Vacaspatya 4.1.19
Vācaspatya 4.1.19
- Language
- Sanskrit
4.1.19
atra brūmaḥ | pāke kṛtisādhyatvaṃ siddhavat siddhe bādhādanāgataṃ pākamādāya siddhyati | pakṣatāvacchedakadharmmāsānadhikaraṇasya sādhyamānasya siddhena siddhāntyānumāne kutratyāt yathā prasiddhavahnibādhe'pi vahnimātraṃ na bādhitamityaprasiddho'pi vahniḥ siddhyati | aprasiddhayoḥ pakṣasādhyayoḥ siddhāvaviśeṣāt tasmāt “asiddhasya kvacit siddheḥ
siddhe siddhasya ca kvacit | aprasiddhasya cāsiddhe siddhistenānumā vidhā” | anyathā kṛtisādhyeṣṭasādhanatāpakṣye'pi
pākādau kṛtisādhyatvaṃ kathamavagamyate ?| kiñca tavārpeṣṭasādhanatājñānāt kathaṃ tṛptādervibikṣā ? siddhatvasyecchāvirodhitvātvānāgatasya jñātumaśakyatvāt | ataeva siddhāmiddhiparyyudāsena sukhādijñānāt phale'pi neccheti na icchāṭatviṣṭasādhanatāpi | na ca vastyādimātreṣṭajñānād icchāṭāvivakṣā icchāyāḥ siddhāmiddhecchāditatpānīyapakṣyakasya
vikalpagrāsāt | atha sāmānyalakṣaṇapratyāsattyā icchādityena
sukhādityena ca siddhāsiddhecchāditatphalaviṣayakajñānamanupannaṃ tena viddhaṃ virodhinaṃ tyaktvā'siddhaviṣayecchotpadyate
yadi ca sāmānyalakṣaṇā nāsti tadā yena rūpeṇa iṣṭasādhanatāpakṣastena rūpeṇa jña te'siddhe cecchotpadyate anvaya
vyatirekābhyāṃ tādṛśajñānasya tādṛśecchājanakatāvadhāraṇāt | kṛtiecchāyāmapyevamiti cet tarhi mamāpi pākatvāvacchedena kṛtisādhyatājñānādanāgate cikīrṣā | tacca jñānaṃ
sakalapākaviṣayaṃ saṃdigdha'pākaviṣayaṃ vetyanyadetat | bāhyasya vyāpārasyeṣṭasyeddyā pravṛttirjīvanādṛṣṭodvodhitajanmāntarīyasaṃskārajanyāt stanapānaṃ kāryyamiti smaraṇāt tatrā
Linked texts (3)
- Tattvacintāmaṇi — Gaṅgeśa Upādhyāya, Sanskrit
- Upamānakhaṇḍa — Pragalbha, Sanskrit
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit