyaṃ varārohe ! dharmo'yamiti manyate
dhārmikaśca kurūṇāṃ sa bhaviṣyati na saṃśayaḥ | dharmeṇa
cāpi dattasya nādharme raṃsyate manaḥ | tasmāddharmaṃ
puraskṛtya niyatā tvaṃ śucismite ! | upacārābhicārābhyāṃ
dharmmamāvāhayasva vai | vaiśampāyana uvāca | sā tathoktā
nathetyuktā tena bharnā varāṅganā | abhivādyābhyanujñātā
pradakṣiṇamavarttata” | “saṃvatsarahate garbhaṃ gāndhāryyā
29.1.2
janamejaya | āhvayāmāsa vai kuntī gabhārthaṃ dharmmamacyutam | sā baliṃ tvaritā devī dharmāryopajahāra ha | jajāpa vidhivaccātha dattaṃ durvāsasā
purā | ājagāma tato devo dharmo mantrabalātsataḥ
vimāne sūryyasaṅkāśe kuntī yatra jayasthitā | vihasya
tāṃ tato brūyāḥ kunti ! kinte dadāmyaham | sā taṃ vikṛtyamānāpi putraṃ dehyabravīdidam | saṃyuktā sā hi
dharmeṇa yogamūrtti dhareṇa ha | lebhe putraṃ varārohā sarvvaprāṇabharttā hitam | aindre (jyeṣṭhābhe) candrasamāyukte muhūrtte 'bhijito'ṣṭame | divāmadhyagate sūrye tithau pūrṇa'tipūjite | sañjayatyannaśaṃ kuntī suśrāva pravaraṃ sutam
jātamātre sute tasmin vāyuvācāśarīriṇī | eṣa dharmmabharttā śreṣṭho bhaviṣyati narottamaḥ | vikrāntaḥ satyavāk
caiva rājā pṛthvyāṃ bhaviṣyati | yudhiṣṭhira iti khyātaḥ
pāṇḍoḥ prathamajaḥ sutaḥ | bhavitā prathito rājā triṣu
lokeṣu viśrutaḥ | yaśasā tejasā caiva vṛttena ca samanvitaḥ
dhārmikaṃ taṃ sutaṃ labdhvā pāṇḍustāṃ punarabravīt
prāhuḥ kṣatraṃ balajyeṣṭhaṃ balaśreṣṭhaṃ sutaṃ vṛṇu | tatastayoktā
bharttā tu vāyumevājuhāva sā | tatastvābhāgato vāyurbragāḍho mahābalaḥ | kinte kunti ! dadāmyadya brūhi yatte
hṛdi sthitam | sā salajjā vihasyāha putraṃ dehi surottama ! | balavantaṃ mahākāyaṃ sarvvadarpaprabhañjanam | tasmājjñajñe mahābāhurbhīmo bhīmaparākramaḥ | tamapyatibalaṃ
jātaṃ vāyuvācāśarīriṇī | sarvveṣāṃ balināṃ śreṣṭho
jāto'yamiti bhārata | idamadbhutaṃ cāsījjātamātre
vṛkodare | yadaṅkāt patito mātuḥ śilāṃ gātrairacūrṇayat | kuntī vyāghrabhayodvignā sahasotpatitā kila
29.1.3
nāvabudhyata saṃsuptamutsaṅge sve vṛkodaram | tataḥ sa vajrasaṅghātaḥ kumāro nyapatadbhirau | patatā tena śatadhā
śilā gātrairvicūrṇitā | tāṃ śilāṃ cūrṇitāṃ dṛṣṭvā
pāṇḍurvismayamāgataḥ | yasminnahani bhīmastu jajñe
bharatasattama ! | duryodhano'pi matvaiva prajajñe vasudhādhipa !
jāte vṛkodare pāṇḍuridaṃ bhūyo'nvacintayat | kathaṃ nu
me varaḥ putro lokaśreṣṭho bhavediti | daive puruṣakāre ca
loko'yaṃ vyavasthitaḥ | tatra daivantu vidhinā kālayuktena labhyate | indro hi rājā devānāṃ pradhāna iti
naḥ śrutam | aprameyabalotsāho vīryyavānamitadyutiḥ
santoṣayitvā tapasā putraṃ lapsye mahābalam | yaṃ dāsyati
sa me putraṃ ca varīyānu bhaviṣyati | amānuṣāṇyāyudhāṃśca saṃdhāne sa kariṣyati | karmmaṇā manasā vācā
tasmāttapsye mahattapaḥ | tataḥ pāṇḍurmahārājomantrayitvā maharṣibhiḥ | dideśa kuntyāḥ kauravyo vrataṃ
saṃvatsaraṃ śubham | ātmanā ca mahābāhurekenāṭasthito'bhavat | ugraṃ sa tapa āsthāya parameṇa samādhinā | ārādhyaviṣurdevaṃ tridaśānāṃ tameśvaram
bhāryyayā saha dharmmātmā paryyatapyata bhārata ! | tantu kālena
mahatā vāsavaḥ pratyapadyata | śakra uvāca | putraṃ tava
pradāsyāmi triṣu lokeṣu viśrutam | brāhmaṇānāṃ gavāñcaiva suhṛdāmārthasādhakam | durhṛdāṃ śokajananaṃ sarvvabāndhavandanam | sutaṃ te'dyaṃ pradāsyāmi sarvvāmittavināśanam | ityuktvā kauravo rājā vāsavena mahātmanā | jagāma kuntīṃ gambhīlāṃ devarājavacaḥ smaran
udarkastava kalyāṇi ! tuṣṭo devagaṇeśvaraḥ | dātumicchati te
29.1.4
putraṃ yathā saṅkalpitaṃ tvayā | atimānuṣakarmmāṇaṃ yaśasvinamarindamam | nītisannaṃ mahātmānamādityasamatejasam
durādharṣaṃ kriyāvantamatopāṅgu tadarśanam | putraṃ janaya
suśroṇi ! dhāma kṣatriyatejasām | labdhaḥ prasādo devendrāt tamāhvaya śucismite ! | vaiśampāyana uvāca | evamuktā tataḥ śakramājuhāva yaśasvinī | athājagāma
devendro janayāmāsa cārjunam” | kunyā apatyaṃ ḍhak
kaunteya tadapatye “kaunteya pratijānīhi” gītā
kunya
[ naram
kunyu
kunda
kundaka
kundama
kundamālā
kundara
kundinī
kundu
kundura
kunduru
kupa ācchādane irit yā curā0 ubha0pakṣe bhvādi0 para0 saka0
seṭ| kumpayati te kumpati acukrumpat ta akumpīt| kumpayām babhūva āsa cakāra-cakre| sukumpa| prani kumpayat
kupa dyutau curā0ubha0 aka0seṭ| kopayati te acūkūpat ta
kopayām babhūva āsa cakāra cakre | kupitaḥ kopaḥ
kopanam kupitvā prakupya| "prodhuḥ prājñanayo viprāḥ
prakruṣṭāḥ kupitatvacaḥ" bhāga0 2,16,
kupa roṣe divā0 saka0 pa0 seṭ | kupyati harit akupat
akopīt cukopa | "yasmin yasmin ṛtau ye ye doṣāḥ
kupyanti dehinām" suśru0 | "tasya tadvacanaṃ śrutvā kruddhaṃ kupyāmra bakṣu | cukopa balināṃ śreṣṭhaḥ" bhā0sa0 41 a0
"kupitaka pikapola kroḍatāmrastamisraḥ| udbhaṭaḥ “dṛṣṭvā
kupyāṃsa yācante” bhā0grā078a0” asya ārṣe padavyatyayo'pi dṛśyate | "nandate kupyate cāpi tathā ṅgārayatyapi” bhā0 ānu014a0 | “na ca kupye mahāśarma !
na cātmānaṃ vigaharye" bhā0 va0 178 a0 | upasargapūrvvakasya tattadupasargadyotyārthaparatvam yathā prakopaḥ saṃkopaḥ
atikopaḥ ityādi | "krudhaharṣyāsūryārthānāṃ yaṃ prati
29.1.5
kopaḥ” pā0karmma ṇaḥ sampradānatā
kupatha pu0 kutsitaḥ panthāḥ kugatitsamā0 aca samā0
29.2
kutsite pathi śabdaratnā0| “svadharmma prathamaṃ kutobhayam vihāya
kupathapāṣaṇḍatamasaṅghasaṃ saṃpravartta yiṣyati” bhāga0 5,6,
10ślo | sa sevyatve nāstyasya a0 ac
29.1-2
asurabhede “pramado mathathaścaiva kapathaścāyaśīrṣakaḥ vīryyavān” hari0 2a0
“tathā niṣkramyaḥ kapathaśca dānavaḥ"hari0241a0
saeva suśarmma nṛparūpeṇa dvāpare āvirbhūtaḥ “kupathastu mahāvīryyaḥ śrīmān rājan ! mahāsuraḥ | suśarmā iti
vikhyātaḥ kṣitau jajñe mahīpatiḥ” bhā0śrā0 67a0
kupana pu0 kupa-vyu | hiraṇyākṣa sainyasthe asurabhede “śarabhaḥ
śalabhañcaiva kupanaḥ kopanaḥ krathaḥ" harivaṃ042a0
kupaya li0 gupa-yat pṛṣo0 | gopanīye | "ā vācyaṃ kupayaṃ varddhanaṃ pituḥ"ṛ01,140,2, "kupayaṃ gopanīyam"bhā0
kupāṇi li0 kutsitaḥ pāṇirasya | vakrahaste bāṅguṣṭhe
(kopā) | jaṭā0
kupiñjala puṃstrī kutsitaḥ piṅgala iva puccho'sya | pakṣibhede
striyāṃ ṅīp tataḥ śitrā0 aṇ | kaupiñjala tadapatye puṃstrī0
kupinin pu0 kupinī matsyadhānī kāṃsyasya dīrghā0 ini
matsyadhārake kaivarte trikā0
kupinī strī gupyate matsagro'tra gupa-vā0 ini kicca ḍīp
pṛṣo0| (māchera khālui) matsyādhāre pātrabhede śabdaratnā0
kupinda puṃstrī kṛpa-kindac | tantuvāye uṣādiko0
kupīlu pu0 kutsitaḥ pīluḥ kugatisa0 | (mākar̤ā tendu)
kākendukavṛkṣabhāvapra0 | yasya phalaṃ (kucilā) itikhyātam
tatparyyā yaguṇādi bhāvapra0 uktaṃ yathā
“tinda ko yastu kathito jalado dīrghapattrakaḥ | kupīluḥ
kulakaḥ kākatindukaḥ kālapīlukaḥ | kākendurvviṣatinduka tathā markaṭatindukaḥ | kupīlu śītalaṃ
tiktaṃ vātalaṃ madakṛllaghu | pādavyathāhara grāhi kaphapittavināśanam”
kuputra pu0 kutsitaḥ putraḥ kugatisa0| kutsite putre ? "tādṛśaṃ
phalamāpnoti kuputraiḥ santaraṃstamaḥ" manuḥ| va0trī0| 2kutsita
putrayukte li0 | bhāve karmmaṇi ca tato manojñā0 vuñ
kauputrikā tadbhāve strī | koḥ pṛthivyāḥ putraḥ | 3maṅgalagrahe 4 narakāsure ca | [digvindite amaraḥ
kūpūya li0kutsitaṃ pūyate pūya-visragandhe kaṇ | jātyācārākupya na0 gupa-kyap ni0 | svarṇarūpyābhyāmanyasmin tejasādau
dhātau, amaraḥ (dastā) iti khyāte 2dhātau ca
kupyaśālā strī kupyasya tatpāttrādi nirmmāṇasya śālā | (kām̐sārira dokāna) kāṃsyādipāttranirmāṇāṣṭahe hemaca0
kupriya li0 ku+prī-ka | avandhe halā0
kuplava pu0 kutsita0 | tṛṇādibhinnirmite uḍape śabdaci0
“yādṛśaṃ phalamāpnoti kuplavaiḥ santaran jalam” manuḥ
kuba stṛtau (ācchādane) idit yā curā0 ubha0pakṣe bhvā0 para0
saka0seṭ | kumbayati te kumbati acukumbat ta akumbīt
kumbayām babhūva āsa cakāra cakre kukumba | kumbā
kubala tri0 kutsitaṃ balamasya | ninditabalayukte
ku balābava vi0 kubalo'sro'sya
29.1-3
durbalāśrayukte sūryyavaṃśe
2nṛpabhede tasyadhundhuma, rasaṃjñāprāptiḥ bhā0 va0 20450
uktā yathā“mārkaṇḍeya uvāca
29.11.1
ikṣvākau saṃsthite rājan ! śaśādaḥ pṛthivīmimām | prāptaḥ paramadharmmātmā so'yodhyāyāṃ nṛpo'bhavat | śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma
vīryyavān | anenāścāpi kākutsthaḥ pṛthustvanenasaḥ sutaḥ
viśvarandhraḥ pṛthoḥ putrastasmāddārdraśca jajñivān | śrārdrasya
yuvanāśvastu śrāvastastasmājjo'bhavat | tasya śrāvastako jñeyaḥ
śrāvastī yena nirmitā | śrāvastasya tu dāyādo
dṛḍhadaśvo mahābalaḥ | dṛḍhadaśvasya dāyādaḥ kubalāśva iti
stataḥ | kuvalāśvasya putrāṇāṃ sahasrāṇyekaviṃśatiḥ
sarve vidyāsu niṣṇātā balavantaḥ sudāruṇāḥ | kuvalāśvaśca
pitṛto guṇairabhyadhiko'bhavat | samaye taṃ pitā rājye
dṛḍhadaśvo'bhyaṣecayat | kuvalāśvaṃ mahārāja ! nśūramuttamadhārmikam | putrasaṃ krāmitaśrīstu dṛḍhadaśvo mahīpatiḥ
jagāma tapase dhīmāṃstapovanamanitvaṅgā” | ityupakramya
madhukaiṭabhayoḥ sutatapastadvadhakathāne 203 a0
“mārkaṇḍeyauvāca | dhundhurnāma mahārāja ! tayoḥ
putro mahādyutiḥ | sa tapo'tapyata mahat mahāvīryyaparākramaḥ | vyatiṣṭhadekapādena japo dhamanisantataḥ
tasmai brahmā dadau prīto varaṃ vatre sa ca prabhum
devadānavayakṣāṇāṃ sarpagandharvvarakṣasām | avadhyo'haṃ bhaveyaṃ
vai vara eṣa hato mayā | evaṃ bhavatu gaccheti tamuvāca pitāmahaḥ| sa evamuktastatpādā maho''svastha jagāma ha
sa tu dhundhurvvaraṃ labdhvā mahāvīryyaparākramaḥ | anusmaran
pitṛbadhaṃ drutaṃ viṣṇvamupāgamat | sa tu devān sagandharvvān jitvā dhundhu ra marṣaṇāḥ | vabādhe sarvvānavakkiṣṇuṃ
devāṃca vai nśramam | samudre bālukāpūrṇa ujvālaka iti
smṛte | āgamya ca sa duṣṭātmā taṃ deśaṃ bharatarṣabha !
29.11.2
bādhate sma paraṃ śaktyā tasutasyāśramaṃ vibho ! | antarbhū
migatastatra bālukāntarhitastathā | madhukaiṭabhayoḥ putro
dhundhurbhīmaparākramaḥ | śete lokavināśāya tapobalasupāśritaḥ | uttaṅkasyāśramābhyāse niḥśvasan pāvakārcciṣaḥ
etasminneva kāle tu rājā satvavatāmbaraḥ | uttaṅkaviprasahitaḥ kuvalāśvo mahīpatiḥ | putraiḥ saha mahīpāla !
prayayau bharatarṣabha ! | saṅkhyairaikaviṃśatyā putrāṇāmaribharddanaḥ | kuvalāśvo narapatiranvito balaśālinām | samāviśattato viṣṇu rbhagavāṃstejasā prabhuḥ | uttaṅkasya niyo
gena lokānāṃ hitakāmyayā | tasmin prayāte durddharṣe
divi śabdo mahānabhūt | eṣa śrīmānavadhyo'dya dhundhumāro bhaviṣyati | divyaiśca puṣpaistaṃ devāḥ samantāt paryyavākiran | devadundubhayaścāpi neduḥ khayasamīritāḥ
śītaśca vāyuḥ pravavau prayāṇe tasya dhīmataḥ | viṣāṃgulāṃ mahatīṃ kurvvan vavarṣa ca sureśvaraḥ | bantarīkṣe vimānāni devatānāṃ yudhiṣṭhira ! | tatraiva samadṛśyanta dhundhuryatra
mahāsuraḥ | kuvalāśvasya dhundhośca yuddhaṃ kautūhalānvitāḥ
devagandharvvasahitāḥ samavaikṣantaharṣayaḥ| nārāyaṇena kauravya !
tejasāpyāyitastadā | sa gato nṛpatiḥ kṣipraṃ putraistaiḥ
sarvvato diśam | arṣṇavaṃ khānayāmāsa kuvalāśvomahīpatiḥ
kuvalāśvasya putraiśca tasmin vai bālukārṇave | saptābhirddi vasaiḥ
khātvā dṛṣṭo dhundhu mhābalaḥ | ākīryyoru vapustasya bālukāntarhitaṃ mahat | dīpyamāno yathā sūryyastejasā
bharatarṣabha ! | tato dhundhurmahārāja ! digamāvṛtya
paścimām | supto'bhūdrājaśārddūla ! kālānalasamadyutiḥ | kuvalāśvasya putraistu sarvvataḥ parivāritaḥ
29.11.3
abhiḍutaḥ śaraistīkṣṇairgadābhirmudgarairapi | paṭṭiśaiḥ parighaiḥ
prāsaiḥ khaḍgaiśca vimalaiḥ śitaiḥ | sa badhyamānaḥ saṃkruddhaḥ samuttasthau mahābalaḥ | kruddhāścamakṣayattaiṣāṃ śastrāṇi vividhāni ca | āsyādvaman pāvakaṃ sa saṃyaṃrttakasamaṃ tadā | tān sarvvānnṛpateḥ putrānadahat svena
tejasā | sasajjekāgninā kruddho lokānudvarttayanniva
cakṣaṣeṇa rājaśārddūla ! pureva kapilāḥ prabhuḥ | sagarasyātmajān kruddhastadvannūnamivābhavat | teṣu krodhāgnidagdheṣu
tadā bharatasattama ! | taṃ prabuddhaṃ mahātmānaṃ kumbhakarṇa
mivāparam | āsāsāda mahātejāḥ kuvalāśvo mahīpatiḥ
tasya vāri mahārāja ! susrāva bahu dehataḥ | tadāpīyata
tattejo rājā vārimayaṃ nṛpa ! | yogī yogena vadbhiśca
śamayāmāsa vāriṇā | brahmāstreṇa ca rājendra ! daityaṃ
krūraparākramam | dadāha bharataśreṣṭha ! sarvvalokāmayāya vai
so'streṇa dagdhū| rājarṣiḥ kuvalāśvo mahāsuram | suraśatrumamitraghnaṃ trailokyaśamadāparaḥ | dhundhorvadhāttadā
rājā kuvalāśvo mahāmanāḥ | dhundhumāra iti khyāto
nāmnā'pratiratho'bhavat”
kuve(be)ra pu0 kumbati dhanam kubi-erak ni0 malopaśca
kutsitaṃ beramasya iti vā | 1dhanade yakṣarāje
amaraḥ “kutsāyāṃ kuitiśabdo'yaṃ śarīraṃ beramucyate
kuberaḥ kuśarīratvāt nāmnā tenaiya so'ṅkitaḥ” vāyupu0
“kuberobhava nāmnā tvaṃ mama rūperyayā suta !” kāśyīkha0
devīśāpokta stasya tathālam | “kuberasya manaḥśalyaṃ gṛhatīva parābhavam” kumā0| tasyedam | tatsambandhini tri0
striyāṃ ṅīp “kauveradigbhāgamapāsya mārgam” māghaḥ
29.11.4
kubhā0 pāṭhāt kuberavanamityādau na ṇatvam vākye | kuverakoṣṭhyātyarthe cūrṇataptastūrṇaniṣṭahaddeśe na0
kuberākṣī strī kuverasyākṣīva piṅgala patramasyāḥ bac samā0
ḍīp | 1pāṭalānace 2latākara śce ca rājani0
kube(ve)rācala pu0 6ta0 | kailāsaparvate jaṭā0 tasya kuverāvāstāsāñcātatvam | kṣudhe(ve) rāṣṭriprabhṛtayo'vyatva
kubja pu0 īṣat kubjamācchannaṃ yatna śaka0 | 1kaṣāṇamārge
rājani0 2khaṅgane śabdamā0 | (kuja) 3hṛdayapṛṣṭharoge pu0
“hṛdayaṃ yadi vā pṛṣṭhamunnataṃ kramaśaḥ sravet | kubjo
vāyuryyadā kuryyāt tadā taṃ kubjamādiśet” mādhavauktaṃ
tallakṣaṇam | 4tadyukto (kujo) li0 | “kubjā nīcatayeva
yānti śanakairālocyaṇāgraṅginaḥ” ratnā0| saca rājāmantaḥ
purasaṅkāyabhedo yathāñca sā0da0 tadvadavarodhe ityupakrame
“vāmanaṣaṇḍhakirātamlecchābhīrāḥ śakārakubjādyāḥ”
avarodhādhikārikubjalakṣaṇamuktaṃ bṛha0saṃ0 68 a0
“pañcāpare vāmanako jaghanyaḥ kubjo'paro maṇḍalakaśca
śāmī | pūrṇekṣabhūṣānucarā bhavanti saṅkīrṇasaṃjñāḥ śṛṇu
lakṣaṇaisān” | “kubjo nāmnā yaḥ sa vṛddho hyadhastāt
śrīṇaḥ kiñcit pūrvvakāye batatva | haṃsāsevī nāstiko
'thairupeto viddān śūraḥ sūcakaḥ syāt kṛtajñaḥ | kalāsvabhijñaḥ kalahapriyaśca prabhūtabhṛtyaḥ pramadājitaśca | sampūjya
lokaṃ prajahātyakasmāt kubjo 'yamuktaḥ satatogyataśca”
kubjaka pu0 kau ujjati kajja-eṣu l śaka0 | atisurabhirūpame
dṛkṣabhede ‘campakāt puṣpaśatakādaśokaṃ puṣpamuttamam | aśokapuṣpasāhasrāt śevatīpuṣpamuttamam | śevatīpuṣpasāhasrāt kubjakaṃ puṣpamuttamam” śabdaci0 | narākha0 purā0
29.11.5
“kubjakaḥ surabhiḥ svāduḥ kaṣāyāturasaḥ kharaḥ | tridoṣaśamano hṛdyaḥ śītakṛtvāṃ ca sa smṛtaḥ” iti bhāvapra0
kubja kaṇṭaka pu0 kubjaḥ kaṇṭako'sya | śvetakhadire rājani0
kubjā strī kaṃsabhavanasye sairandhrībhede yāṃ padmanābhākhyaḥ kṛṣṇaḥ
surūpa cakrāra tatkathā bhāga010ska041a0 yathā
“atha vrajan rājapathena mādhavaḥ striyaṃ gṛhītāṅgavilesabhājanām | vilokya kubjāṃ yuvatīṃ varānanāṃ papracchayānīṃ
prahasanprasaṣṭaḥ| kā tvaṃ varorvve ! taduktānulepanaṃ kasmāṅgane !
vā kathayasva sādhu naḥ | dehyānayoraṅgavilepanuttamaṃ śreya
stataste nacirādbhaviṣyati | sairandhrayuvāca | dāsyasmyahaṃ
sundara ! kaṃsasammatā trivakranāmā hyanulepakarmaṇi
madbhāvitaṃ bhojapateratipriyaṃ vinā yuvāṃ ko'nyatamastada
rhati | rūpapeśalamādhuryya heṃsitālāpavīkṣitā | arṣitāddhā dadau sāndramubhayoranulepanam | tatastāvaṅgarāgeṇa
suvarṇaitaraśobhinā | saṃprāptarūpabhāgau śuśubhāte surañjitaiḥ
prasannobhagavān kubjāṃ trivakrāṃ rucirāmanām | ṛjvīṃ
karttuṃ manaścakre darśayan darśane phalam | paddhyāmākramya
prapade hyaṅgulottānapāṇinā | pragṛhya civuke'dhyātmamudanīnamadacyutaḥ | sā tadarjusamānāṅgī bṛhacchroṇipayodharā | mukundasparśanāt sadyobabhūva pramadottamā”
kubjāmraka na0 bhārataprasiddhe tīrthabhede “tataḥ kubjāmrake
gacchet tīrthasevī narādhipa ! | gosahasramavāpnoti
svargalokaṃ ca gacchati” bhā0 va0 84 a0 | tacca tīrthaṃ
brahmāvarttasamīpasthaṃ tatraiva vihatiḥ
kubjikā strī 1aṣṭavarṣomāṃ kanyāyām | “aṣṭavarṣā ca
kubjikā” acadākalpaḥ kālasaṅkarṣiṇyarthe 2074pṛ0vihatiḥ
29.11.6
2devīmūrtti bhede tasyāḥ pūjādividhāyakaṃ tantra kubjikā
tantratvena prasiddham tantrasāre tatpramāṇaṃ dṛśyam
ku bhra na0 kubhi-ācchādane ran kumbhendretyādinā ni0
karaṇaye ḍalca badasaḥ | 1kuṇḍe 2kuṇḍabhede 4 tannau
5garale dṛśyakaṭe ca saṃkṣiptasāradṛttiḥ
ku bhra(bra)hmā pu0 kutsito bra(bra)hmā vā ṭac | kutsite
bra(bra)hmāṇi ṭajabhāvapakṣe kubhra (bra)hmannuyapyeḍo'pyatva
kubha undane bhā0para0saka0seṭ | kobhati akobhīt cukobha
kla0bhā0mādhavasaṃmato'yam | [ vihatiḥ
ku bha na0 śubha-ka | udake kṣa0bhā0 mādhavaḥ | kubhanyu śadde
kubhanyu tri0śubha-karmmāṇi ṣaḍarthe ka kubhamudakamicchati kyac
vā0 anaṅkaḥ chandasi u | ātmanaḥ sekamicchati udakasya
secāyi “chandasubhaḥ kubhanyavaḥ ṛ05, 52|12. kubhanyavaḥ kubhirundanakarmā” bhā0
kubhā strī koḥ pṛthivyāḥ bhā | pṛthivīcchāyāyām “rāhuḥ
kubhāmaṇḍalaṃgaḥ śaśāṅkam” jyoti0 | uparāgaśabde
1285 pṛ0 vihatiḥ | kugatisa0 | 2kutsitadīptau | “mā
vorakhāniṣabhā kubhā” ṛ0 5,53.60 “kubhā kutsita
dīptiḥ” bhā0 | 3tadyukte tri0
kubhṛt pu0 kuṃ pṛthivīṃ bibhartti bhṛ-kvip | 1bhūdhare śaive
2khaptasaṃkhyāyām | ekādigbade 1508pṛ0 vihatiḥ
kubhṛddehikaṃ saptaśākhākacakram jyoti0
kumāra kelī ada0 curā0 ubha0 aka0 seṭ | kumārayati te
acukumārat ta | kumarayām babhūva kāñca cakāra cakre
kumāra pu0kumārayati krīḍati, kutsito māro yasmāt, kaumārayati duṣṭān ku-ṇic-kaśca vā | 1kārttikeye,
nāgnīkrau 2yuvarāje, kā0 3śuke pakṣiṇi 4agnavārake.
5varuṇaṭace dṛṣyaḍvarṇiye, bālake ca medi0 | “kaumāraṃ
29.11.7
mahumādvvālaṃ paugaṇḍaṃ daśamāvadhi” bhāga0 10śrīdharamṛtavacanam | striyāṃ vayovācitvāt ṅīp | “trīṇi
varṣā ṇya dīkṣeta kumāryyutumato satī” manuḥ | 7viṣṇugare
matsya 0| 8baīḍupāmakabhede hemaca0| 9śākaddīpeśvaraputrabhede
10 tadīyavarṣabhede ca viṣṇupu0 “śākaddīpeśvarasyāpi bhavarū
sumaṅgātmanaḥ | satraiva tanayāṃsteṣāṃ dadau varṣāṇi sapta ca
bhavadañca kumārañca sukumāro maṇīvakaḥ | kumudodaḥ, samodākiḥ suprabhaśca mahādrumaḥ | tatsaṃjñābhyadha tānyeva saptavarṣāṇyanukramāt”
29.12
śuklimatparva todbhave kṣatrikulyābhede “ṛṣikulyāḥ kumārādyāḥ śuklimatpādasambhavāḥ” viṣṇupu0
29.13
sundare tri0
Linked texts (6)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit